Trị bệnh 'trên nóng, dưới lạnh' trong quản lý công trình thủy lợi

Mặt Máng 7, đoạn phường Chương Mỹ bị xâm hại nghiêm trọng từ nhiều năm nay nhưng địa phương chưa xử lý dứt điểm. Ảnh: Kim Nhuệ

- Ông đánh giá như thế nào về tình trạng vi phạm pháp luật thủy lợi hiện nay trên địa bàn thành phố?

- Vi phạm pháp luật thủy lợi trên địa bàn thành phố vẫn còn diễn biến phức tạp. Các hành vi vi phạm khá đa dạng: Đổ đất, san nền, làm lối đi, sân bê tông, mái che, công trình phụ; lấn chiếm bờ kênh, lòng kênh; xây dựng công trình khi chưa được cấp phép. Có vi phạm ban đầu quy mô nhỏ, nhưng nếu không xử lý ngay sẽ nhanh chóng trở thành công trình kiên cố, tồn tại kéo dài, rất khó khắc phục.

Nếu để kéo dài, vi phạm sẽ ảnh hưởng an toàn công trình, làm giảm năng lực tưới, tiêu, cản trở thoát nước, nhất là trong mùa mưa bão. Vì vậy, xử lý vi phạm thủy lợi phải được nhìn nhận là nhiệm vụ bảo vệ sản xuất, dân sinh và an toàn phòng, chống thiên tai.

Nhiều công trình vi phạm pháp luật đê điều, thủy lợi ở xã Quảng Bị chưa bị xử lý dứt điểm. Ảnh: Kim Nhuệ

- Thời gian qua, các cấp, ngành đã có nhiều văn bản chỉ đạo, đôn đốc xử lý vi phạm, nhưng vì sao vi phạm vẫn phát sinh, gia tăng số vụ chưa được xử lý dứt điểm, thưa ông?

- Có nhiều nguyên nhân, nhưng nổi lên hai điểm nghẽn chính.

Thứ nhất là việc kiểm tra, phát hiện vi phạm ở một số nơi chưa kịp thời. Công ty thủy lợi là đơn vị trực tiếp quản lý, vận hành công trình, có trách nhiệm kiểm tra thường xuyên, phát hiện vi phạm ngay từ khi mới phát sinh, lập hồ sơ và kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý. Nếu phát hiện chậm, lập hồ sơ chậm thì đến khi địa phương tiếp nhận, vi phạm có thể đã mở rộng, thậm chí thành công trình kiên cố.

Thứ hai là việc xử lý của chính quyền cấp xã có nơi chưa quyết liệt. Công ty thủy lợi không có thẩm quyền xử phạt. Khi phát hiện vi phạm, đơn vị quản lý công trình chỉ có thể lập hồ sơ, kiến nghị xử lý. Thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính, ban hành quyết định xử phạt, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, cưỡng chế thuộc chính quyền địa phương.

Tình trạng “trên nóng, dưới lạnh” là ở chỗ thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục, các công ty thủy lợi liên tục chỉ đạo, đôn đốc, kiến nghị nhưng ở một số địa bàn, khâu tổ chức thực hiện tại cơ sở chưa chuyển động tương xứng. Có nơi vẫn coi đây là việc của ngành thủy lợi trong khi thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính lại thuộc chính quyền các cấp, trong đó trách nhiệm ban đầu thuộc Chủ tịch UBND cấp xã.

Ngoài ra, trong tổng số 12.145 vụ tồn tại, chưa xử phạt đến tháng 4-2026, có 12.041 vụ tồn tại từ trước năm 2026. Đây là gánh nặng lớn, nhưng nếu vi phạm mới không được ngăn chặn ngay thì số tồn đọng sẽ tiếp tục tăng.

Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội kiểm tra, chấn chỉnh công tác quản lý công trình thủy lợi tại xã Phúc Sơn dịp đầu tháng 6-2026. Ảnh: Kim Nhuệ

- Theo ông, để trị “bệnh trên nóng, dưới lạnh” trong quản lý công trình thủy lợi, cần những giải pháp nào?

