Trung Quốc dựng 'lá chắn' công nghệ thích ứng với thời tiết cực đoan

Khách du lịch che ô tránh nắng nóng tại Thượng Hải, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Trong khi World Cup diễn ra sôi động, châu Âu lại đối mặt với đợt nắng nóng kỷ lục gây cháy rừng, gián đoạn hạ tầng và áp lực lên hệ thống y tế. Theo truyền thông phương Tây, nhiệt độ tại Bồ Đào Nha và miền Nam Tây Ban Nha có thể lên tới 43 độ C trong những ngày tới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã triệu tập cuộc họp khẩn với nhiều nước châu Âu nhằm đánh giá tình hình và chuẩn bị các biện pháp ứng phó.

Ở đầu kia của lục địa Á - Âu, Trung Quốc cũng đang bước vào mùa hè với nhiều hình thái thời tiết cực đoan xuất hiện cùng lúc. Hoàn lưu sau bão gây mưa lớn và ngập lụt tại Quảng Tây, trong khi một cơn lốc xoáy hiếm gặp ở tỉnh Hồ Bắc đã khiến 11 người thiệt mạng. Theo dự báo của Tân Hoa xã, trong tháng 7, Trung Quốc sẽ tiếp tục đối mặt đồng thời với nguy cơ bão, mưa lớn, lũ lụt, nắng nóng và hạn hán.

Từ các đợt nắng nóng và cháy rừng tại châu Âu đến tình trạng nắng nóng cực đoan, lũ lụt do bão và lốc xoáy hiếm gặp tại Trung Quốc, thời tiết cực đoan ngày càng không còn xuất hiện dưới dạng những sự kiện riêng lẻ mà trở thành các rủi ro chồng lấn, đặt ra thách thức lớn đối với quản trị đô thị.

Từ cảnh báo sớm đến hành động sớm

Trên khắp Trung Quốc, các công nghệ như dự báo thời tiết bằng trí tuệ nhân tạo (AI), quản lý nguồn nước bằng mô hình song sinh số (digital twin), giám sát “hệ thống huyết mạch đô thị” và cảnh báo rủi ro sức khỏe do nắng nóng đang được triển khai nhằm phát hiện nguy cơ từ sớm và chuyển các cảnh báo khí tượng thành hành động ứng phó cụ thể.

Kế hoạch bao gồm ba cấp độ dự báo chính: dự báo tức thời trong vòng 0-3 giờ; dự báo ngắn và trung hạn từ 0-15 ngày; và dự báo dưới mùa (subseasonal) trong khoảng 15-60 ngày. Mục tiêu là giải quyết những thách thức lâu nay trong việc dự báo sự hình thành và tan rã rất nhanh của các cơn dông đối lưu - hiện tượng thường diễn biến trong thời gian ngắn, khiến công tác ứng phó khẩn cấp gặp nhiều khó khăn.

Ông Yu Hui, Giám đốc Viện Nghiên cứu Bão Thượng Hải thuộc Cơ quan Khí tượng Trung Quốc, cho biết mỗi bước tiến trong công nghệ dự báo đều có thể mang lại hiệu quả đáng kể trong giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Dẫn kết quả nghiên cứu, ông cho biết đối với các cơn bão đổ bộ, nếu sai số dự báo đường đi giảm được 1 km thì thiệt hại kinh tế trực tiếp có thể giảm khoảng 14,7 triệu USD.

Người dân tránh nóng tại một công viên ở Madrid, Tây Ban Nha ngày 24/5/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Giáo sư Douglas de Castro tại Đại học Lan Châu, hệ thống cảnh báo sớm đang chuyển từ các cảnh báo khí tượng mang tính chung sang quản trị rủi ro theo từng khu vực và từng đối tượng. Trong khi đó, quy hoạch đô thị xanh hướng tới giải quyết những điểm yếu mang tính cấu trúc như hiệu ứng đảo nhiệt.

