Trưng dụng tài sản phải quyết nhanh, trả tiền đúng hạn

Tại phiên thảo luận tổ sáng 23/10, ĐBQH Phạm Thúy Chinh (TP. Hải Phòng) tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.

Theo đại biểu, trong 18 năm thi hành, Luật chủ yếu được áp dụng trong đại dịch Covid-19. Theo Tờ trình của Chính phủ, 8 địa phương đã ban hành 124 quyết định trưng dụng 140 tài sản, gồm trường học, khách sạn, xe cứu thương... nhưng chưa có trường hợp trưng mua nào.

"Tôi đề nghị dự thảo Luật cần được tiếp tục hoàn thiện bằng chính kinh nghiệm đó", đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Phạm Thúy Chinh (TP. Hải Phòng) phát biểu

ĐBQH Phạm Thúy Chinh đánh giá dự thảo đã bám sát chủ trương phân quyền và bảo vệ quyền sở hữu tài sản. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý việc trưng mua, trưng dụng trực tiếp liên quan đến quyền sở hữu tài sản được Hiến pháp bảo hộ, nên những quy định hạn chế quyền này cần được xác định cụ thể, chặt chẽ và minh bạch ngay trong Luật, thay vì giao quá nhiều nội dung cho Chính phủ quy định chi tiết.

Từ thực tiễn trên, đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi của người có tài sản, đồng thời bảo đảm chính quyền có thể quyết định nhanh chóng, kịp thời huy động nguồn lực trong những tình huống khẩn cấp.

Không có biên bản bàn giao, lấy gì xác định tài sản hư hỏng?

Một trong những vấn đề ĐBQH Phạm Thúy Chinh đặc biệt lưu ý là dự thảo Luật đã lược bỏ các quy định riêng về bàn giao tài sản trưng mua, trưng dụng.

Theo đại biểu, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 yêu cầu lập biên bản ghi rõ hiện trạng từng tài sản tại thời điểm bàn giao. Tuy nhiên, dự thảo lần này chỉ còn quy định về biên bản khi hoàn trả tài sản, trong khi việc tính hao mòn, bồi thường vẫn căn cứ vào thời điểm bàn giao.

Như vậy, cơ quan có thẩm quyền lấy thời điểm bàn giao làm căn cứ tính bồi thường nhưng lại không bắt buộc ghi nhận hiện trạng tài sản tại chính thời điểm đó.

"Không có biên bản đầu vào thì biên bản hoàn trả không có gì để so", đại biểu nêu vấn đề.

ĐBQH Phạm Thúy Chinh dẫn trường hợp khách sạn, nhà ở được trưng dụng làm cơ sở cách ly trong dịch bệnh. Nếu không có hồ sơ ghi nhận hiện trạng ban đầu, việc xác định tài sản hư hỏng, xuống cấp do quá trình sử dụng hay đã tồn tại trước đó rất dễ phát sinh tranh chấp.

Vì vậy, đại biểu đề nghị khôi phục quy định bắt buộc lập biên bản bàn giao, ghi nhận hiện trạng từng tài sản, kèm hình ảnh hoặc video. Trường hợp chủ tài sản vắng mặt, cần có đại diện UBND cấp xã hoặc trưởng thôn chứng kiến. Người có tài sản cũng phải được tham gia kiểm kê ngay từ khi bàn giao, thay vì chỉ khi hoàn trả.

"Đây là quyền của người có tài sản, không phải thủ tục hành chính để giao xuống nghị định", đại biểu nhấn mạnh.

Không để người dân dùng tiền bảo hiểm của mình bù đắp thiệt hại

Liên quan đến bồi thường, ĐBQH Phạm Thúy Chinh cho rằng cách xác định thiệt hại về thu nhập trong dự thảo có thể khiến người dân, doanh nghiệp không được bù đắp thỏa đáng.

Cụ thể, dự thảo lấy thu nhập thực tế trước khi trưng dụng làm căn cứ bồi thường. Tuy nhiên, với khách sạn và các cơ sở kinh doanh dịch vụ trong thời gian dịch bệnh, doanh thu có thể đã sụt giảm mạnh trước khi tài sản bị trưng dụng. Nếu lấy mức thu nhập này làm căn cứ, số tiền bồi thường sẽ rất thấp.

Vì vậy, đại biểu đề nghị "Luật cần bổ sung quy định mức sàn là không thấp hơn giá thuê tài sản cùng loại trên thị trường".

Về thời điểm chi trả, dự thảo quy định tiền bồi thường được thanh toán trong 30 ngày kể từ khi hoàn trả tài sản. Theo đại biểu, nếu thời gian trưng dụng kéo dài, người có tài sản phải chờ đợi trong khi vẫn phát sinh nhiều chi phí duy trì hoạt động. Do đó, với trường hợp trưng dụng quá 30 ngày, đại biểu kiến nghị tạm ứng hằng tháng phần thiệt hại về thu nhập, giúp người dân, doanh nghiệp giảm áp lực tài chính.

Cũng theo đại biểu Phạm Thúy Chinh, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 giao Bộ Tài chính, cơ quan tài chính địa phương chi trả tiền bồi thường. Dự thảo Luật lần này chuyển trách nhiệm đó sang cơ quan của người ra quyết định chi trả.

