Báo cáo mới phơi bày mức độ phụ thuộc của vũ khí Mỹ vào khoáng sản Trung Quốc

Máy bay ném bom B-52, máy bay tàng hình B-2, tàu ngầm hạt nhân Virginia đều có nhiều linh kiện phụ thuộc vật liệu của Trung Quốc. Ảnh: TWZ.

Báo cáo cảnh báo, nếu chuỗi cung ứng này bị gián đoạn, nhiều chương trình vũ khí chủ lực của quân đội Mỹ có thể đối mặt với nguy cơ đình trệ sản xuất và chậm bàn giao nghiêm trọng.

Theo trang The War Zone (TWZ) ngày 2/11, Dự án Nghiên cứu Cạnh tranh Đặc biệt (SCSP) do cựu CEO Google Eric Schmidt sáng lập, vừa công bố một báo cáo chuyên sâu về vấn đề này.

Bằng cách sử dụng công nghệ AI của công ty phân tích chuỗi cung ứng Exiger, nhóm nghiên cứu đã rà soát khoảng 9 triệu linh kiện thuộc 3.000 hệ thống vũ khí của Mỹ. Kết quả cho thấy hơn 28.000 linh kiện khác nhau, nằm trong 1.400 hệ thống vũ khí, phụ thuộc vào 4 loại khoáng sản quan trọng: antimon, gali, germani và vonfram.

Đầu dò và đầu chiến đấu của tên lửa không đối không tầm xa AIM-120D cần nhiều gali và vonfram. Ảnh: NetEase/TWZ.

Hơn 28.000 linh kiện phụ thuộc vào nguồn cung khoáng sản Trung Quốc

Báo cáo cho thấy Trung Quốc đang nắm giữ vị thế chi phối trong chuỗi cung ứng toàn cầu của cả bốn loại vật liệu nói trên.

Gali: Được sử dụng trong sản xuất chất bán dẫn, pin mặt trời và đặc biệt là các hệ thống radar tiên tiến. Trung Quốc kiểm soát tới 99% sản lượng toàn cầu.

Germani: Là nguyên liệu quan trọng trong các thiết bị quang học, kính nhìn đêm và hệ thống quang điện – hồng ngoại. Đây là sản phẩm phụ của quá trình khai thác quặng kẽm. Trung Quốc kiểm soát khoảng 68% công suất tinh luyện germani toàn cầu. Tháng 1 năm nay, Lầu Năm Góc công bố khoản đầu tư 18 triệu USD vào nhà máy sản xuất germani duy nhất của Mỹ tại St. George, bang Utah, nhằm mở rộng công suất tinh luyện lên gấp 7 lần, đạt hơn 20 tấn mỗi năm. Tuy nhiên, quy mô này vẫn rất nhỏ so với năng lực sản xuất hiện tại của Trung Quốc.

Antimon: Được sử dụng để tăng độ cứng cho đạn dược, đồng thời phục vụ sản xuất thiết bị quang học và điện tử. Trung Quốc chiếm khoảng một nửa sản lượng toàn cầu.

Vonfram: Có vai trò quan trọng trong chế tạo dụng cụ, đầu đạn và các bộ phận chịu nhiệt. Trung Quốc kiểm soát tới 80% nguồn cung thế giới.

Mối lo ngại trước mắt là thời hạn miễn trừ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đối với một số khoáng sản quan trọng sẽ kết thúc vào tháng 11/2026. Các chuyên gia của viện nghiên cứu cho rằng cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng thực tế đã bắt đầu.

Nhật Bản là một ví dụ. Đầu năm nay, sau khi Trung Quốc cắt giảm một phần nguồn cung đất hiếm, một số ngành sản xuất của Nhật Bản được cho là phải đối mặt với nguy cơ mất tới 80% nguồn cung liên quan. Điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đình trệ sản xuất.

Máy bay ném bom tàng hình B-2 có 782 linh kiện có chứa 4 loại khoáng chất quan trọng nhập từ Trung Quốc. Ảnh: TWZ.

Tàu ngầm hạt nhân và oanh tạc cơ B-2 nằm trong nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất

Báo cáo chỉ ra một số hệ thống vũ khí chủ lực của Mỹ đặc biệt dễ bị tổn thương trước những biến động của chuỗi cung ứng.

