Trung Quốc lên tiếng sau khi Iran đóng cửa còn Mỹ nói sẽ thu phí qua eo biển Hormuz

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm phát biểu tại cuộc họp báo ở thủ đô Bắc Kinh. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Trung Quốc đã kêu gọi Mỹ và Iran khôi phục hoạt động lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược có ý nghĩa sống còn - sau khi giao tranh bùng phát trở lại liên quan đến cách thức quản lý tuyến đường thủy quan trọng này.

Trả lời câu hỏi của phóng viên tại buổi họp báo thường kỳ ngày 14/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Lâm Kiếm (Lin Jian), cho biết Bắc Kinh hết sức quan ngại trước việc xung đột quân sự tại khu vực Vùng Vịnh bùng phát trở lại.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, việc tôn trọng các quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia ven eo biển Hormuz, đồng thời sớm khôi phục hoạt động lưu thông bình thường và an toàn qua eo biển này, là là nguyện vọng chung của cộng đồng quốc tế.

Ông Lâm Kiếm cho biết Bắc Kinh sẽ không ngừng nỗ lực nhằm hạ nhiệt căng thẳng và ổn định tình hình tại Trung Đông cũng như khu vực Vùng Vịnh, đồng thời kêu gọi các bên liên quan lắng nghe mạnh mẽ lời kêu gọi hòa bình và ổn định từ các quốc gia trong khu vực cũng như từ cộng đồng quốc tế; giữ bình tĩnh và kiềm chế; bảo vệ thành quả ngừng bắn khó khăn mới đạt được; tránh để chiến tranh tái diễn; và quan trọng hơn cả là ngăn chặn xung đột lan rộng, gây thêm thương vong cho những người dân vô tội.

Trước đó, viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social ngày 13/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định, từ nay Mỹ sẽ được gọi là "Người bảo vệ eo biển Hormuz".

Nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng, vì lý do công bằng, Washington cần được hoàn trả toàn bộ chi phí bảo đảm an toàn và an ninh cho khu vực hàng hải nhiều biến động này thông qua khoản phí tương đương 20% giá trị toàn bộ hàng hóa được vận chuyển qua eo biển.

Sau khi Tổng thống Trump cho biết ông sẽ khôi phục lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran và áp mức phí 20% đối với toàn bộ hàng hóa được vận chuyển qua eo biển Hormuz, Tập đoàn vận tải biển Đức Hapag-Lloyd cho rằng việc thu phí đối với các tàu thuyền đi qua vùng biển quốc tế sẽ là "điều hoàn toàn không phù hợp".

Công ty này cho biết họ không thể đánh giá một cách đáng tin cậy mức độ tác động về tài chính mà những căng thẳng tại khu vực Vịnh (Ba Tư) gây ra đối với hoạt động kinh doanh của mình.

Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN

Về phía Iran, ngày 12/7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố trên đài truyền hình quốc gia Iran (IRIB rằng: "Căn cứ vào tình hình bất ổn do sự can thiệp trái phép từ các lực lượng bên ngoài gây ra, eo biển Hormuz sẽ đóng cửa cho đến khi có thông báo mới và cho đến khi Mỹ chấm dứt can thiệp trong khu vực:.

IRGC tuyên bố toàn bộ tàu dân sự hay quân sự sẽ không được phép đi qua eo biển, cáo buộc một số phương tiện đã "phớt lờ cảnh báo", không chuyển sang tuyến đường được Tehran phê chuẩn.

Sau đó vào ngày 13/7, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi đã bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Trump về việc Washington sẽ đảm nhận vai trò "người bảo vệ" eo biển Hormuz và thu phí 20% đối với hàng hóa vận chuyển qua tuyến hàng hải chiến lược này.

Theo ông Araghchi, nếu việc bảo đảm an toàn hàng hải cần được trả phí thì Iran mới là quốc gia đã và sẽ tiếp tục thực hiện vai trò đó.

Trên mạng xã hội, Ngoại trưởng Araghchi viết rằng, Tổng thống Mỹ "hoàn toàn đúng" khi cho rằng bên bảo đảm an toàn cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz nên được bồi hoàn chi phí.

Ông Araghchi viết:"Những ai bảo đảm hoạt động đi lại an toàn và thông suốt của các tàu thương mại qua eo biển Hormuz xứng đáng được trả phí cho dịch vụ đó".

Tuy nhiên, quan chức ngoại giao hàng đầu của Iran nhấn mạnh: "Iran luôn là người bảo vệ eo biển Hormuz và sẽ mãi mãi như vậy. Mức phí 20% tất nhiên là quá cao. Chúng tôi sẽ công bằng hơn".

Hình ảnh từ vệ tinh của Cơ quan Vũ trụ và Hàng không Mỹ (NASA) về eo biển Hormuz. Ảnh: The Gulf News/TTXVN

Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Hai tuyến hàng hải của eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.

Bình thường, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chiếm gần một phần tư thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu.

Phần lớn lượng dầu này được tiêu thụ tại châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm đa số lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz. Châu Âu cũng phụ thuộc vào tuyến đường này cho một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Qatar.

Không giống nhiều tuyến hàng hải chiến lược khác, eo biển Hormuz gần như không có phương án thay thế quy mô lớn khả thi: chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành các đường ống dẫn dầu, nhưng tổng công suất vẫn thấp hơn nhiều so với lưu lượng qua eo biển.

Vì thế, sự gián đoạn qua eo biển Hormuz được các nhà phân tích đánh giá là cú sốc nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.