Trợ giúp pháp lý trong các vụ án thanh, thiếu niên gây rối trật tự công cộng

Lực lượng công an bắt giữ nhóm đối tượng gây rối TTCC xảy ra trên địa bàn xã Thanh Phong. Ảnh: CTV

Với chức năng, nhiệm vụ cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý (TGPL) cho các đối tượng yếu thế trong xã hội, trong đó có nhóm đối tượng là người chưa thành niên, trung tâm TGPL đã thực hiện trợ giúp cho nhiều thanh, thiếu niên liên quan đến các vụ án gây rối TTCC. Sau khi có sự tham gia trợ giúp của trợ giúp viên pháp lý, nhiều đối tượng đã được tiếp cận pháp luật, được bảo vệ trước pháp luật và nhận thức được hành vi phạm tội của mình, từ đó định hướng nhận thức, kéo các em trở lại đúng “quỹ đạo”.

Một vụ việc điển hình từng xảy ra tại xã Thanh Kỳ. Từ mâu thuẫn cá nhân tưởng chừng rất nhỏ, hai nhóm thanh niên đã hẹn nhau giải quyết tại khu vực bờ đập. Lời qua tiếng lại chửi bới nhanh chóng biến thành hành vi tụ tập, mang theo hung khí, thách thức và lao vào ẩu đả. Hậu quả là nhiều người bị thương. Trong vụ án này, Đinh Văn T. bị truy tố về tội “Gây rối TTCC” theo khoản 2 Điều 318 Bộ luật Hình sự và bị tuyên phạt 36 tháng tù. Điều đáng nói, T. là người dân tộc thiểu số, sinh sống tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nhận thức pháp luật còn hạn chế. Hành vi phạm tội không xuất phát từ động cơ sâu xa mà chủ yếu do bị kích động, lôi kéo, thiếu khả năng kiểm soát cảm xúc.

Trợ giúp viên pháp lý Nguyễn Ngọc Khang, Chi nhánh số 6, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh, người tham gia bào chữa cho bị cáo trong vụ án, cho biết: “Qua quá trình tiếp xúc và nghiên cứu hồ sơ, có thể thấy phần lớn các bị cáo trong các vụ án gây rối TTCC đều không ý thức đầy đủ về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Các em bị cuốn theo tâm lý đám đông, hành động bột phát, thiếu hiểu biết pháp luật và thiếu sự định hướng từ gia đình".

Đây không phải là trường hợp cá biệt. Thực tế cho thấy, nhiều vụ án gây rối TTCC đều có thể bắt nguồn từ những mâu thuẫn rất nhỏ: một câu nói khiêu khích, một ánh nhìn “không vừa mắt”, hay đơn giản là sự a dua, muốn thể hiện bản thân trước bạn bè. Gây rối TTCC không phải là hành vi “vô hại” như nhiều người lầm tưởng. Đây là hành vi xâm phạm trực tiếp đến trật tự, an toàn xã hội, ảnh hưởng đến đời sống bình thường của cộng đồng, thậm chí gây thiệt hại về sức khỏe, tài sản của người khác. Theo quy định của pháp luật, hành vi này có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Trong nhiều vụ việc, chỉ vì một phút thiếu kiềm chế, các đối tượng, đặc biệt là thanh, thiếu niên còn phải đối mặt với mức án tù nghiêm khắc.

Trợ giúp viên pháp lý Lê Thị Thu Vân, Chi nhánh số 2, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh, nhận định: Ở độ tuổi vị thành niên, tâm lý muốn khẳng định bản thân rất mạnh. Khi xảy ra mâu thuẫn, các em có xu hướng giải quyết bằng bạo lực, thậm chí sử dụng hung khí. Đây là nguyên nhân khiến nhiều vụ việc vượt khỏi tầm kiểm soát, từ xô xát nhỏ trở thành hành vi phạm tội. Đáng lo ngại hơn, một số vụ việc không dừng lại ở gây rối TTCC mà còn dẫn đến các tội danh nghiêm trọng hơn như “Cố ý gây thương tích”, thậm chí là “Giết người”. Khi đó, hậu quả không chỉ là bản án mang tính răn đe mà còn là những mất mát không thể bù đắp cho gia đình và xã hội.

TGPL cho người chưa thành niên trong các vụ án gây rối TTCC là một trong những nhiệm vụ khó, đòi hỏi cao đối với đội ngũ trợ giúp viên pháp lý. Bởi lẽ, ngoài việc nắm vững các quy định của pháp luật, người làm công tác này còn phải có hiểu biết sâu về tâm lý lứa tuổi, kỹ năng xã hội và kinh nghiệm thực tiễn trong tiếp cận, xử lý tình huống. Đây là nhóm đối tượng đặc thù, đang trong giai đoạn phát triển chưa hoàn thiện về nhận thức và hành vi, dễ bị tác động, lôi kéo, nhưng cũng có khả năng thay đổi nếu được định hướng đúng cách. Mỗi vụ án là một hoàn cảnh khác nhau, mỗi bị cáo chưa thành niên là một câu chuyện riêng với những yếu tố gia đình, môi trường sống, tâm lý và nhân cách không trùng lặp. Chính vì vậy, việc tiếp cận, bào chữa và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho các em đòi hỏi sự linh hoạt, tinh tế và kỹ năng nghề nghiệp của từng trợ giúp viên pháp lý.

Với tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm trong công việc, đội ngũ trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh khi tham gia bào chữa cho các bị cáo trong các vụ án đã trực tiếp tiếp xúc, lắng nghe và phân tích để giúp họ nhận thức rõ hành vi sai phạm, nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý sẽ phải đối mặt.

Thực tiễn cho thấy, trong nhiều vụ án, chính quá trình tư vấn, giải thích kiên trì, thuyết phục của trợ giúp viên pháp lý đã tạo ra sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức của các bị cáo chưa thành niên. Từ chỗ quanh co, né tránh, thậm chí phủ nhận hành vi, các em đã dần thành khẩn khai báo, thể hiện thái độ ăn năn hối cải. Trợ giúp viên pháp lý còn chủ động thu thập, cung cấp các tình tiết giảm nhẹ, làm rõ hoàn cảnh nhân thân, điều kiện gia đình, môi trường sống của bị cáo để hội đồng xét xử có cái nhìn toàn diện, khách quan về vụ án. Những luận cứ được xây dựng trên cơ sở pháp lý vững chắc, kết hợp với yếu tố nhân văn đã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm nguyên tắc xét xử công bằng - nơi pháp luật không chỉ nghiêm minh mà còn thấu tình, đạt lý, phù hợp với từng trường hợp cụ thể.