Trở về với quốc phục

Du khách lựa chọn áo dài Ngũ Thân ghi lại hình ảnh kỷ niệm tại phố cổ Hội An. Ảnh: Nguyễn Xuân Hà

Quốc phục Việt theo lệnh vua và hệ giá trị đến hôm nay

Theo nhà bác học Lê Quý Đôn trong Phủ biên tạp lục, năm 1744, chính chúa Nguyễn Phúc Khoát là người đặt nền móng cho tà áo dài ngũ thân nam ra đời. Sang thời nhà Nguyễn, chiếc áo dài ngũ thân nam đã được kế thừa và phát triển đến mức toàn thiện, từ kiểu dáng đến cách ứng xử với nó. Đây là bộ quốc phục của Việt Nam bởi chính lệnh do vua ban, có hiệu lực lâu dài ở cả Đàng Trong và Đàng Ngoài.

Áo dài ngũ thân không chỉ là một thiết kế thẩm mỹ mà từng chi tiết là một lớp nghĩa, thể hiện triết lý sống của người Việt. Với cổ áo cao, vuông vức, áo dài ngũ thân biểu trưng cho sự chính trực. Năm thân áo gợi nhắc tứ thân phụ mẫu và bản thân người mặc. Năm khuy áo đại diện cho Nhân - Lễ - Nghĩa - Trí - Tín.

Với nhiều người trẻ, những triết lý ấy không phải ai cũng biết và hiểu rõ tường tận. Nhưng, một chàng trai chọn mặc áo dài là một lần họ học cách trưởng thành hơn để xứng đáng với quốc phục dân tộc.

Gặp gỡ anh Hoàng Phúc Lâm (phường Cẩm Lệ), những chia sẻ của anh về tình yêu với áo dài được kể với giọng đầy tự hào: “Từ nhỏ, tôi đã được bố mẹ cho mặc áo dài nên dần hình thành sự yêu thích. Sau này, khi tìm hiểu nhiều hơn về văn hóa, tôi nhận ra áo dài là biểu tượng của bản sắc dân tộc, là cách nhắc nhở tôi phải trưởng thành hơn”.

Tùy vào từng hoàn cảnh, anh Lâm linh hoạt lựa chọn các kiểu áo dài khác nhau, từ áo dài cách tân khi đi chơi, dạo phố, đến những thiết kế ngũ thân khi tham gia sự kiện hoặc những dịp đặc biệt. Và, “Có những ngày không cần lý do cụ thể, tôi vẫn mặc áo dài đi cà phê hay dạo phố. Không ai nhìn mình với ánh mắt khác lạ, họ chỉ hỏi mua áo ở đâu. Điều đó cho thấy áo dài đang dần trở nên gần gũi hơn trong đời sống hiện đại”, anh chia sẻ.

Nhận định về xu hướng hiện nay, anh Lâm cho rằng bên cạnh những bạn trẻ yêu văn hóa và yêu áo dài thì sự sáng tạo từ các nhà thiết kế, cùng cách tiếp cận gần gũi đang giúp trang phục truyền thống như áo dài ngũ thân trở nên hấp dẫn hơn với thế hệ gen Z. Điều đó càng khẳng định, áo dài không phân biệt giới tính hay tuổi tác.

Trao sức sống trẻ cho áo dài truyền thống

Nếu lịch sử trao cho áo dài vị thế, thì chính người trẻ hôm nay đang trao cho nó sức sống mới. Bằng chứng là cuối năm 2025, chương trình “Tà áo Việt” do sinh viên Khoa Sử - Địa - Chính trị, Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) tổ chức đã biến phố đi bộ Bạch Đằng thành một không gian văn hóa sống động. Không chỉ trình diễn, đó là cách họ kể lại hành trình của áo dài từ “Vàng son” đến “Thời đại”, từ quá khứ đến hiện tại bằng ngôn ngữ của người trẻ. Người xem không chỉ nhìn mà còn hiểu sự tự hào của người Việt với quốc phục, cổ phục.

Anh Đình Chiến, một nhiếp ảnh gia tại thành phố Huế khi nghe về áo dài ngũ thân hay nhật bình đã nhắc ngay đến chương trình “Bách hoa bộ hành” được tổ chức trong khoảng 5 năm gần đây tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Huế, thu hút hàng nghìn người tham gia. Trong số đó, những bộ áo dài truyền thống có sức hấp dẫn đặc biệt.

Hiện nay còn có những trào lưu rất “hot” là các bạn trẻ tìm đến các thành phố cổ, những không gian kiến trúc cổ để chụp ảnh, thể hiện tình yêu văn hóa, quê hương. Và áo dài truyền thống trở thành ngôn ngữ của họ.

Đi xa hơn về câu chuyện áo dài truyền thống của Việt Nam, anh Nguyễn Xuân Hà - Phó Chủ nhiệm CLB Điểm đến giá trị bản địa xứ Quảng cho biết, dễ dàng nhận thấy rất nhiều gia đình người Việt và du khách nước ngoài hào hứng khi mặc áo dài để chụp ảnh trong không gian phố cổ Hội An. Và các bạn nam phần lớn chọn áo dài ngũ thân để thể hiện sự đĩnh đạc. Đó là cách họ được chạm vào văn hóa bản địa và khẳng định cá tính của mình.

Du khách đến một vùng văn hóa luôn muốn được hòa mình vào chính văn hóa đó. Khi một người trẻ khoác lên mình chiếc áo dài nhật bình, ngũ thân, chính là lúc họ trở thành đại sứ văn hóa, trao cho trang phục đó một sức sống mới. Để những cổ phục của Việt Nam không chỉ ở trong bảo tàng, sử sách mà sống động ngay trên từng góc phố, quán cà phê đến những sự kiện văn hóa quốc gia, cộng đồng.