Trung Quốc chuyển thế trong quan hệ với Mỹ sau gần 10 năm

Ngày 13/5, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Bắc Kinh trong chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của nhiệm kỳ 2, nhiều chi tiết gợi lại chuyến công du năm 2017.

Khi đó, Chủ tịch Tập Cận Bình đã dành cho ông Trump nghi thức tiếp đón đặc biệt, bao gồm quốc yến tại Tử Cấm Thành và các hoạt động mang tính biểu tượng nhằm xây dựng quan hệ cá nhân.

Thời điểm năm 2017, Trung Quốc vẫn tìm cách khẳng định vị thế cường quốc có thể đứng ngang hàng với Mỹ. Bắc Kinh khi đó đối mặt sức ép lớn từ Washington về thương mại, chính sách “Một Trung Quốc” và cán cân xuất khẩu.

Chiến lược ngoại giao mềm mỏng được lựa chọn nhằm giảm nguy cơ đối đầu và duy trì ổn định quan hệ song phương.

Tuy nhiên, những biến động kéo dài trong gần 10 năm đã khiến cách tiếp cận của Trung Quốc thay đổi. Cuộc chiến thương mại, các biện pháp kiểm soát công nghệ và cạnh tranh địa chính trị buộc Bắc Kinh chuyển hướng sang chiến lược tự chủ.

Trung Quốc hiện đầu tư khoảng 400 tỷ USD vào lĩnh vực robot và công nghệ cao trong 1 năm, với mục tiêu giảm phụ thuộc vào công nghệ phương Tây.

Thành phố Trùng Khánh trở thành trung tâm của chiến lược này. Tại đây, các phòng thí nghiệm đang phát triển robot hình người và robot công nghiệp có khả năng mô phỏng chuyển động, thực hiện thao tác kỹ thuật và xử lý dữ liệu theo thời gian thực.

Những hệ thống này đòi hỏi bộ xử lý hiệu năng cao, khiến Trung Quốc vẫn cần tiếp cận chip trí tuệ nhân tạo tiên tiến từ Mỹ.

Trong lĩnh vực quân sự, Trung Quốc đẩy mạnh hiện đại hóa lực lượng với các khí tài tiên tiến. Không quân nước này sở hữu máy bay chiến đấu tàng hình đa nhiệm J-20.

Hải quân Trung Quốc cũng mở rộng lực lượng với tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường Type 055, chiến hạm có lượng giãn nước hơn 12.000 tấn, trang bị hàng chục ống phóng thẳng đứng cho tên lửa phòng không và tên lửa chống hạm tầm xa.

Song song với hiện đại hóa quân sự, quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ cũng thay đổi rõ rệt. Trong vài năm qua, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm khoảng 20%.

Mỹ hiện chỉ là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Trung Quốc, sau Đông Nam Á và Liên minh châu Âu. Điều này phản ánh xu hướng đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào nền kinh tế Mỹ.

Một bước ngoặt quan trọng diễn ra sau khi Mỹ áp thuế mạnh lên hàng hóa Trung Quốc sau năm 2017. Bắc Kinh nhận ra rằng ngoại giao biểu tượng không đủ để ngăn cạnh tranh chiến lược.

Khi ông Trump quay lại Nhà Trắng và công bố các biện pháp thuế mới vào tháng 4/2025, Trung Quốc đã đáp trả trực diện bằng các biện pháp tương ứng, dẫn tới nhiều vòng đàm phán và thỏa thuận đình chiến tạm thời.

Không chỉ thay đổi về kinh tế, Trung Quốc còn thể hiện vai trò lớn hơn trong các vấn đề quốc tế.

Trong chuyến thăm lần này, Mỹ được cho là kỳ vọng Bắc Kinh hỗ trợ thúc đẩy giải pháp cho các điểm nóng tại Trung Đông, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của Trung Quốc trong cấu trúc địa chính trị toàn cầu.

Từ góc độ chiến lược, sự thay đổi của Trung Quốc thể hiện quá trình chuyển từ thế phòng thủ sang thế cạnh tranh chủ động.

Bắc Kinh không còn tập trung vào việc “được công nhận”, mà hướng tới định hình luật chơi trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ, thương mại và an ninh.

Dù vậy, cạnh tranh Mỹ - Trung vẫn mang tính phụ thuộc lẫn nhau. Trung Quốc cần công nghệ lõi từ Mỹ, trong khi Mỹ vẫn coi Trung Quốc là đối tác kinh tế quan trọng.

Điều này khiến quan hệ hai nước vừa đối đầu vừa hợp tác, tạo nên trạng thái cân bằng phức tạp kéo dài trong nhiều năm tới.