Triển vọng kinh tế toàn cầu 2026 trong 5 biểu đồ

Ảnh: AP

Năm 2025 khép lại với một nghịch lý đáng chú ý: kinh tế toàn cầu chống chịu tốt hơn dự báo bi quan đầu năm, nhưng các nền tảng cho tăng trưởng bền vững lại chưa vững chắc. Những “cơn gió ngược” kéo dài, từ căng thẳng địa chính trị, xung đột tại Ukraine và Trung Đông, đến làn sóng thuế quan trong nhiệm kỳ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã không đẩy kinh tế thế giới rơi vào suy thoái, song để lại một môi trường tăng trưởng chậm và mong manh hơn giai đoạn trước đại dịch.

Bước vào năm 2026, kỳ vọng lớn nhất của các nền kinh tế phát triển là lạm phát sẽ dần “bình thường hóa”, cho phép các ngân hàng trung ương lớn hạ lãi suất và kết thúc chu kỳ thắt chặt tiền tệ kéo dài. Tuy nhiên, kỷ nguyên chi phí đi vay “siêu rẻ” trước Covid-19 khó lặp lại. Lãi suất toàn cầu đang trở về một mặt bằng cao hơn, phản ánh thực tế mới về rủi ro tài khóa, phân mảnh chuỗi cung ứng và nhu cầu chi tiêu chiến lược, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ và quốc phòng.

AI

-

lực đẩy năng suất hay rủi ro bong bóng tài sản?

Trong bức tranh triển vọng 2026, trí tuệ nhân tạo (AI) là biến số được nhắc đến dày đặc nhất. Giai đoạn 2023-2025 chứng kiến các tập đoàn công nghệ Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu liên tục tăng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, tự động hóa, bán dẫn và hạ tầng điện toán. Làn sóng đầu tư này mở ra khả năng cải thiện năng suất - yếu tố đã trì trệ nhiều năm tại các nền kinh tế phát triển. Nhiều dự báo cho rằng nếu AI thực sự tạo ra “cú hích” về năng suất, kinh tế toàn cầu có thể thiết lập một quỹ đạo tăng trưởng mới, dù không còn bùng nổ như thập niên 2010.

Dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu sẽ chậm lại vào năm 2026. Biểu đồ: The Guardian. Nguồn: OECD

Nhưng song hành với kỳ vọng là lo ngại về định giá tài sản. Khảo sát của Deutsche Bank với khách hàng tổ chức cho thấy, nguy cơ bong bóng công nghệ vỡ là rủi ro lớn nhất năm 2026, với 57% nhà đầu tư xếp đây vào nhóm ba rủi ro đáng quan ngại nhất. Trưởng bộ phận nghiên cứu vĩ mô toàn cầu Deutsche Bank, ông Jim Reid nhấn mạnh, đây là mối lo “áp đảo” chưa từng có trước thềm một năm mới. Dòng vốn khổng lồ đổ vào AI có thể tạo động lực tăng trưởng, nhưng cũng làm thị trường chứng khoán - đặc biệt tại Mỹ - đứng trước nguy cơ điều chỉnh mạnh nếu kỳ vọng vượt xa khả năng sinh lợi thực tế.

Dù AI có thể tạo “điểm tựa”, các nhà kinh tế vẫn dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 sẽ giảm tốc do thương mại quốc tế chịu tác động từ thuế quan. Nhu cầu tiêu dùng, vốn bị “bóp nghẹt” bởi lạm phát cao và chi phí vay mượn kéo dài, khó hồi phục nhanh. Trong G7, Mỹ được dự báo dẫn đầu tăng trưởng, tiếp đến là Canada và Anh. Riêng Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới - đang đối mặt thách thức lớn hơn trong kích thích nội lực, khiến tăng trưởng năm 2026 được dự báo chậm lại so với giai đoạn phục hồi sau mở cửa.

Lạm phát hạ nhiệt: Tín hiệu tích cực nhưng dư địa chính sách thu hẹp

Lạm phát toàn cầu năm 2025 vẫn neo cao, tạo ra áp lực chi phí sinh hoạt tại hầu hết các nền kinh tế. Nhưng bước sang 2026, các mô hình dự báo đều chung nhận định, lạm phát sẽ “hạ nhiệt đáng kể”, đặc biệt tại Mỹ và Eurozone, khi lãi suất chính sách giảm và cú sốc giá năng lượng - lương thực dần dịu. Quá trình “bình thường hóa” này giúp ngân hàng trung ương kết thúc chu kỳ cắt giảm lãi suất, qua đó nới bớt lực cản đối với nền kinh tế từ chi phí đi vay cao.

Dự báo lãi suất của các ngân hàng trung ương sẽ ổn định. Biểu đồ: The Guardian. Nguồn: Ngân hàng Anh.

Tại Mỹ, nhiệm kỳ của Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell kết thúc vào tháng 5/2026, làm dấy lên chú ý về người kế nhiệm trong bối cảnh Nhà Trắng có thể gia tăng áp lực chính trị đòi hỏi cắt giảm lãi suất sâu hơn. Lo ngại về can thiệp chính sách từ Washington cũng được dự báo sẽ gây sức ép tâm lý lên thị trường tài chính trong năm 2026.

Ở châu Âu, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) nhiều khả năng “đứng ngoài” các điều chỉnh lớn trong năm 2026, khi lạm phát tại Eurozone đã về gần mục tiêu 2%. Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) từng dự báo Anh là nền kinh tế “chậm nhịp” nhất trong quá trình giảm lạm phát của G7, với mức lạm phát cao nhất nhóm. Tuy nhiên, dự báo này được đưa ra trước ngân sách của Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves. Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) hiện nhận định gói ngân sách mới có thể đưa lạm phát về gần mục tiêu 2% vào mùa hè 2026, sớm hơn kỳ vọng trước đó. Dù vậy, giới phân tích vẫn cảnh giác nguy cơ các cú sốc mới làm lạm phát “nóng” trở lại, thu hẹp dư địa cắt giảm lãi suất trong tương lai.