Tàu ngầm tấn công hạt nhân lớp Virginia

Đây là chương trình tàu ngầm tấn công hạt nhân duy nhất của Hải quân Mỹ hiện đang được triển khai đóng mới, đồng thời là một trong những hệ thống chịu ảnh hưởng lớn nhất.

Mỗi chiếc tàu ngầm lớp Virginia sử dụng hơn 300 linh kiện có chứa một trong bốn nguyên tố nói trên. Trong đó, 190 linh kiện cần germani và 50 linh kiện cần gali. Theo báo cáo, mỗi tàu ngầm lớp Virginia cần tới 9.200 pound (khoảng 4,17 tấn) vật liệu thuộc nhóm được nghiên cứu.

Tình hình càng đáng lo ngại khi trong số 12 tàu ngầm lớp Virginia đang được đóng, có tới 10 chiếc bị chậm tiến độ nghiêm trọng, với thời gian trì hoãn từ 36 đến 44 tháng.

Oanh tạc cơ tàng hình B-2 và tiêm kích F-35

Trước khi B-21 Raider đi vào biên chế, B-2 vẫn là loại oanh tạc cơ tàng hình duy nhất của Mỹ. Trên mỗi chiếc B-2 có 782 linh kiện chứa các nguyên tố nằm trong danh sách nghiên cứu.

Trong khi đó, mỗi tiêm kích tàng hình F-35 cần khoảng 900 pound vật liệu thuộc nhóm khoáng sản được đề cập trong báo cáo.

Máy bay ném bom tàng hình B-2. Ảnh: NetEase/TWZ.

Tiêm kích F/A-18 và máy bay tiếp dầu KC-135

Ngoài khoáng sản, hoạt động đúc và rèn kim loại cũng là một mắt xích yếu trong chuỗi cung ứng công nghiệp quốc phòng Mỹ.

Trung Quốc hiện sản xuất khoảng một nửa sản lượng vật đúc toàn cầu, trong đó có nhiều loại chi tiết đúc kích thước lớn mà các nhà sản xuất khác khó thay thế.

Theo báo cáo, dòng máy bay F/A-18, bao gồm cả phiên bản tác chiến điện tử EA-18G Growler, có khoảng 3.800 linh kiện phụ thuộc vào các chi tiết thép đúc. Con số tương ứng ở máy bay tiếp dầu KC-135 là 2.570 linh kiện.

Báo cáo liệt kê 10 hệ thống vũ khí Mỹ có số lượng linh kiện phụ thuộc vào thép đúc lớn nhất. Hiện có gần 8.000 loại vật tư chứa chi tiết thép đúc có thời gian giao hàng kéo dài hơn 36 tuần.

Những điểm nghẽn ít được chú ý

Ngoài khoáng sản và các chi tiết đúc cỡ lớn, lớp mạ cadimi – thường được sử dụng để chống ăn mòn trong ngành hàng không, vũ trụ – cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại.

Do các quy định hạn chế về an toàn và môi trường của Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ (EPA) ban hành năm 2008, số lượng nhà cung cấp trong nước đã giảm mạnh.

Theo báo cáo, máy bay tiếp dầu KC-135 có tới 2.780 linh kiện cần được mạ cadimi. Các dòng máy bay vận tải C-130, oanh tạc cơ B-52 và máy bay vận tải C-5 mỗi loại cũng có hơn 2.000 linh kiện cần lớp mạ này.

Báo cáo đặc biệt đề cập chương trình kéo dài tuổi thọ và nâng cấp oanh tạc cơ B-52. Loại máy bay đã phục vụ nhiều thập niên này được Mỹ dự kiến duy trì hoạt động đến những năm 2050. Tuy nhiên, chương trình nâng cấp đang gặp trở ngại không chỉ vì thiếu vật liệu mà còn do các tiêu chuẩn quân sự quá cứng nhắc.

Việc bảo trì và nâng cấp máy bay B-52 để kéo dài thời gian phục vụ phụ thuộc vào nguồn cung cadimi để mạ. Ảnh: NetEase/TWZ.

Chẳng hạn, một số chi tiết như gân cánh và van xả nhiên liệu của B-52 phải đáp ứng hàng chục tiêu chuẩn kỹ thuật quân sự khác nhau. Điều này khiến thời gian cung ứng kéo dài hơn 400 ngày.

