Triển vọng từ việc thí điểm Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự

Bước chuyển trong bảo vệ lợi ích công

Qua công tác phổ biến pháp luật, ngày 27/2/2026, VKSND Khu vực 12 đã tiếp nhận thông tin đề nghị hỗ trợ của Trung tâm Công tác xã hội Hòa Bình về việc cấp mới, đổi, chỉnh sửa thông tin căn cước cho 9 trường hợp là người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức làm chủ hành vi, trẻ em đủ 14 tuổi đang được nuôi dưỡng, chăm sóc tại Trung tâm. Qua nghiên cứu các tài liệu do Trung tâm cung cấp, xét thấy đây là nhóm đối tượng đặc biệt yếu thế, gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt và giao tiếp, không thể tự mình thực hiện thủ tục theo quy trình thông thường, cần được bảo vệ để thực hiện đầy đủ quyền về nhân thân, quyền dân sự theo quy định của pháp luật.

Trên cơ sở chức năng được giao theo Luật Tổ chức VKSND và tinh thần bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương theo Nghị quyết số 205/2025/QH15, VKSND khu vực 12 đã ban hành kiến nghị đối với Công an phường Kỳ Sơn, đề nghị phối hợp với Trung tâm Công tác xã hội Hòa Bình thu thập tài liệu và thực hiện thủ tục cấp mới, đổi, chỉnh sửa thông tin căn cước cho các trường hợp nêu trên. Đồng thời, mở rộng rà soát, lập danh sách các trường hợp chưa được cấp căn cước trên địa bàn quản lý để tiếp tục thực hiện thủ tục cấp căn cước nhằm đảm bảo cho công dân có đầy đủ quyền về nhân thân, quyền dân sự của mình theo quy định của pháp luật.

VKSND khu vực 12 giám sát kiến nghị cấp căn cước cho 9 trường hợp của Trung tâm Công tác xã hội Hòa Bình tại Công an phường Kỳ Sơn.

Ngay sau khi VKSND khu vực 12 ban hành kiến nghị, ngày 4/3/2026, Công an phường Kỳ Sơn đã tiến hành thực hiện các thủ tục cấp mới, đổi và chỉnh sửa thông tin căn cước cho 9 trường hợp tại Trung tâm Công tác xã hội Hòa Bình. Điều này cho thấy từ kiến nghị của Viện kiểm sát đến kết quả thực tế đã thể hiện rõ hiệu quả của cơ chế phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước trong việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15. Việc kịp thời ban hành kiến nghị một lần nữa khẳng định vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ quyền dân sự, quyền con người theo quy định của pháp luật; đồng thời góp phần đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội đi vào thực tiễn, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Tăng cường hiệu lực pháp luật

Theo thống kê từ VKSND tỉnh Phú Thọ, thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công trên địa bàn, 100% đơn vị đã thành lập tổ tuyên truyền; mở sổ theo dõi nguồn tin liên quan đến nhóm yếu thế và lợi ích công; chủ động phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra hiện trường, xác định vi phạm từ những nguồn tin do Nhân dân cung cấp.

Tính đến 27/3, thông qua công tác kiểm sát và nguồn tin do Nhân dân cung cấp, VKSND hai cấp đã ban hành 23 kiến nghị đối với cơ quan, tổ chức, trong đó có 9 kiến nghị bảo vệ người yếu thế và 14 kiến nghị bảo vệ lợi ích công; đã có 7 kiến nghị được các cơ quan có thẩm quyền chấp nhận và tổ chức thực hiện.

Việc thí điểm góp phần nâng cao tính răn đe, phòng ngừa vi phạm pháp luật trong xã hội. Nhiều tổ chức, cá nhân sau khi nhận được kiến nghị từ Viện kiểm sát đã chủ động khắc phục sai phạm, hạn chế phát sinh tranh chấp. Điển hình, từ tin báo của người dân, VKSND khu vực 5 đã phối hợp với chính quyền địa phương tiến hành kiểm tra phát hiện 1 cơ sở chăn nuôi lợn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và kiến nghị xử lý, qua đó cơ quan có thẩm quyền đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính hơn 107 triệu đồng...

Thực tế cho thấy, vai trò “chủ động” của Viện kiểm sát càng trở nên rõ nét. Những đối tượng yếu thế vốn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận pháp lý nay có thêm “điểm tựa” từ cơ quan công quyền.

VKSND khu vực 14 quán triệt, triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội tại đơn vị.

Dù đạt được những kết quả bước đầu, việc thí điểm vẫn còn một số khó khăn như nguồn nhân lực còn hạn chế, việc thu thập chứng cứ trong các vụ án dân sự phức tạp, hay nhận thức của một bộ phận người dân về vai trò mới của Viện kiểm sát chưa đầy đủ.

Tuy nhiên, với những tín hiệu tích cực, mô hình này được kỳ vọng sẽ tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng trong thời gian tới. Việc trao quyền khởi kiện cho Viện kiểm sát không chỉ góp phần bảo vệ công lý mà còn tạo thêm “lá chắn pháp lý” vững chắc cho xã hội, nhất là trong bối cảnh các quan hệ dân sự ngày càng đa dạng và phức tạp.

Đồng chí Nguyễn Tiến Dũng - Phó Viện trưởng VKSND tỉnh Phú Thọ cho biết: Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội đã thiết lập cơ chế mới, cho phép VKSND khởi kiện vụ án dân sự trong những trường hợp cần thiết nhằm bảo vệ quyền dân sự của người yếu thế và lợi ích công cộng. Đây là nhiệm vụ mới, có ý nghĩa quan trọng, góp phần khắc phục những khoảng trống trong thực tiễn khi nhiều vi phạm chưa được xử lý do không có chủ thể đứng ra khởi kiện. Thời gian tới, các đơn vị tiếp tục quán triệt sâu sắc các nội dung của nghị quyết và các văn bản hướng dẫn; đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân hiểu rõ quyền được bảo vệ và chủ động cung cấp thông tin cho Viện kiểm sát.

Cùng với đó, ngành tăng cường phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan; thiết lập cơ chế tiếp nhận thông tin đa nguồn; tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm như đất đai, môi trường, an toàn thực phẩm; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm mọi hoạt động công vụ được thực hiện công khai, minh bạch, đúng quy định pháp luật.

Khi pháp luật được vận hành linh hoạt và sát thực tiễn, niềm tin của người dân vào công lý sẽ được củng cố. Đó chính là nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của xã hội.

Đinh Thắng