Trò chuyện với Gen Z về di sản trăm năm

Buổi trò chuyện do nhạc sĩ Dương Thụ tổ chức, với sự trình bày của diễn giả - nhà báo Trần Hữu Phúc Tiến, cùng sự có mặt của đông đảo bạn trẻ Gen Z và nhiều khách mời cùng yêu mến Sài Gòn.

Đặt ra loạt câu hỏi gợi mở để đi vào buổi trò chuyện, nhà báo Phúc Tiến nêu: TPHCM hợp nhất với Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, di sản giàu có như thế nào? Di sản không chỉ nằm ở quá khứ, dự báo di sản của thế kỷ XXI và XXII là gì? Có hay không kinh tế di sản? Công dân thành phố, nhất là Gen Z và Gen Alpha có thể làm gì để góp sức cứu giữ và phát huy giá trị di sản?

Nhà báo Phúc Tiến chia sẻ tại buổi trò chuyện. 

Phần trình bày của nhà báo Phúc Tiến bắt đầu từ câu chuyện lịch sử Sài Gòn xưa đến khi sáp nhập TP.HCM từ ba tỉnh thành, bắt đầu từ 1.7.2025. Từ đó ông điểm qua 9 nhóm di sản: di sản xanh/ thiên nhiên; di sản kiến trúc; di sản kinh tế; di sản khoa học – giáo dục; di sản truyền thông; di sản văn nghệ & thể thao; di sản ẩm thực; di sản lối sống thị dân và di sản tinh thần.

Buổi trò chuyện có sự tham gia của nhiều độ tuổi. 

Các bạn trẻ chia sẻ ý kiến về câu chuyện bảo tồn di sản. 

Ở mỗi nhóm di sản, phần trình bày đều nghiên cứu kỹ lưỡng các di sản của thế kỷ 20 trở về trước và từ thế kỷ 21, cũng như sẵn sàng đón nhận các gợi ý mới, bổ sung vào các thống kê này.

Ví dụ như với câu chuyện Di sản xanh, từ thế kỷ 20 trở về trước đã có hệ thống sông ngòi, kênh rạch, suối, biển đảo, rừng rộng lớn từ rừng ngập mặn Cần Giờ, Bà Rịa, Côn Đảo đến rừng Xuyên Mộc, Bình Châu; rừng cao su Dầu Tiếng, Hồ Tràm; rừng Gòn Núi Lớn Vũng Tàu; hàng cây di sản; thảo cầm viên; công viên Dinh Độc Lập, Tao Đàn; Vườn quốc gia Côn Đảo…

Từ thế kỷ 21, di sản xanh không thể bỏ qua các dự án cải tạo kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, Bến Nghé – Tàu Hủ…; hành lang xanh sông Sài Gòn; công viên số 1 Lý Thái Tổ; đường xuyên Núi Lớn Vũng Tàu 10km; đường Duyên Hải từ Cần Giờ…

Ở mỗi phần trình bày, bằng kiến thức uyên bác và bề dày nghiên cứu, nhà báo Phúc Tiến đã kể lại các câu chuyện, ví dụ sinh động về Sài Gòn xưa, đặc biệt là các di sản kiến trúc. Ông cũng điểm qua câu chuyện về các công trình đương đại, có thể kể đến như Hầm Thủ Thiêm, Cầu Phú Mỹ, Cầu Ba Son, Bitexco Financial Tower, Landmark 81, các nhà ga metro, Khu đô thị biển Cần Giờ, Cái Mép…

Mặc dù không phải là phần chính trong buổi trò chuyện, nhưng các khách mời cũng điểm qua một số thách thức trong việc bảo tồn và phát triển di sản. Di sản cảnh quan đang gặp thách thức bởi nạn phá rừng, sụt lún, bê tông hóa, biến đổi khí hậu, ô nhiễm, triều cường, câu chuyện quy hoạch... Di sản kiến trúc gặp phải các thách thức như thiếu kinh phí duy tu, sử dụng sai mục đích, lãng phí, thiếu chế tài và thiếu sự giám sát… Vấn đề kinh tế di sản gặp phải các thách thức về AI, tự động hóa, dân số già, cạnh tranh khu vực và toàn cầu hóa…

Nhà báo Phúc Tiến cũng gợi ý nên chăng phải có những bồi thường lịch sử bằng cách phục dựng lại nếu cá nhân/ tổ chức đã lỡ làm hư hại hoặc xóa bỏ di sản. Còn trong mỗi cá nhân, gia đình, điều có thể làm ngay là mỗi người nên xem lại di sản – câu chuyện gia đình được gìn giữ ra sao; các kỷ vật, hình ảnh gia đình, bàn thờ tổ tiên như thế nào. Có thể nói, di sản không chỉ là những câu chuyện xa vời, đao to búa lớn mà vô cùng cận kề, gần gũi với mỗi người.

Nhạc sĩ Dương Thụ, người tổ chức buổi trò chuyện, cũng đã có nhiều chia sẻ thân tình khi kể lại câu chuyện cá nhân mình từ Hà Nội vào TP.HCM từ năm 1977, từ đó đến nay ông đã gắn bó với vùng đất này. Ông nhấn mạnh, gìn giữ di sản phải là bảo tồn và phát triển chứ không phải là xóa bỏ; mọi bàn luận về di sản, bảo tồn nên dựa trên việc tôn trọng sự khác biệt. Ông cũng cho rằng, di sản Sài Gòn – TP.HCM hay lớn hơn là di sản Việt Nam cần được bắt đầu từ những việc như giữ gìn di sản tiếng Việt.

Nhạc sĩ Dương Thụ và nhà báo Phúc Tiến.

KTS Hoàng Anh Tú chia sẻ tại buổi trò chuyện. 

Kết thúc buổi trò chuyện, mọi người cùng nhau chụp hình lưu niệm. 

Đồng tình, KTS. Hoàng Anh Tú chia sẻ rằng di sản Sài Gòn là di sản ở Sài Gòn chứ không của riêng ai, do đó mọi người cần nên hiểu biết và góp sức gìn giữ.

Buổi trò chuyện diễn ra chỉ trong hai giờ đồng hồ, dù chưa đi hết thật cặn kẽ từng câu chuyện di sản nhưng đã là những gợi mở rất ý nghĩa với các bạn trẻ quan tâm về câu chuyện di sản, đô thị. Từ những nghiên cứu sâu rộng của cá nhân, nhà báo Phúc Tiến đã truyền được cảm hứng về việc nâng cao ý thức hơn nữa các vấn đề về lịch sử văn hóa, ký ức đô thị, bảo tồn và phát huy di sản đến đông đảo mọi người...