Trung Quốc dùng lưới thu hồi thành công tên lửa tái sử dụng, thách thức Mỹ

Ảnh: Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC)

Khoảnh khắc làm nên lịch sử ngành vũ trụ Trung Quốc

Tên lửa tái sử dụng Trung Quốc chính thức bước sang một chương mới khi tầng đẩy của Trường Chinh 10B hạ cánh êm xuống nền tảng nổi trên biển, khép lại nhiều năm thử nghiệm đầy trắc trở của ngành hàng không vũ trụ nước này. Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) cho biết tên lửa rời bệ phóng tại Trung tâm phóng vũ trụ thương mại quốc tế Hải Nam, tỉnh Hải Nam, miền nam Trung Quốc, vào lúc 12h15 trưa 10/7 theo giờ Bắc Kinh, tương đương 4h15 GMT.

Khoảng sáu phút sau khi tầng một tách khỏi tầng trên, phần tầng đẩy quay đầu hạ cánh thẳng đứng và tiếp đất an toàn trên nền tảng thu hồi nổi mang tên Linh Hàng Giả, đậu cách bờ biển Hải Nam hơn 300 km, trong khi tầng trên tiếp tục hành trình đưa vệ tinh vào đúng quỹ đạo đã định khoảng 90 phút sau khi phóng. CASC mô tả sứ mệnh này đánh dấu cột mốc mang tính lịch sử trong công nghệ tên lửa tái sử dụng của Trung Quốc, đồng thời tạo nền tảng vững chắc để đẩy nhanh quá trình nâng cao năng lực tiếp cận không gian của nước này, theo thông báo tập đoàn đăng trên mạng xã hội.

Giới chuyên gia hàng không vũ trụ Trung Quốc xem đây là dấu mốc đưa nước này trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới làm chủ công nghệ thu hồi tầng đẩy tên lửa quỹ đạo theo phương thẳng đứng, sau thành tựu mà SpaceX của tỷ phú Elon Musk từng lập trước đố. Nhiều kỹ sư tham gia dự án đã bật khóc ngay tại hiện trường khi theo dõi hình ảnh trực tiếp cảnh tầng đẩy hạ cánh mượt mà xuống mặt biển, theo ghi nhận của phóng viên Global Times có mặt tại điểm phóng.

Công nghệ lưới bắt độc nhất vô nhị

Trường Chinh 10B chọn một hướng đi hoàn toàn khác so với Falcon 9 của SpaceX hay New Glenn của Blue Origin khi không dùng chân đáp truyền thống để tiếp đất. Tầng đẩy của tên lửa này mang theo hệ thống móc cơ khí cho phép nó bám chặt vào tấm lưới cáp căng sẵn trên tàu thu hồi ngay khi tốc độ rơi giảm gần về không, giải pháp mà CASC gọi là lần đầu tiên xuất hiện trên thế giới đối với một tên lửa đẩy quỹ đạo.

Cao hơn 63 mét, đường kính 5 mét và nặng khoảng 760 tấn khi cất cánh, Trường Chinh 10B vận hành nhờ bảy động cơ YF-100K đốt kerosene và oxy lỏng ở tầng một, sản sinh tổng lực đẩy 890 tấn, trong khi tầng hai dùng động cơ YF-219 chạy bằng oxy lỏng và methane để đưa hàng hóa vào quỹ đạo với độ chính xác cao. Ở chế độ tái sử dụng, tên lửa mang được tối đa 16 tấn hàng hóa lên quỹ đạo thấp của Trái Đất, con số khiến giới quan sát thường xuyên đặt Trường Chinh 10B lên bàn cân so sánh trực tiếp với Falcon 9. Kỹ sư Chen Muye thuộc Viện Công nghệ Phóng tên lửa Trung Quốc giải thích phương án thu hồi bằng lưới giúp đơn giản hóa kết cấu tên lửa vì tầng đẩy không cần trang bị chân đáp cồng kềnh, qua đó giảm khối lượng tổng thể và tăng khả năng chở hàng, đồng thời hệ thống lưới còn cho phép sai số hạ cánh lớn hơn nhờ cơ chế phối hợp mở rộng vùng bắt tên lửa.

Con đường đến với thành công lần này không hề bằng phẳng khi hai đối thủ trong nước là Trường Chinh 12A và Chu Tước 3 của công ty LandSpace từng thử thu hồi tầng đẩy bằng chân đáp vào tháng 12 năm ngoái nhưng đều va chạm mạnh xuống mặt đất gần bãi đáp dự kiến ở Cam Túc. Đến tháng 2 năm nay, phiên bản một tầng của Trường Chinh 10A mới chỉ thực hiện được cú hạ cánh có kiểm soát xuống biển, cách nền tảng thu hồi khoảng 200 mét, trước khi đội ngũ kỹ thuật hoàn thiện toàn bộ quy trình cho chuyến bay chính thức của Trường Chinh 10B lần này.

Cuộc đua tên lửa tái sử dụng toàn cầu tăng nhiệt

Thành tựu của Trung Quốc xuất hiện đúng lúc cuộc cạnh tranh công nghệ tên lửa tái sử dụng toàn cầu bước vào giai đoạn gay gắt nhất. SpaceX từng mở ra kỷ nguyên tái sử dụng khi hạ cánh thành công tầng đẩy Falcon 9 sau một chuyến bay quỹ đạo vào tháng 12/2015, còn Blue Origin của tỷ phú Jeff Bezos tiếp bước với tên lửa New Glenn vào tháng 11/2025. Hiện Falcon 9 thực hiện khoảng 150 lần phóng mỗi năm và mỗi tầng đẩy có thể tái sử dụng hàng chục lần, tạo lợi thế chi phí mà chưa đối thủ nào trên thế giới bắt kịp hoàn toàn.

Việc rút ngắn thời gian quay vòng và cắt giảm chi phí phóng vệ tinh mang ý nghĩa vượt xa phạm vi thương mại đối với Bắc Kinh, bởi không gian ngày càng trở thành lĩnh vực gắn chặt với năng lực quân sự và quốc phòng trên mặt đất, trong bối cảnh Trung Quốc theo đuổi mục tiêu trở thành cường quốc hàng không vũ trụ hàng đầu thông qua cả doanh nghiệp nhà nước lẫn khu vực tư nhân. Phản ứng của thị trường tài chính đến gần như ngay lập tức sau khi tin tức lan truyền, khi cổ phiếu hai doanh nghiệp vũ trụ niêm yết là China Spacesat và China Satellite Communications cùng tăng kịch trần 10%, mức tăng tối đa mà quy định giao dịch chứng khoán Trung Quốc cho phép trong một phiên.

CASC cho biết đội ngũ phát triển Trường Chinh 10B sẽ tiếp tục tối ưu hiệu suất tên lửa và đẩy nhanh việc nâng cấp công nghệ tái sử dụng theo từng giai đoạn, mở đường cho các nhiệm vụ phóng vệ tinh thương mại quy mô lớn cũng như chương trình đưa phi hành gia Trung Quốc đáp xuống Mặt Trăng trước năm 2030.