Các chuyên gia của SCSP cho rằng nhiều tiêu chuẩn quân sự được xây dựng từ hàng chục năm trước đã không còn phù hợp với thực tiễn sản xuất thương mại hiện đại. Thay vì bảo đảm chất lượng và an toàn, một số quy định đang vô tình tạo thêm rào cản, khiến nhiều nhà cung cấp tiềm năng không thể tham gia chuỗi cung ứng quốc phòng.

Nhà cung cấp đơn lẻ và bài toán tự cứu của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ

Một cảnh báo khác trong báo cáo là sự mong manh của mạng lưới nhà cung cấp công nghiệp quốc phòng Mỹ. Trong 10 năm qua, số lượng các nhà cung cấp quy mô nhỏ tại nước này đã giảm 43%.

Tháng 2/2025, một vụ hỏa hoạn xảy ra tại nhà máy SPS Technologies ở bang Pennsylvania - nơi sản xuất linh kiện liên kết và ốc vít cho hơn 1.000 hệ thống vũ khí. Nhà máy này dự kiến phải ngừng hoạt động đến năm 2028.

Điều đáng nói là SPS Technologies từng là nhà cung cấp duy nhất đối với một số linh kiện sử dụng trong tên lửa hành trình Tomahawk và trực thăng MH-60 Black Hawk. Vụ hỏa hoạn đã gây đứt gãy chuỗi cung ứng, phơi bày rủi ro khi ngành công nghiệp quốc phòng phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất đối với những linh kiện thiết yếu.

Để khắc phục tình trạng này, Mỹ đang thúc đẩy khai thác và chế biến khoáng sản trong nước. Tuy nhiên, quá trình xây dựng một mỏ mới tại Mỹ được cho là mất trung bình tới 29 năm.

Hiện mỏ Mountain Pass ở bang Nevada là mỏ đất hiếm duy nhất của Mỹ đang hoạt động. Năm ngoái, bang Wyoming mới khởi động một mỏ mới, được mô tả là mỏ đầu tiên sau 70 năm; dự kiến phải đến năm 2029 mới có thể bắt đầu sản xuất quặng.

Một lãnh đạo của Exiger kêu gọi Mỹ cần thành lập một cơ quan ở cấp độ điều phối quốc gia, có thẩm quyền tương tự vị trí “sa hoàng khoáng sản quan trọng”, nhằm quản lý tổng thể rủi ro trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Tháng 2 năm nay, Nhà Trắng đã công bố kế hoạch xây dựng kho dự trữ chiến lược đất hiếm trị giá 12 tỷ USD, mang tên Project Vault. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, biện pháp này khó có thể giải quyết ngay những khó khăn trước mắt.

Mỗi chiếc tàu ngầm lớp Virginia sử dụng hơn 300 linh kiện có chứa một trong bốn khoáng chất quan trọng mua của Trung Quốc. Ảnh: TWZ.

Lỗ hổng trong sức mạnh công nghiệp quốc phòng Mỹ

Báo cáo của SCSP cho thấy một nghịch lý trong sức mạnh quân sự Mỹ: dù sở hữu nhiều hệ thống vũ khí công nghệ cao hàng đầu thế giới, nền công nghiệp quốc phòng nước này vẫn phụ thuộc lớn vào năng lực khai thác, tinh luyện và chế biến khoáng sản của Trung Quốc, cũng như nguồn cung các chi tiết đúc kim loại quy mô lớn.

Từ những chiếc tàu ngầm hạt nhân hoạt động dưới đại dương đến oanh tạc cơ tàng hình trên bầu trời, nhiều chương trình vũ khí chiến lược của Mỹ đều có những mắt xích nằm trong chuỗi cung ứng do Trung Quốc chi phối.

Trong bối cảnh Trung – Mỹ đang duy trì trạng thái đình chiến mong manh trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng, việc các biện pháp miễn trừ kiểm soát xuất khẩu hết hạn vào tháng 11 có thể khiến tình hình tiếp tục biến động.

Đối với Bộ Chiến tranh Mỹ, thách thức không chỉ là tìm kiếm nguồn cung thay thế, mà còn phải tái thiết năng lực sản xuất trong nước, mở rộng mạng lưới nhà cung cấp và xử lý những chương trình vũ khí đang chậm tiến độ. Đây sẽ là bài toán dài hạn, khó có thể giải quyết trong một sớm một chiều.