Trung Quốc ghi nhận số kỳ lân công nghệ mới cao nhất gần 5 năm

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Trung Quốc đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới khi 67 startup đạt định giá từ 1 tỷ USD trở lên chỉ trong nửa đầu năm 2026 – mức cao nhất trong gần 5 năm. Động lực chủ yếu đến từ trí tuệ nhân tạo (AI) và robot, song các chuyên gia cũng cảnh báo không ít doanh nghiệp vẫn đang được định giá dựa nhiều vào kỳ vọng hơn là năng lực thương mại hóa thực tế.

AI VÀ ROBOT THÚC ĐẨY LÀN SÓNG KỲ LÂN MỚI MẠNH NHẤT KỂ TỪ NĂM 2021

Trang South China Morning Post cho biết hệ sinh thái khởi nghiệp của Trung Quốc đang chứng kiến sự hồi phục mạnh mẽ khi có tới 67 startup mới gia nhập nhóm "kỳ lân" – những công ty tư nhân được định giá từ 1 tỷ USD trở lên – trong nửa đầu năm 2026. Theo báo cáo công bố ngày 7/7 của cơ sở dữ liệu startup ITJuzi, đây là số lượng kỳ lân mới cao nhất trong gần 5 năm và là mức tăng mạnh nhất kể từ nửa cuối năm 2021, thời điểm Trung Quốc ghi nhận 76 kỳ lân mới.

Tính trung bình, cứ chưa đầy ba ngày lại có một startup mới đạt ngưỡng định giá tỷ USD. Con số này phản ánh sự sôi động trở lại của hoạt động đầu tư mạo hiểm sau giai đoạn thị trường khởi nghiệp chững lại bởi tăng trưởng kinh tế chậm và môi trường gọi vốn khó khăn.

Điểm đáng chú ý là làn sóng kỳ lân lần này tập trung rất rõ vào hai lĩnh vực công nghệ tiên phong là trí tuệ nhân tạo và robot. Hai ngành này chiếm hơn 53% tổng số startup mới gia nhập câu lạc bộ kỳ lân trong nửa đầu năm.

Xu hướng này khác biệt đáng kể so với chu kỳ bùng nổ giai đoạn 2021-2022. Khi đó, các kỳ lân mới phân bổ trên nhiều lĩnh vực khác nhau như xe năng lượng mới, công nghệ sinh học, y sinh và các nền tảng tiêu dùng trực tuyến. Hiện nay, dòng vốn đầu tư đã dịch chuyển mạnh sang AI và robot, phản ánh kỳ vọng của thị trường đối với thế hệ công nghệ tiếp theo.

Ngôi sao nổi bật nhất trong sáu tháng đầu năm là DeepSeek. Công ty AI có trụ sở tại Hàng Châu vừa hoàn tất vòng gọi vốn bên ngoài đầu tiên kể từ khi thành lập với mức định giá khoảng 400 tỷ nhân dân tệ (tương đương 59,2 tỷ USD).

Đây là mức định giá cao nhất trong số các startup gọi vốn tại Trung Quốc trong nửa đầu năm và đưa DeepSeek trở thành kỳ lân lớn thứ tư cả nước, chỉ đứng sau ByteDance, Ant Group và Shein.

Sự phát triển của DeepSeek cũng phản ánh sức hút ngày càng lớn của AI tạo sinh tại Trung Quốc sau khi ChatGPT của OpenAI ra mắt vào cuối năm 2022, tạo nên làn sóng đầu tư AI trên phạm vi toàn cầu.

NHIỀU "KỲ LÂN TỐC ĐỘ" XUẤT HIỆN NHƯNG TRIỂN VỌNG THƯƠNG MẠI HÓA VẪN LÀ DẤU HỎI

Mặc dù số lượng kỳ lân mới tăng mạnh, báo cáo của ITJuzi cho thấy phần lớn các doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu.

Khoảng 78% trong số 67 kỳ lân mới có mức định giá dao động từ 1-2 tỷ USD. Điều này cho thấy đa số mới chỉ vượt qua ngưỡng kỳ lân và còn khá xa nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn hơn.

Đáng chú ý, không có startup nào được định giá trong khoảng từ 5-10 tỷ USD – khoảng định giá thường được xem là bước chuyển tiếp giữa kỳ lân thông thường và nhóm "siêu kỳ lân". Điều này phản ánh khoảng cách đáng kể giữa các startup mới nổi với những doanh nghiệp công nghệ đã đạt quy mô rất lớn.

