Trẩy hội đầu năm: Đừng 'tiện đâu ăn đó'!

Quảng Ninh bước vào cao điểm lễ hội đầu Xuân Bính Ngọ 2026 với mật độ hoạt động dày đặc. Tỉnh có hơn 60 lễ hội truyền thống diễn ra quanh năm, tập trung nhiều vào đầu năm và thu hút lượng lớn du khách.
Lễ hội sôi động, đặc sản phong phú nhưng đi kèm áp lực lớn về an toàn thực phẩm: nhu cầu ăn uống tăng mạnh, hàng quán thời vụ bùng nổ, nguy cơ thực phẩm bẩn “lọt” vào các điểm bán dựng tạm hoặc cơ sở nhỏ lẻ.

Đầu xuân năm nào, gia đình chị Thúy Nga cũng đi lễ ở các điểm nổi tiếng, nhưng luôn rất kỹ lưỡng trong việc chọn nơi ăn uống bảo đảm an toàn thực phẩm - Ảnh: NVCC

Các điểm lễ hội nổi tiếng như Yên Tử, Ngọa Vân, Thái Miếu, chùa Quỳnh Lâm, Tiên Công, chùa Lôi Âm, đền Cửa Ông, chùa Cái Bầu… thường xuất hiện dày đặc quầy bán đồ ăn nhanh, đồ nướng, nước giải khát, đặc sản đóng gói.
Khi khách đông, chỉ cần lơ là che chắn, bảo quản hoặc sử dụng nguyên liệu không bảo đảm là rủi ro tăng ngay. Tâm lý “tiện đâu ăn đó” của một bộ phận du khách cũng khiến thực phẩm kém chất lượng dễ tồn tại.

Không riêng Quảng Ninh, tại Hà Nội, mùa lễ hội xuân luôn kéo theo lượng lớn quầy hàng thực phẩm, quán ăn tạm quanh các điểm như chùa Hương, đền Sóc, đền Hai Bà Trưng.

Ghi nhận thực tế cho thấy một số điểm bán dựng tạm, điều kiện chế biến hạn chế; đồ ăn sẵn bày bán phổ biến chưa che chắn kỹ, người bán vừa thu tiền vừa chế biến, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm bẩn.
Chị Thúy Nga (giáo viên) nói khi đi lễ chùa Hương, hàng quán nhiều nhưng khâu chế biến nhìn khá sơ sài, gia đình chị thường mang theo đồ ăn sẵn để yên tâm.

Ở những nơi du lịch như Tam Đảo, vấn đề lại nằm ở nguồn nguyên liệu. Nhiều món ăn phụ thuộc nguyên liệu nhập từ nơi khác về chế biến, khiến câu chuyện xuất xứ và kiểm soát chất lượng trở thành điểm nóng. Cùng với đó là tình trạng quảng cáo “đặc sản” kiểu thịt thú rừng, “tự nhiên 100%” gây nghi ngại, bởi ngay cả nguồn gốc cũng khó kiểm chứng.

Lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra nguồn gốc hàng hóa trong mùa lễ hội

Một số lễ hội đặc thù còn chịu áp lực bởi tâm lý “ăn cho biết”, tiêu thụ tại chỗ. Lễ hội chọi trâu Hải Lựu là ví dụ khi thịt trâu chọi được săn lùng, giá có thể rất cao. Sức hút này kéo theo cảnh giết mổ, bày bán dày đặc và hàng quán mọc nhanh quanh khu vực tổ chức, nếu không kiểm soát tốt điều kiện vệ sinh, dụng cụ, bảo quản rất dễ phát sinh rủi ro.

Trong bức tranh đó, mùa lễ hội xuân 2026 được xác định phải “đi trước một bước”. Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm yêu cầu tăng cường kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm như tập trung nhóm sản phẩm tiêu thụ nhiều dịp Tết và lễ hội; kiểm soát cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm và dịch vụ ăn uống, đặc biệt quanh điểm lễ hội; ưu tiên kiểm tra đột xuất và tăng hậu kiểm; xử lý nghiêm vi phạm về chất lượng, điều kiện vệ sinh, quảng cáo theo quy định pháp luật.

Tại Hà Nội, lực lượng quản lý thị trường triển khai cao điểm kiểm tra trước, trong và sau Tết, phối hợp ngành y tế và chính quyền địa phương lập đoàn liên ngành ở các lễ hội lớn. Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội Dương Mạnh Hùng cho biết, trọng tâm kiểm tra là nguồn gốc xuất xứ thực phẩm, điều kiện bảo quản và chế biến, giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, cùng việc niêm yết giá và bán đúng giá.

Lễ hội là nét đẹp văn hóa, nhưng trải nghiệm chỉ trọn vẹn khi bữa ăn an toàn

Với các lễ hội kéo dài, lực lượng chức năng sẽ bố trí phương án trực, kiểm soát thường xuyên để phát hiện và xử lý kịp thời. Ông nhấn mạnh mục tiêu là giữ môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ sức khỏe người dân và gìn giữ hình ảnh lễ hội văn minh; tuyên truyền, phổ biến pháp luật là giải pháp căn cơ đi cùng kiểm tra, xử lý.