Thuế quan và phân mảnh thương mại: Một “bình thường mới” khó đảo ngược

Sau tuyên bố “Ngày giải phóng” hồi tháng 4/2025, căng thẳng thương mại Mỹ -Trung có dấu hiệu lắng dịu về bề mặt. Nhưng về bản chất, chính sách thuế quan đã được thiết lập ở một mặt bằng cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Rủi ro bất định thương mại vẫn ở mức lớn, đặc biệt khi Tòa án Tối cao Mỹ dự kiến sẽ có các phán quyết quan trọng liên quan thẩm quyền thuế quan trong năm 2026.

Tình trạng bất ổn thương mại tăng mạnh trong bối cảnh cuộc chiến thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Biểu đồ: The Guardian. Nguồn: OECD

Không chỉ Mỹ - Trung, quan hệ thương mại EU - Trung Quốc cũng xuất hiện nhiều điểm ma sát hơn, trong khi cạnh tranh chuỗi cung ứng công nghệ - năng lượng sạch gia tăng. Ông Carsten Brzeski, Giám đốc vĩ mô toàn cầu ING nhận định “căng thẳng thương mại và địa chính trị đã trở thành “đường nền” của chính sách toàn cầu”. Trong môi trường đó, doanh nghiệp sẽ phải tăng tốc đa dạng hóa chuỗi cung ứng, dịch chuyển sản xuất “gần bờ” và tối ưu tự động hóa để giảm phơi nhiễm rủi ro địa chính trị.

Về dài hạn, thuế quan có thể làm giảm khối lượng thương mại, đội chi phí logistics - nguyên liệu, gây sức ép lên biên lợi nhuận và kìm hãm tăng trưởng chung. Đây là một trong những lực cản cấu trúc lớn nhất đối với triển vọng kinh tế 2026, bất chấp kỳ vọng lạm phát giảm và lãi suất hạ nhiệt.

Trái phiếu dưới “kính hiển vi”: Rủi ro tài khóa và áp lực chi tiêu chiến lược

Năm 2025, thị trường trái phiếu toàn cầu chứng kiến biến động mạnh khi chi phí đi vay của các chính phủ phát triển tăng, đặc biệt tại những nước có nợ công cao và triển vọng tăng trưởng yếu. Các đợt bán tháo trái phiếu đã nhắm vào Mỹ, Anh và Pháp. Dự luật “One Big Beautiful Bill Act” của ông Trump, kế hoạch ngân sách tại Anh và khủng hoảng ngân sách tại Pháp cho thấy rủi ro tài khóa vẫn là điểm nhạy cảm của kinh tế toàn cầu.

Chi phí vay nợ và lãi suất nợ của các chính phủ vẫn ở mức cao. Biểu đồ: The Guardian. Nguồn: OECD

Bước sang 2026, các chính phủ chịu gánh nặng nợ cao sẽ tiếp tục nằm trong “kính hiển vi” của nhà đầu tư, khi nhu cầu tăng chi tiêu quốc phòng, hạ tầng chiến lược và kích thích tăng trưởng nội lực cùng lúc gia tăng. Tại Anh, quyết định tạo “đệm tài khóa” lớn hơn của Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves trong ngân sách mùa thu 2025 có thể giúp giảm rủi ro phản ứng tiêu cực từ thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, vòng bầu cử địa phương tháng 5/2026 và các bất định chính trị nội bộ có thể tiếp tục là yếu tố tác động tâm lý thị trường.

Việc làm

: Đi

ểm nghẽn chính sách 2026

Thị trường lao động năm 2025 suy yếu rõ rệt tại các nền kinh tế phát triển, khi nhu cầu tuyển dụng sụt giảm trong bối cảnh lạm phát và lãi suất cao kéo dài. Tỷ lệ thất nghiệp tại Anh đã lên 5,1% - mức cao nhất ngoài giai đoạn đại dịch trong gần một thập kỷ; còn tại Mỹ đạt 4,6% - mức cao nhất 4 năm qua. Đây là những chỉ báo quan trọng cho thấy rủi ro việc làm có thể tiếp tục gia tăng trong năm 2026.

Tỷ lệ thất nghiệp ở Anh và Mỹ đang tăng lên sau giai đoạn phục hồi hậu Covid. Biểu đồ: The Guardian. Nguồn: Refinitiv

Đến nay, chưa có bằng chứng cho thấy AI gây dịch chuyển lao động quy mô lớn, nhưng đầu tư tự động hóa đang tăng nhanh, trong khi thất nghiệp ở thanh niên, đặc biệt tại Anh gây lo ngại chính sách. Các yếu tố nhân khẩu như dân số già hóa và sức khỏe lao động giảm sút cũng làm giảm tỷ lệ tham gia lực lượng lao động.

Dù thất nghiệp tăng, tiền lương được dự báo vẫn có khả năng chống chịu, giúp người lao động củng cố “vùng đệm” tài chính, nhưng lại gây lo ngại cho ngân hàng trung ương trước rủi ro lạm phát tái bùng. Bà Hannah Slaughter, Kinh tế trưởng Resolution Foundation cho rằng, nhà hoạch định chính sách cần phản ứng sớm trước xu hướng thất nghiệp tăng và nguy cơ thu nhập thực giảm trở lại.

Hồng Nhung