Trung Quốc đặt dấu chấm hết cho thương vụ AI bom tấn của Meta

Thương vụ giữa Meta và Startup Manus chính thức đổ bể. Ảnh: VCG.

Vụ việc Meta mua lại Manus AI chính thức khép lại khi Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc (NDRC) ra lệnh hủy bỏ giao dịch. Quyết định này được đưa ra sau khi giới chức Bắc Kinh xem xét kỹ lưỡng các vấn đề liên quan đến kiểm soát công nghệ AI và an ninh dữ liệu.

Thương vụ đổ vỡ phản ánh sự giám sát ngày càng gắt gao của Trung Quốc đối với các startup tìm cách chuyển dịch ra nước ngoài. Đây là minh chứng cho cuộc đối đầu công nghệ ngày càng quyết liệt giữa Mỹ và Trung Quốc.

Cuộc điều tra và lệnh cấm

Manus AI từng là tâm điểm chú ý của giới công nghệ toàn cầu vào đầu năm 2025 khi giới thiệu các "tác tử AI" (AI agent) có khả năng xử lý công tác phức tạp vượt trội.

Sau khi Meta công bố ý định thâu tóm vào cuối năm 2025, Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc (NDRC) đã tiến hành rà soát kỹ lưỡng các điều khoản của thương vụ. Các chuyên gia an ninh mạng và đại diện từ Bộ Thương mại Trung Quốc cũng cùng tham gia vào quá trình rà soát này.

Trọng tâm của cuộc điều tra xoay quanh khả năng rò rỉ các thuật toán AI tiên tiến và dữ liệu người dùng nhạy cảm sang phía Mỹ. Theo các quy định được cập nhật từ năm 2020, các thuật toán AI quan trọng được phát triển tại Trung Quốc phải có sự cho phép của Chính phủ trước khi chuyển giao cho nước ngoài.

Manus, do công ty mẹ Butterfly Effect thành lập tại Trung Quốc, gây sốt vào tháng 3/2025 sau khi công bố một tác nhân AI "đa năng" có thể thực hiện nhiệm vụ phức tạp không cần con người giám sát. Ảnh: VCG.

Mặc dù Manus đã đăng ký trụ sở tại Singapore, NDRC khẳng định đội ngũ kỹ thuật và bằng sáng chế cốt lõi của công ty vẫn nằm tại các trung tâm công nghệ lớn ở đại lục như Bắc Kinh và Vũ Hán.

Việc startup này cố gắng đóng cửa các kênh truyền thông trong nước và chuyển dịch nhân sự sang quốc gia khác bị coi là hành vi "lách luật" xuất khẩu công nghệ. Chính quyền yêu cầu Meta phải rút lại hoàn toàn lời đề nghị mua lại để đảm bảo chủ quyền công nghệ quốc gia.

Đỉnh điểm của vụ việc là khi 2 nhà sáng lập của Manus, bao gồm CEO Xiao Hong, bị triệu tập và hạn chế xuất cảnh để phục vụ điều tra. Quyết định cuối cùng của NDRC khẳng định rằng thương vụ này gây ra những rủi ro không thể chấp nhận đối với an ninh dữ liệu và chủ quyền công nghệ quốc gia.

“Việc bảo vệ các thành tựu trí tuệ nhân tạo cốt lõi là ưu tiên hàng đầu trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược hiện nay”, một nguồn tin thân cận với cơ quan quản lý cho biết.

Hệ lụy đối với Mỹ và Meta

Việc thương vụ 2 tỷ USD bị hủy bỏ gây ra cú sốc lớn cho chiến lược phát triển trợ lý ảo thế hệ mới của Meta. Công ty từng kỳ vọng tích hợp công nghệ AI Agent của Manus để tạo ra lợi thế trước các đối thủ trực tiếp như OpenAI hay Google.

Thất bại này buộc tập đoàn của Mark Zuckerberg phải tìm kiếm các giải pháp thay thế hoặc tự phát triển nội bộ, điều có thể khiến họ mất thêm nhiều thời gian và chi phí cơ hội trong bối cạnh thị trường AI đang thay đổi từng ngày.

Đối với cộng đồng startup, vụ việc là bài học đắt giá về rủi ro địa chính trị. Xu hướng "Singapore-washing" - nơi các công ty Trung Quốc đổi quốc tịch sang Singapore để dễ dàng tiếp cận thị trường Mỹ, đang bị đặt vào tầm ngắm.

Ông Tao Zhang, đồng sáng lập Manus AI, tại Lễ hội Fintech Singapore vào tháng 11/2025. Ảnh: Ore Huiying/Bloomberg.

SCMP nhận định chính quyền Trung Quốc sẽ ngày càng siết chặt hơn các quy định về chuyển giao công nghệ xuyên biên giới, đặc biệt là trong các lĩnh vực nhạy cảm như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, nhằm ngăn chặn tình trạng chảy máu chất xám.

Sự phân mảnh công nghệ giữa hai cường quốc Mỹ - Trung đang trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết thông qua những quyết định hành chính như trên. Các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng những rào cản này sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh đầy thách thức, nơi các quyết định thâu tóm không còn dựa trên giá trị thương mại thuần túy mà phụ thuộc vào cán cân quyền lực quốc gia.

“Thương vụ này đã trở thành vật tế thần cho sự đối đầu gay gắt về công nghệ giữa hai cường quốc”, chuyên gia phân tích tại SCMP nhận định.