Trẻ uống sữa hạt thay sữa bò có thể thiếu dưỡng chất cho tăng trưởng chiều cao

Trào lưu loại bỏ hoàn toàn sữa động vật để chuyển sang các loại sữa hạt đóng hộp công nghiệp đang lan rộng trong cộng đồng các bà mẹ thành thị. Nhiều phụ huynh tin rằng đây là giải pháp thuần tự nhiên, giúp trẻ thông minh và tránh dậy thì sớm. Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa vừa đưa ra cảnh báo nghiêm ngặt: Việc lạm dụng sữa hạt công nghiệp sai cách có thể khiến trẻ từ 3 tuổi trở lên bị thiếu hụt vi chất nghiêm trọng, làm ảnh hưởng trực tiếp đến đà phát triển chiều cao.

Lỗ hổng dinh dưỡng từ những hộp sữa 'gắn mác' tự nhiên

Không thể phủ nhận các loại hạt như hạnh nhân, óc chó, hạt điều hay mắc ca rất giàu chất béo bão hòa đơn, vitamin nhóm B và các chất chống oxy hóa tốt cho tim mạch. Tuy nhiên, khi biến các loại hạt này thành sản phẩm sữa đóng hộp công nghiệp và dùng nó để thay thế hoàn toàn sữa động vật trong khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ nhỏ, cha mẹ đã vô tình tạo ra một lỗ hổng lớn về mặt dinh dưỡng.

Viện Dinh dưỡng Quốc gia đã đưa ra khuyến nghị về việc sử dụng sữa và các sản phẩm từ sữa phù hợp với từng lứa tuổi học đường và Hiệp hội Nhi khoa Thế giới cũng đã có cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng ở trẻ em sử dụng đồ uống từ thực vật (Plant-based milks) thay thế sữa công thức và sữa động vật.

Sữa hạt không phải lúc nào cũng là lựa chọn thay thế hoàn hảo cho sữa bò đối với trẻ đang trong giai đoạn tăng trưởng. Ảnh minh họa.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở chất lượng và hàm lượng protein. Sữa động vật chứa nguồn protein hoàn chỉnh với đầy đủ các axit amin thiết yếu mà cơ thể trẻ không tự tổng hợp được. Trong khi đó, sữa hạt công nghiệp có hàm lượng protein rất thấp và là nguồn đạm không hoàn chỉnh.

Đáng lo ngại hơn, để tạo ra vị ngọt ngậy, dễ uống nhằm kích thích vị giác của trẻ em, các nhà sản xuất thường bổ sung một lượng đường ẩn (đường tinh luyện) rất cao. Việc trẻ nạp quá nhiều đường tinh luyện không chỉ làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì mà còn gây tổn thương niêm mạc ruột non, làm cản trở quá trình hấp thu các khoáng chất nền tảng của hệ xương.

Nghịch lý thiếu hụt canxi sinh học và vitamin B12

Một sai lầm kinh điển của phụ huynh là nhìn vào bảng thành phần của sữa hạt thấy ghi hàm lượng canxi cao thì an tâm. Các chuyên gia y tế học đường chỉ ra rằng canxi trong sữa hạt phần lớn là canxi vô cơ được bổ sung thêm trong quá trình chế biến, rất khó hấp thụ và có tỷ lệ sinh khả dụng thấp hơn nhiều so với canxi sinh học tự nhiên có trong sữa động vật.

Hiểu chưa đúng về giá trị dinh dưỡng của từng loại sữa có thể vô tình khiến trẻ thiếu hụt những dưỡng chất cần thiết cho quá trình phát triển.. Ảnh minh họa.

Bên cạnh đó, sữa hạt tự nhiên hoàn toàn không chứa vitamin B12 – một vi chất vàng chỉ có trong thực phẩm nguồn gốc động vật, đóng vai trò kích hoạt sự phân chia tế bào và hình thành hồng cầu. Khi trẻ từ 3 tuổi trở lên bước vào giai đoạn rướn chiều cao mà bị cắt bỏ hoàn toàn sữa động vật, đồng thời hệ tiêu hóa phải tiếp nhận quá nhiều chất xơ thô từ hạt gây cản trở hấp thu vi chất, hệ lụy nhãn tiền là:

Trẻ dễ rơi vào trạng thái thiếu máu, da xanh xao, cơ bắp lỏng lẻo và thường xuyên mệt mỏi khi tham gia các hoạt động giáo dục thể chất tại trường.
Quá trình khoáng hóa xương bị đình trệ, khiến mật độ xương mỏng, trẻ dễ bị "hụt hơi" trong cuộc đua chiều cao so với bạn bè cùng lứa, bất chấp việc cha mẹ đầu tư kinh tế rất lớn cho các loại sữa hạt đắt tiền.

Để trào lưu sử dụng sữa hạt không biến thành "con dao hai lưỡi" làm tổn hại tầm vóc của trẻ, ThS.BS Dương Thị Phượng (Bệnh viện Đại học Y dược Hà Nội) khuyến nghị phụ huynh cần thực hành dinh dưỡng một cách tỉnh táo:

Không dùng sữa hạt thay thế hoàn toàn sữa động vật: Đối với trẻ từ 3 tuổi trở lên không bị dị ứng đạm sữa bò hoặc không mắc chứng bất dung nạp lactose, sữa động vật vẫn là nguồn cung cấp canxi và protein tối ưu nhất.
Áp dụng nguyên tắc phối hợp cân bằng: Phụ huynh hoàn toàn có thể cho con uống sữa hạt nhưng chỉ nên xem đây là một bữa phụ bổ sung chất xơ và chất béo tốt (chiếm tối đa 30% tổng lượng sữa trong ngày). Nên ưu tiên chọn các loại sữa hạt nguyên chất, không đường hoặc tự xay tại nhà để kiểm soát lượng đường nạp vào cơ thể trẻ.
Chủ động bù đắp vi chất từ thực phẩm tươi sống: Nếu kiên quyết cho trẻ theo chế độ ăn thuần chay hoặc bài trừ sữa động vật, cha mẹ bắt buộc phải thiết kế một thực đơn thay thế cực kỳ nghiêm ngặt. Phải tăng cường các nguồn đạm và canxi thay thế từ đậu hũ, tôm tép nhỏ ăn cả vỏ, cá suối, trứng kết hợp với việc bổ sung đầy đủ vitamin D3, K2 theo hướng dẫn của bác sĩ nhi khoa để đảm bảo trẻ không bị chậm lớn.