Ở các tỉnh có mật độ lễ hội cao như Lạng Sơn, áp lực quản lý tăng theo quy mô. Toàn tỉnh có khoảng 280 lễ hội (hơn 240 lễ hội truyền thống), khoảng 7.200 cơ sở dịch vụ ăn uống và hơn 1.300 quầy hàng thức ăn đường phố; trong ngày hội, số quầy hàng thời vụ còn tăng. Lễ hội Quỳnh Sơn năm 2026 (xã Bắc Sơn) tổ chức 2 ngày 12-13 tháng Giêng, địa phương dự kiến đón khoảng 15.000 lượt khách.

Ông Trần Duy Hiệu - Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 2 - cho biết, từ đầu năm đến nay đã kiểm tra, xử lý 33 vụ vi phạm, tổng tiền phạt trên 64 triệu đồng; sau Tết, từ mùng 8 tháng Giêng tiếp tục kiểm tra lưu động, tập trung khu vực xung quanh đền Mẫu Đồng Đăng để bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm mùa hội.

Ngoài Đội Quản lý thị trường số 2, các đội QLTT trực thuộc Chi cục QLTT tỉnh cũng đều tăng cường bám nắm địa bàn, tổ chức kiểm tra về hoạt động kinh doanh thực phẩm tại tất cả những điểm tổ chức lễ hội.

Ông Trịnh Minh Tuấn - Chủ tịch UBND xã Bắc Sơn - cho biết, đã thành lập đoàn kiểm tra liên ngành và kiểm tra tất cả cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống để phát hiện, xử lý vi phạm. Tương tự, lễ hội Đồng Đăng (mùng 9-10 tháng Giêng) cũng lập đoàn liên ngành kiểm tra các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm và dịch vụ ăn uống.

Theo bà Nguyễn Thị Vân Nga- Giám đốc HTX Mai Sao Lạng Sơn - khi mang sản phẩm OCOP như khau nhục, vịt quay, lạp sườn, măng ớt… đi bán tại lễ hội, HTX thường xuyên được tuyên truyền, kiểm tra; đơn vị cam kết nguyên liệu rõ nguồn gốc và quy trình chế biến đúng quy định.

Tại TP.HCM, cao điểm hậu Tết 2026 vẫn được duy trì với cách làm tập trung vào “điểm tiêu thụ lớn”. Ông Lê Minh Hải - Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM - cho biết, ngành triển khai kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm trước, trong và sau Tết Nguyên đán 2026, kết hợp tuyên truyền, hướng dẫn và kiểm tra việc chấp hành của cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Thành phố lập 31 đoàn kiểm tra cấp thành phố; tại 168 phường, xã, đặc khu, mỗi địa phương thành lập một đoàn liên ngành. Các đoàn tập trung kiểm tra cơ sở có lượng tiêu thụ lớn dịp Tết và tăng kiểm tra tại sự kiện có tổ chức ăn uống đông người để phòng ngừa ngộ độc. Đến nay đã kiểm tra hơn 2.000 cơ sở; đợt cao điểm dự kiến kéo dài gần hết tháng 3.2026 và chưa ghi nhận sự cố nghiêm trọng. Thành phố cho biết sẽ công bố báo cáo theo từng giai đoạn trên website để người dân theo dõi.

Du khách ngắm cảnh trên hồ Tam Chúc (Ninh Bình) dịp đầu xuân-Ảnh: Nguyễn Tuyết

Việc siết quản lý cũng gắn với những bài học còn nóng: TP.HCM từng phát hiện các vụ vi phạm như 3.000 tấn ốc bươu ngâm hóa chất công nghiệp, 800 tấn mì tươi tẩm hàn the, 744 kg thịt đông lạnh không rõ nguồn gốc; một đơn vị cung cấp suất ăn học đường cũng bị phát hiện vi phạm trong quá trình cung ứng. Những vụ việc này cho thấy chỉ một “lỗ hổng” kiểm soát có thể tạo rủi ro quy mô lớn.

Bên cạnh kiểm tra và xử phạt, các địa phương nhấn mạnh vai trò tuyên truyền để thay đổi thói quen. Người bán được nhắc nhở, hướng dẫn tuân thủ quy định về vệ sinh, nguồn gốc, bảo quản; người tiêu dùng được khuyến cáo lựa chọn nơi ăn uống sạch sẽ, tránh thực phẩm không rõ xuất xứ, chú ý cách che chắn, điều kiện chế biến. Nhiều nơi cũng tăng cảnh báo sớm nguy cơ ngộ độc trong giai đoạn trước, trong và sau Tết, mùa lễ hội.

Lễ hội là nét đẹp văn hóa, nhưng trải nghiệm chỉ trọn vẹn khi bữa ăn an toàn. Khi lực lượng chức năng chuyển từ kiểm tra dàn trải sang kiểm tra trọng điểm, tăng hậu kiểm và xử lý nghiêm, “đất sống” của thực phẩm bẩn sẽ hẹp lại.
Phần quan trọng còn lại nằm ở lựa chọn của mỗi du khách: quan sát quầy hàng, ưu tiên cơ sở có điều kiện vệ sinh tốt, nói không với thực phẩm không rõ nguồn gốc.
Đi lễ để cầu an, nhưng sự an đôi khi bắt đầu từ chính món ăn mình dùng trên đường trẩy hội!

Nguyễn Tuyết