Mặc dù số lượng kỳ lân mới tăng mạnh, phần lớn các doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu.

Một đặc điểm khác của làn sóng khởi nghiệp lần này là tuổi đời của các doanh nghiệp khá trẻ. Gần một nửa số kỳ lân mới, tương đương 32 công ty, được thành lập trong vòng ba năm trở lại đây. Riêng năm 2023 ghi nhận tới 14 startup sau đó đã nhanh chóng đạt mức định giá tỷ USD.

Theo ITJuzi, mốc thời gian này trùng khớp với thời điểm AI tạo sinh bùng nổ sau khi OpenAI giới thiệu ChatGPT vào cuối năm 2022. Thành công của ChatGPT đã khơi dậy làn sóng khởi nghiệp AI trên toàn thế giới, đồng thời thúc đẩy nhiều doanh nhân và nhà đầu tư Trung Quốc chuyển hướng sang phát triển các mô hình AI quy mô lớn.

DeepSeek cũng là một ví dụ tiêu biểu. Công ty được ông Liang Wenfeng – nhà sáng lập quỹ đầu tư định lượng High-Flyer Quant – thành lập vào năm 2023 với mục tiêu nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI). Chỉ sau khoảng ba năm, doanh nghiệp đã vươn lên trở thành một trong những kỳ lân giá trị nhất Trung Quốc.

Không chỉ DeepSeek, nhiều startup được hậu thuẫn bởi các doanh nghiệp công nghệ lớn hoặc các doanh nhân nổi tiếng cũng tăng trưởng với tốc độ rất nhanh.

Bulage (Pragmatics), startup do cựu nhân viên Alibaba Lin Junyang sáng lập, đã đạt mức định giá kỳ lân chỉ sau một tháng kể từ khi thành lập. Lin từng là trưởng nhóm kỹ thuật phát triển mô hình ngôn ngữ lớn Qwen của Alibaba, yếu tố được cho là góp phần tạo niềm tin lớn từ giới đầu tư.

Trong khi đó, AgiLink – công ty chuyên phát triển bàn tay robot và được hậu thuẫn bởi doanh nghiệp robot AgiBot – cũng chỉ mất chưa đầy năm tháng để vượt mốc định giá 1 tỷ USD.

Tuy nhiên, ITJuzi cảnh báo tốc độ tăng trưởng quá nhanh của nhiều doanh nghiệp cũng kéo theo không ít rủi ro.

THỊ TRƯỜNG SẼ KIỂM CHỨNG KHẢ NĂNG THƯƠNG MẠI HÓA SẢN PHẨM CỦA KỲ LÂN

Theo báo cáo, định giá của một số startup hiện nay được xây dựng nhiều hơn dựa trên danh tiếng của đội ngũ sáng lập, chất lượng nhân sự và kỳ vọng của thị trường, thay vì những kết quả thương mại đã được kiểm chứng.

Cơ sở dữ liệu này nhận định rằng vẫn còn quá sớm để khẳng định các "kỳ lân tốc độ" sẽ duy trì được đà tăng trưởng hiện nay. Trong vòng một đến hai năm tới, thị trường sẽ kiểm chứng liệu các doanh nghiệp này có thể hiện thực hóa kỳ vọng thương mại hóa sản phẩm hay không.

ITJuzi cũng cảnh báo rằng nếu thị trường AI và robot nhanh chóng trở nên bão hòa, các doanh nghiệp được định giá cao dựa trên kỳ vọng có thể phải đối mặt với nguy cơ điều chỉnh định giá khi hoạt động kinh doanh thực tế không theo kịp tốc độ tăng của vốn đầu tư.

Làn sóng kỳ lân mới vì vậy vừa phản ánh niềm tin mạnh mẽ của giới đầu tư vào AI và robot, vừa cho thấy Trung Quốc đang bước vào một chu kỳ đổi mới công nghệ mới. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa các kỳ vọng thành doanh thu, lợi nhuận và mô hình kinh doanh bền vững sẽ là yếu tố quyết định liệu những doanh nghiệp này có thể trở thành các tập đoàn công nghệ hàng đầu trong tương lai hay chỉ là những "kỳ lân chớp nhoáng" của thị trường vốn.