Trong lĩnh vực phòng chống lũ lụt, công nghệ song sinh số cũng đang biến các kịch bản dự báo thành các cuộc diễn tập thực tế. Trung Quốc cũng đẩy mạnh xây dựng hệ thống thủy lợi song sinh số nhằm hỗ trợ dự báo, cảnh báo sớm diễn tập và xây dựng phương án ứng phó với lũ lụt.

Khả năng chống chịu của đô thị còn phụ thuộc vào độ an toàn của các hệ thống hạ tầng thiết yếu như cấp nước, thoát nước, đường ống dẫn khí, cầu và đường hầm khi xảy ra thời tiết cực đoan.

Theo Tân Hoa xã, thành phố Hợp Phì (tỉnh An Huy) đã xây dựng hệ thống giám sát “huyết mạch đô thị” với khoảng 85.000 thiết bị cảm biến, theo dõi liên tục các công trình hạ tầng quan trọng. Hệ thống bao phủ 7.316 km đường ống ngầm và 135 cây cầu, đồng thời xử lý hơn 10 tỷ dữ liệu mỗi ngày.

Đối với nắng nóng cực đoan, Trung Quốc cũng chuyển từ cảnh báo nhiệt độ sang cảnh báo rủi ro sức khỏe thông qua cơ chế phối hợp giữa cơ quan khí tượng và cơ quan phòng chống dịch bệnh.

Theo các chuyên gia, khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng mà còn đòi hỏi sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Trong các đợt nắng nóng, nhiều không gian công cộng có thể trở thành điểm hỗ trợ người dân.

Thích ứng trở thành "lá chắn" của đô thị

Theo Sách Xanh về Biến đổi khí hậu Trung Quốc 2026, tốc độ ấm lên tại Trung Quốc cao hơn mức trung bình toàn cầu. Từ đầu thế kỷ XXI, các hiện tượng nắng nóng cực đoan và mưa lớn đều gia tăng cả về tần suất lẫn cường độ.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc lồng ghép mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu vào quy hoạch phát triển, đầu tư hạ tầng và quản lý rủi ro thiên tai thông qua Chiến lược quốc gia về thích ứng với biến đổi khí hậu đến năm 2035. Văn kiện này nhấn mạnh việc tăng cường năng lực giám sát, cảnh báo sớm và xây dựng các đô thị có khả năng chống chịu cao hơn.

Cách tiếp cận này được thể hiện qua việc chủ động điều chỉnh mực nước các hồ chứa trên sông Dương Tử trước mùa mưa nhằm tăng dung tích phòng lũ. Theo các chuyên gia, hiệu quả triển khai đến từ sự kết hợp giữa quy hoạch dài hạn, chính sách và nguồn lực tài chính.

Hợp tác để nâng cao khả năng thích ứng

Bên cạnh công nghệ và chính sách, dữ liệu đang trở thành nền tảng quan trọng trong ứng phó với biến đổi khí hậu. Trung Quốc đã phát triển nhiều nền tảng sử dụng AI, dữ liệu viễn thám và mạng lưới quan trắc nhằm phục vụ nghiên cứu, dự báo và quản lý rủi ro.

Theo các chuyên gia, những công cụ này có thể hỗ trợ các nước đang phát triển, đặc biệt là các quốc gia đảo nhỏ, khắc phục hạn chế về dữ liệu và năng lực dự báo thiên tai.

Giáo sư Douglas de Castro cho rằng trong bối cảnh các cam kết tài chính khí hậu toàn cầu còn gặp nhiều khó khăn, việc chia sẻ công nghệ và kinh nghiệm thông qua hợp tác có thể trở thành hướng đi thiết thực, giúp các nước nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Từ châu Âu đến châu Á, các hiện tượng thời tiết cực đoan đang diễn ra với tần suất và mức độ ngày càng phức tạp. Điều đó cho thấy cùng với giảm phát thải, xây dựng năng lực thích ứng thông qua công nghệ, chính sách và hợp tác quốc tế sẽ là yếu tố ngày càng quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng chống chịu của các đô thị trước biến đổi khí hậu.