- Theo tôi, giải pháp căn cơ là phải chuyển từ đôn đốc chung sang quản lý bằng quy trình, thời hạn, hồ sơ và trách nhiệm cụ thể. Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường đang dự thảo hướng dẫn trình tự, nghiệp vụ xác định hành vi vi phạm hành chính trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi. Điểm quan trọng là mọi vi phạm phải được phát hiện, ngăn chặn ngay từ khi mới phát sinh; hồ sơ phải thể hiện rõ vị trí, hình ảnh, tọa độ, quy mô, hành vi vi phạm và thời điểm chuyển xử lý.

Trước hết, phải làm rõ trách nhiệm của công ty thủy lợi. Khi phát hiện vụ việc, công ty thủy lợi phải thông báo ngay cho Chủ tịch UBND cấp xã, Công an xã nơi có công trình vi phạm để phối hợp ngăn chặn. Trong thời hạn 24 giờ, công ty thủy lợi phải gửi văn bản kiến nghị xử lý kèm hồ sơ vụ việc qua hệ thống điều hành văn bản của thành phố.

Đối với cấp xã, khi nhận thông báo, hồ sơ vi phạm từ công ty thủy lợi, Chủ tịch UBND cấp xã phải chỉ đạo cơ quan chuyên môn, Công an xã tiếp cận hiện trường, xác minh chủ thể, lập biên bản vi phạm hành chính và triển khai trình tự xử lý theo quy định. Hồ sơ vi phạm phải đủ căn cứ, có biên bản làm việc, hình ảnh hiện trường, tọa độ, quy mô, hành vi vi phạm, thời điểm phát hiện và thời điểm chuyển hồ sơ.

Dự thảo hướng dẫn cũng đặt vấn đề phân định trách nhiệm khắc phục hậu quả. Trường hợp công ty thủy lợi chậm phát hiện, chậm thông báo, chậm lập hồ sơ, thì phải chịu trách nhiệm bố trí nguồn lực giải tỏa đối với phần vi phạm phát sinh trong khoảng thời gian từ khi hành vi vi phạm bắt đầu đến thời điểm thông báo cho Chủ tịch UBND cấp xã, nếu chủ thể vi phạm không tự nguyện khắc phục.

Cùng với đó, cần xử lý trách nhiệm cả hai phía. Nếu địa phương nhận hồ sơ nhưng chậm xử lý, chưa phản hồi kịp thời, để vi phạm kéo dài thì phải xem xét trách nhiệm người đứng đầu, tập thể, cá nhân liên quan. Ngược lại, nếu công ty thủy lợi buông lỏng quản lý, phát hiện chậm, lập hồ sơ chậm, kiến nghị chậm hoặc có dấu hiệu bao che, dung túng thì cũng phải xử lý nghiêm tập thể, cá nhân thuộc đơn vị quản lý công trình.

Trước mắt, Chi cục sẽ tiếp tục tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường đôn đốc các xã, phường tập trung xử lý dứt điểm 104 vụ vi phạm phát sinh trong 4 tháng đầu năm 2026 còn tồn tại; đồng thời phối hợp với các công ty thủy lợi xây dựng kế hoạch xử lý 12.041 vụ vi phạm tồn tại từ trước năm 2026 theo nhóm, theo tuyến công trình, theo mức độ ảnh hưởng.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Đào Quang Khải kiểm tra, chỉ đạo các đơn vị, địa phương xử lý dứt điểm vi phạm công trình thủy lợi trước mùa mưa bão. Ảnh: Kim Nhuệ

Về lâu dài, phải lập lại kỷ cương trong bảo vệ công trình thủy lợi bằng cơ chế rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm. Khi chính quyền cơ sở, công ty thủy lợi và người dân đều thấy rõ trách nhiệm của mình, vi phạm mới có thể được ngăn chặn từ gốc, công trình thủy lợi mới phát huy hiệu quả phục vụ sản xuất, dân sinh và phòng, chống thiên tai.