“Tuy nhiên, bộ chuyên ngành không trực tiếp nắm dự phòng ngân sách, còn dự phòng cấp xã thì nhỏ; phải qua thủ tục xin dự phòng thì thời hạn 20, 30 ngày khó bảo đảm”, đại biểu cho biết.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Luật xác định rõ trách nhiệm bảo đảm kinh phí của từng cấp ngân sách, quy định cơ quan tài chính cùng cấp được tạm ứng kịp thời và ngân sách cấp trên hỗ trợ khi nhu cầu chi trả vượt khả năng của cấp xã.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 3, gồm Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Hà Tĩnh sáng 23/10

Một bất cập khác được đại biểu chỉ ra liên quan đến tài sản đã mua bảo hiểm. Theo khoản 3 Điều 29 của dự thảo, nếu tài sản được doanh nghiệp bảo hiểm chi trả đầy đủ thì ngân sách nhà nước không phải bồi thường.

"Như vậy người dân đang dùng chính hợp đồng bảo hiểm mình đóng phí để gánh thiệt hại do Nhà nước sử dụng tài sản", ĐBQH Phạm Thúy Chinh nhận xét.

Đại biểu đề nghị quy định rõ người có tài sản không phải chịu các khoản khấu trừ, mức miễn thường hoặc phần tăng phí bảo hiểm phát sinh từ việc trưng dụng.

Cho phép trưng mua bằng lời nói để kịp thời cứu người

Bên cạnh bảo vệ quyền tài sản, ĐBQH Phạm Thúy Chinh đề nghị thiết kế cơ chế đủ linh hoạt để chính quyền ứng phó với thiên tai, dịch bệnh.

Theo đại biểu, dự thảo cho phép quyết định trưng dụng bằng lời nói trong tình huống cấp bách nhưng chưa cho phép áp dụng hình thức này đối với trưng mua tài sản.

Trong khi đó, tại những vùng bị thiên tai chia cắt, nhu cầu cấp thiết nhất có thể là lương thực, thuốc men, xăng dầu. Đây lại là những loại tài sản thuộc diện trưng mua.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cho phép quyết định trưng mua bằng lời nói trong tình huống khẩn cấp, kèm điều kiện ghi âm, ghi hình, lập giấy xác nhận và ban hành quyết định bằng văn bản trong hai ngày; giá tài sản được xác định sau.

Đại biểu cũng cho rằng điều kiện áp dụng trưng mua, trưng dụng cần bao quát cả tình huống thiên tai, dịch bệnh có nguy cơ trực tiếp xảy ra, thay vì chỉ khi đã gây thiệt hại nghiêm trọng. Việc xác định nguy cơ phải dựa trên căn cứ khách quan như cảnh báo cấp độ rủi ro thiên tai hoặc quyết định công bố dịch.

Về thẩm quyền, dự thảo đã phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trong một số tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, điều kiện cấp trung ương, cấp tỉnh không thể hoặc chưa thể tiếp cận địa bàn có thể khiến chính quyền cơ sở lúng túng.

Theo đại biểu, nếu không có cơ chế xác nhận rõ ràng, Chủ tịch UBND cấp xã dễ rơi vào tình thế "làm thì sợ sai, chờ thì chậm".

Để khắc phục, đại biểu đề nghị sử dụng các tiêu chí khách quan như địa bàn bị chia cắt, mất liên lạc hoặc đã có chỉ đạo của Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Đồng thời, cần quy định cơ chế cấp phó phụ trách phòng, chống thiên tai, dịch bệnh thực hiện thẩm quyền khi người đứng đầu vắng mặt hoặc không thể liên lạc.

Đối với thời hạn trưng dụng, đại biểu cho rằng quy định tối đa 30 ngày, gia hạn không quá 15 ngày trong một số trường hợp chưa phù hợp với thực tế dịch bệnh có thể kéo dài nhiều tháng. Đại biểu đề nghị gắn thời hạn trưng dụng với thời gian tồn tại căn cứ trưng dụng, nhưng cứ 30 ngày phải rà soát, ban hành quyết định gia hạn có lý do và gửi cho người có tài sản.

Để bảo đảm trách nhiệm giải trình, ĐBQH Phạm Thúy Chinh kiến nghị quy định rõ nội dung tối thiểu của quyết định trưng mua, trưng dụng, gồm căn cứ pháp lý, tài sản, thời hạn, phương thức xác định giá, bồi thường và đơn vị quản lý.

Sau khi kết thúc tình huống khẩn cấp, cơ quan của người ra quyết định phải báo cáo HĐND cùng cấp về số quyết định, tài sản huy động, kinh phí chi trả, việc hoàn trả và giải quyết khiếu nại. Chính phủ tổng hợp, báo cáo Quốc hội cùng báo cáo quyết toán ngân sách.

Theo ĐBQH Phạm Thúy Chinh, việc sửa đổi Luật cần bảo đảm yêu cầu huy động tài sản kịp thời trong tình huống cấp bách, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

"Tôi mong Luật bảo đảm 4 điều: quyết nhanh ở hiện trường, ghi nhận đầy đủ ngay từ lúc bàn giao, trả tiền đúng hạn và đúng địa chỉ, giải trình đầy đủ khi tình huống đã qua", đại biểu Phạm Thúy Chính nói.

Chậm thanh toán tiền trưng mua, trưng dụng tài sản phải bồi thường cho người dân

Sáng 23/10, trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo bổ sung nhiều quy định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản được Nhà nước trưng mua, trưng dụng.