Trồng đàn hương lấy gỗ, thu tiền tỷ ngay từ lá

Trồng cây lâm nghiệp lấy gỗ quý thường gắn liền với chu kỳ thu hoạch kéo dài hàng chục năm, đặt ra bài toán lớn về dòng tiền cho người đầu tư. Tại thôn Làng Lạnh, xã Cảm Nhân (Lào Cai), mô hình trồng đàn hương xen gù hương của Hợp tác xã Nông, lâm nghiệp Thành Lâm đã giải quyết áp lực này bằng chiến lược "lấy ngắn nuôi dài". Thay vì thụ động đợi từ hơn 10 năm trở đi để khai thác phần lõi gỗ giá trị cao, đơn vị đã sớm thu về tiền tỷ mỗi năm nhờ tận dụng nguồn phụ phẩm từ lá.

Ý tưởng đột phá này bắt nguồn từ ông Phạm Quang Đạo - Giám đốc Hợp tác xã Nông, lâm nghiệp Thành Lâm. Trước khi bắt tay vào trồng đàn hương, ông Đạo từng tìm hiểu kinh nghiệm từ người dân địa phương về các giống cây bản địa quý giá như gù hương, thay vì chạy theo các loại cây ngắn ngày phổ biến như keo hay quế. Cơ duyên mở ra vào năm 2022 khi ông tiếp cận thông tin về cây đàn hương - loài thực vật bán ký sinh cần bộ rễ cây chủ để cộng sinh và hấp thụ dưỡng chất.

Ông Phạm Quang Đạo - Giám đốc Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Thành Lâm kiểm tra sự sinh trưởng, phát triển của cây đàn hương.

Đầu năm 2023, ông đưa cây về trồng thử nghiệm trên diện tích 1 ha tại Làng Lạnh với mật độ 600 cây đàn hương xen kẽ 300 cây gù hương bản địa. Giống cây được tuyển chọn kỹ lưỡng, gieo ươm từ hạt giống nhập khẩu Ấn Độ do Tập đoàn Đàn hương Việt Nam cung ứng kèm quy trình chuyển giao kỹ thuật bài bản.

Khi diện tích nhân rộng lên 6 đến 7 ha, áp lực về chi phí vận hành buộc người đứng đầu HTX phải tìm cách “lấy ngắn nuôi dài”. Cây đàn hương từ tháng thứ 8 sau khi trồng, tán cây cần được cắt tỉa định kỳ để kích thích sinh trưởng. Tận dụng nguồn lá tươi dồi dào này, ông Đạo cùng các cộng sự bắt tay vào nghiên cứu sản xuất trà từ lá đàn hương.

"Trải qua nhiều mẻ sản phẩm thất bại do sai lệch độ ẩm hay nhiệt độ sấy, xưởng chế biến của HTX đã làm chủ công nghệ và đưa ra thị trường hai dòng sản phẩm chính: trà búp nguyên chất theo quy chuẩn “hai lá một tôm” và trà túi lọc nghiền nhỏ. Nhờ chất lượng ổn định, toàn bộ sản phẩm xuất xưởng đến nay đều được tiêu thụ hết tại thị trường Hà Nội" - ông Phạm Quang Đạo chia sẻ.

Hiệu quả kinh tế từ dòng sản phẩm trà lá đàn hương đã đem lại bước ngoặt tài chính bất ngờ cho đơn vị. Cứ cách 2 đến 2,5 tháng, diện tích đàn hương lại cho thu hái một đợt với hơn 3 tấn nguyên liệu tươi. Sau khi sơ chế và sấy theo tỷ lệ 3,5 tấn tươi lấy 1 tấn khô, sản phẩm thành phẩm được xuất bán với giá trị thương mại cao. Điển hình ở đợt thu hoạch gần nhất, 1 tấn trà thành phẩm đã đem về doanh thu gần 500 triệu đồng.

Lá đàn hương trở thành nguyên liệu sản suất trà đàn hương, mang lại giá trị kinh tế cao cho Hợp tác xã Nông, lâm nghiệp Thành Lâm.

Với lịch trình 4 đến 5 đợt hái mỗi năm và tạm ngưng vào mùa đông để cây tích lũy dinh dưỡng, tổng doanh thu từ lá đàn hương của HTX đạt trên 1 tỷ đồng, có thể lên đến 2 tỷ đồng/năm. Hoạt động chế biến này cũng giải quyết việc làm thường xuyên cho 5 lao động địa phương tại xưởng với mức lương 7 - 8 triệu đồng/tháng và hàng chục lao động thời vụ trong những đợt cao điểm chăm sóc, thu hái.

Để duy trì giá trị thương phẩm cao, tiêu chuẩn vệ sinh vùng trồng được giám sát vô cùng khắt khe. Toàn bộ diện tích phải tuyệt đối cách ly khỏi các loại thuốc bảo vệ thực vật, kể cả chế phẩm sinh học, trong suốt 2 tháng trước mỗi kỳ thu hái. Đây cũng chính là thách thức lớn nhất mà HTX đối mặt khi muốn liên kết, mở rộng vùng nguyên liệu cùng các hộ dân trong vùng. Thói quen lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật của lối canh tác cũ tiềm ẩn rủi ro rất lớn, bởi chỉ cần một hộ vi phạm cũng có thể khiến cả lô hàng xuất xưởng bị hủy bỏ. Dù vậy, hiệu quả kinh tế rõ nét đã dần thuyết phục bà con địa phương, bước đầu có 2 hộ tham gia trồng mới gần 2 ha theo đúng quy trình hướng dẫn của HTX.

Nguồn thu từ lá là khởi đầu trong chuỗi giá trị đa tầng của cây đàn hương.

Nguồn thu tiền tỷ từ lá chỉ là khởi đầu trong chuỗi giá trị đa tầng của cây đàn hương. Bước sang năm thứ ba, nguồn thu sẽ được bổ sung từ quả và hạt. Sản phẩm dài hạn sau 10 đến 13 năm chính là phần lõi gỗ quý - nguyên liệu thượng hạng phục vụ các ngành công nghiệp nước hoa, mỹ phẩm và dược liệu cao cấp. Khai thác đa giá trị từ đàn hương đã mang lại lời giải hoàn hảo cho bài toán 'lấy ngắn nuôi dài' trong đầu tư lâm nghiệp dài hạn.