Trung Quốc đặt AI và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng mới

Đổi mới sáng tạo trở thành trụ cột chiến lược

Tại Bắc Kinh, dự thảo cuối cùng của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc đang được xem xét trước khi hoàn thiện. Một trong những trọng tâm của lộ trình phát triển mới là thúc đẩy chuyển đổi sâu rộng nền kinh tế, đưa Trung Quốc từ vị thế công xưởng của thế giới trở thành trung tâm đổi mới công nghệ có ảnh hưởng toàn cầu vào năm 2030.

Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc đặt đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo ở vị trí trung tâm nhằm tái định hình động lực tăng trưởng. Ảnh: CGTN

Theo định hướng này, việc xây dựng hệ thống công nghiệp hiện đại với sản xuất tiên tiến làm nền tảng, đồng thời đẩy nhanh tiến trình tự chủ khoa học - công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, được xem là những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển trung hạn của nước này.

Theo đó, nhiều địa phương tại Trung Quốc đang tăng cường đầu tư cho đổi mới sáng tạo. Quận Hải Điến của Bắc Kinh, thường được ví như “Thung lũng Silicon của Trung Quốc”, đã cam kết dành hơn 9 tỷ Nhân dân tệ cho đổi mới công nghiệp trong năm nay. Các doanh nghiệp công nghệ như Zhipu AI hay nhà thiết kế chip Moore Threads nằm trong số những dự án sớm nhận được sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

Ở quy mô toàn quốc, các cơ chế tài chính cũng đang được tăng cường nhằm thúc đẩy đầu tư cho công nghệ. Theo các chuyên gia, điều này cho thấy Chính phủ Trung Quốc không chỉ nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu và phát triển mà còn đưa ra những cam kết tài chính đáng kể để hỗ trợ các ngành công nghệ chiến lược.

Trong 5 năm tới, Trung Quốc dự kiến tiếp tục tăng đầu tư cho nghiên cứu cơ bản, đồng thời nâng tỷ trọng chi cho lĩnh vực này trong tổng chi R&D. Năm 2025, chi tiêu cho nghiên cứu cơ bản của nước này đạt 7,08% tổng chi R&D, mức cao nhất từ trước tới nay.

Cùng với đó, các địa phương được khuyến khích phát triển những ngành công nghiệp đặc thù dựa trên lợi thế riêng. Tại Thượng Hải, lĩnh vực giao diện não - máy tính (BCI) đang được ưu tiên phát triển, với sự tham gia của các bệnh viện và doanh nghiệp công nghệ nhằm thúc đẩy ứng dụng trong thực tiễn.

Bên cạnh các công nghệ tiên phong như BCI, Trung Quốc cũng chú trọng phát triển những lĩnh vực được xem là nền tảng của làn sóng công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo, máy tính lượng tử, công nghệ 6G và các hệ thống AI hiện thân.

Theo dự báo, các ngành công nghiệp mới nổi của Trung Quốc có thể đạt quy mô hơn 10 nghìn tỷ Nhân dân tệ vào năm 2030, trong khi nhiều công nghệ tiên phong được kỳ vọng sẽ hình thành những ngành công nghiệp hoàn toàn mới trong thập kỷ tới.

Đến nay, Trung Quốc đã ký kết 120 thỏa thuận hợp tác khoa học - công nghệ cấp chính phủ với nhiều quốc gia, trong đó có nhiều nước đang phát triển. Đối với nhiều quốc gia ở khu vực Nam bán cầu, Trung Quốc ngày càng trở thành đối tác quan trọng trong các lĩnh vực hạ tầng số và năng lượng xanh.

Kỳ vọng AI tạo động lực mới cho việc làm và tăng trưởng

Song song với chiến lược đổi mới sáng tạo, Trung Quốc đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trên phạm vi toàn xã hội. Các nhà hoạch định chính sách cho rằng, công nghệ này có thể trở thành động lực quan trọng để nâng cao năng suất, đồng thời mở ra những cơ hội việc làm mới trong bối cảnh nền kinh tế đang đối mặt nhiều thách thức.

Theo Bộ trưởng Nhân lực Trung Quốc Wang Xiaoping, nước này đang nỗ lực “tận dụng tích cực” trí tuệ nhân tạo nhằm mở rộng cơ hội việc làm, đặc biệt đối với khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học trong năm nay.

Một số chuyên gia cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, việc thúc đẩy ứng dụng AI dường như được ưu tiên hơn so với việc sớm xử lý nguy cơ mất việc làm do tự động hóa. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng tạo dư địa để các nhà hoạch định chính sách điều chỉnh khi thị trường lao động bắt đầu xuất hiện những tác động rõ nét hơn từ công nghệ.

Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), AI có thể ảnh hưởng tới gần 40% việc làm trên toàn cầu, trong đó tỷ lệ này có thể lên tới 60% tại các nền kinh tế phát triển.

Trước những thay đổi này, nhiều cơ sở giáo dục tại Trung Quốc đã điều chỉnh chương trình đào tạo nhằm giúp sinh viên thích ứng với sự phát triển của AI. Đại học Công nghệ Thượng Hải đã triển khai các chương trình chuyên ngành AI quy mô nhỏ, tập trung vào những kỹ năng mà công nghệ khó có thể thay thế như tư duy liên ngành, tư duy phản biện và sáng tạo.

Ông Wei Sun, chuyên gia phân tích AI của Counterpoint Research cho rằng Trung Quốc đang chú trọng các chương trình đào tạo lại kỹ năng và phát triển nguồn nhân lực để thích ứng với sự thay đổi của thị trường, thay vì coi AI và lao động là mối quan hệ đối lập.

Ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Tập đoàn ô tô Changan Zhu Huarong nhận định, việc triển khai AI trên diện rộng có thể tạo thêm động lực cho ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc, mở ra những triển vọng tăng trưởng mới trong thời gian tới.

Thúc đẩy AI cũng xuất phát từ kỳ vọng nâng cao năng suất trong bối cảnh dân số già hóa nhanh. Dự kiến khoảng 300 triệu người tại Trung Quốc sẽ nghỉ hưu trong thập kỷ tới, tạo sức ép đáng kể đối với hệ thống an sinh xã hội.

Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng GDP của Trung Quốc được đặt ở mức 4,5 - 5%, thấp hơn so với nhiều giai đoạn trước, trong khi tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên vẫn duy trì ở mức cao.

Theo kế hoạch phát triển mới, AI sẽ được mở rộng ứng dụng sang nhiều lĩnh vực ngoài sản xuất, trong đó có dịch vụ. Các mô hình AI chuyên ngành cùng những kế hoạch triển khai cụ thể cũng đang được xây dựng nhằm thúc đẩy quá trình này.

Lê Vân