Trồng sa nhân giữ rừng - Hướng thoát nghèo bền vững ở vùng cao Điện Biên

Không chỉ nhận giống, phải học nghề làm chủ kỹ thuật

Khu vực Tỏa Tình nằm ở độ cao trên 1.200m so với mực nước biển, khí hậu quanh năm mát mẻ và độ ẩm dưới tán rừng già rất thích hợp cho cây sa nhân tím sinh trưởng. Trước đây, đời sống của đồng bào Mông ở các bản vùng cao như bản Lồng, bản Hua Sa A chịu nhiều thiếu thốn; nguồn sống cả năm chỉ trông chờ vào vạt ngô, nương lúa bấp bênh trên sườn dốc nên cái đói, cái nghèo cứ bám riết. Khi có chính sách hỗ trợ giống cây sa nhân, bà con ban đầu chỉ biết trồng thả tự nhiên, hoa nở nhiều nhưng tỷ lệ đậu quả rất thấp, năng suất chẳng đáng kể.

Xác định việc hỗ trợ cây giống chỉ là bước đầu, mấu chốt để bà con thoát nghèo bền vững là phải có kiến thức và kỹ năng nghề, chính quyền địa phương cùng cán bộ khuyến nông đã mở các lớp tập huấn kỹ thuật "cầm tay chỉ việc" ngay dưới tán rừng. Bà con được hướng dẫn tỉ mỉ từ cách chọn nhánh giống khỏe, tỉa bớt cây già cỗi để thông thoáng gốc, bón phân vi sinh đúng kỳ đến thao tác kỹ thuật quan trọng nhất: thụ phấn bổ sung bằng tay vào mùa hoa nở rộ. Nhờ có nghề trong tay, tỷ lệ đậu quả của sa nhân tăng gấp đôi so với trước, năng suất trung bình toàn vùng đạt từ 12 đến 15 tạ quả tươi/ha.

Người dân phát quang, làm cỏ trên diện tích trồng sa nhân

Những nóc nhà khang trang mọc lên từ tán rừng

Hiện nay, riêng vùng Tỏa Tình đã duy trì và mở rộng ổn định trên 120ha sa nhân tím dưới tán rừng phòng hộ và rừng tự nhiên. Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật, nhiều hộ gia đình đồng bào Mông từ diện nghèo khó nay đã có tích lũy hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Điển hình tại bản Lồng, gia đình ông Mùa Sáng Tòng trước kia quanh năm thiếu ăn, thiếu mặc. Sau khi tham gia các buổi hướng dẫn kỹ thuật nông lâm kết hợp, ông mạnh dạn cải tạo hơn 2 ha đất dưới tán rừng để trồng sa nhân tím. Vụ thu hoạch năm nay, nhờ áp dụng thuần thục kỹ thuật thụ phấn nhân tạo và dọn cỏ quanh gốc, vườn sa nhân của ông cho thu hoạch hơn 2,5 tấn quả tươi. Với giá thương lái thu mua ổn định từ 35.000 đến 40.000 đồng/kg quả tươi, gia đình ông thu về ngót 100 triệu đồng. Ông Mùa Sáng Tòng phấn khởi cho biết:

"Cán bộ về tận bản chỉ cách chăm cây, cách thụ phấn cho hoa đậu nhiều quả, bà con mới biết làm ăn. Trồng sa nhân không phải chặt phá rừng mà lại có tiền mua xe máy, sửa nhà và nuôi các cháu đi học đến nơi đến chốn."

Ở bản Hua Sa A, hộ anh Lầu A Lềnh cũng đổi đời nhờ nắm vững nghề sơ chế. Không bán thô toàn bộ quả tươi, anh Lềnh học kỹ thuật làm lò sấy củi cải tiến để sấy khô dược liệu. Sa nhân sấy đúng độ lửa, giữ nguyên màu vỏ tím sẫm và mùi tinh dầu thơm nồng được bán với giá từ 130.000 đến 150.000 đồng/kg khô. Mỗi vụ, trừ chi phí nhân công và vật tư, gia đình anh thu lãi hơn 120 triệu đồng, mua sắm được tivi, tủ lạnh và đưa nước sạch về tận sân nhà.

Ngôi nhà khang trang của người dân do nguồn thu nhập từ trồng cây sa nhân đem lại.

Lấy kỹ năng nghề làm điểm tựa giảm nghèo đa chiều

Hiệu quả từ cây sa nhân ở Tỏa Tình khẳng định một hướng đi trúng của công tác giảm nghèo đa chiều: muốn người dân thoát nghèo thực chất, phải trao cho họ kỹ năng nghề nghiệp và phương thức làm ăn bài bản.

Quả sa nhân được người dân thu hoạch từ tháng 7 đến tháng 12, mang lại nguồn thu nhập từ 80 - 120 triệu đồng/hộ mỗi vụ

Nhờ nguồn thu ổn định từ cây dược liệu, bà con các bản người Mông nơi đây không chỉ thoát khỏi cảnh thiếu hụt về thu nhập, mà còn giải quyết được các chiều thiếu hụt cơ bản khác như điều kiện nhà ở, nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh và phương tiện tiếp cận thông tin. Đáng quý hơn cả là tư duy của người dân đã thay đổi: bà con tích cực tuần tra giữ rừng, bảo vệ nguồn nước đầu nguồn để giữ bóng mát cho cây sa nhân phát triển. Khi được trang bị kỹ năng nghề phù hợp với tập quán và thổ nhưỡng quê hương, đồng bào vùng cao hoàn toàn có thể tự đứng vững trên đôi chân của mình, làm giàu bền vững từ chính màu xanh của rừng.