Trung Quốc miễn thuế cho 53 quốc gia châu Phi: Đòn bẩy mới cho tăng trưởng

Một máy bốc dỡ đang chuyển quặng bauxite nhập khẩu từ châu Phi tại cảng Yên Đài, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Ảnh: CFP

Quyết định mở rộng mức thuế bằng 0 cho 100% sản phẩm từ 53 quốc gia châu Phi kể từ ngày 1-5-2026 đến 30-4-2028 được xem là một bước chuyển mang tính chiến lược trong cấu trúc hợp tác kinh tế Trung Quốc – châu Phi. Chính sách này phản ánh định hướng ưu tiên tiếp cận thị trường như một công cụ phát triển, đồng thời tiếp nối khuôn khổ hợp tác rộng lớn của Diễn đàn Hợp tác Trung Quốc - châu Phi.

Các nhà quan sát nhận định, việc xóa bỏ hoàn toàn thuế quan sẽ góp phần tháo gỡ các rào cản thương mại, tạo điều kiện để hàng hóa châu Phi thâm nhập sâu hơn vào thị trường tiêu dùng khổng lồ của Trung Quốc. Đây được coi là minh chứng rõ nét cho nỗ lực của Bắc Kinh trong việc thúc đẩy một mối quan hệ thương mại cân bằng hơn với châu Phi, đồng thời khẳng định vai trò của Trung Quốc như một đối tác sẵn sàng chia sẻ cơ hội phát triển. Trong ngắn hạn, tác động của chính sách là rất rõ ràng. Khi thuế quan được bãi bỏ, chi phí nhập khẩu hàng hóa từ châu Phi vào Trung Quốc sẽ giảm đáng kể, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh của các sản phẩm này so với hàng hóa từ các khu vực khác. Những mặt hàng đặc trưng như cà phê, mè, trà, bơ hay hoa cắt cành vốn nhạy cảm về giá sẽ có thêm lợi thế trên thị trường.

Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của châu Phi, với kim ngạch song phương đạt khoảng 348 tỷ USD trong năm 2025. Tuy nhiên, cơ cấu thương mại vẫn tồn tại sự mất cân đối khi xuất khẩu của châu Phi chủ yếu là nguyên liệu thô.

Chính sách miễn thuế lần này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để đa dạng hóa danh mục xuất khẩu, giúp nhiều sản phẩm chế biến và có giá trị gia tăng cao của châu Phi trở nên khả thi hơn về mặt thương mại. Không chỉ dừng ở thương mại hàng hóa, chính sách thuế quan bằng 0 còn mở ra cơ hội thúc đẩy công nghiệp hóa tại châu Phi.

Trong nhiều thập kỷ, lục địa này phải đối mặt với nghịch lý tài nguyên dồi dào nhưng thiếu nền tảng công nghiệp, khiến các quốc gia chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô và đứng ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việc mở rộng tiếp cận thị trường Trung Quốc sẽ khuyến khích đầu tư vào chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu và sản xuất, từ đó giúp các nền kinh tế châu Phi từng bước nâng cấp.

Hợp tác công nghiệp Trung Quốc – châu Phi trong thời gian qua đã mang lại những kết quả tích cực, đặc biệt trong phát triển hạ tầng, chuyển giao công nghệ và xây dựng các khu công nghiệp. Chính sách miễn thuế được kỳ vọng sẽ tiếp tục thúc đẩy dòng vốn đầu tư, qua đó hỗ trợ quá trình tái cấu trúc kinh tế và chuyển đổi chuỗi cung ứng của châu Phi.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cũng hưởng lợi từ việc đa dạng hóa nguồn cung. Là một trong những thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới, Trung Quốc có nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm nông sản và nguyên liệu. Việc mở cửa thị trường cho hàng hóa châu Phi không chỉ giúp đảm bảo các tuyến cung ứng thay thế trong bối cảnh biến động địa chính trị, mà còn mang lại nhiều lựa chọn hơn cho người tiêu dùng trong nước.

Chính sách này được công bố trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức và xu hướng bảo hộ gia tăng. Trong khi nhiều nền kinh tế lớn duy trì các hàng rào thuế quan và phi thuế quan phức tạp, cách tiếp cận toàn diện của Trung Quốc áp dụng mức thuế 0% cho toàn bộ 53 quốc gia châu Phi, được đánh giá là mang tính cởi mở và bao trùm hơn.

Dây chuyền sản xuất tại một nhà máy chế biến than chì do Trung Quốc xây dựng ở huyện Nipepe, tỉnh Niassa, Mozambique. Ảnh: Tân Hoa xã

Không chỉ có ý nghĩa song phương, động thái này còn được xem là một bước tiến trong hợp tác Nam – Nam, góp phần thúc đẩy một hệ thống thương mại toàn cầu công bằng và toàn diện hơn. Tại Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Phi lần thứ 39 diễn ra hồi tháng 2 vừa qua, Tổng Thư ký Antonio Guterres đã hoan nghênh chính sách này, đồng thời kêu gọi các nước phát triển áp dụng các biện pháp tương tự nhằm hỗ trợ các nền kinh tế đang phát triển.

Chủ tịch Ủy ban Liên minh châu Phi Mahmoud Ali Youssouf cũng nhận định chính sách miễn thuế của Trung Quốc là “rất kịp thời”, đặc biệt trong bối cảnh châu Phi đang chịu tác động nặng nề từ những bất ổn toàn cầu và các điểm yếu mang tính cấu trúc của nền kinh tế.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp châu Phi đã bắt đầu tận dụng cơ hội này. Tại Rwanda, một công ty nông nghiệp đã nhanh chóng mở rộng xuất khẩu ớt khô sang Trung Quốc, với sản lượng tăng mạnh chỉ sau vài năm. Những tín hiệu tích cực này cho thấy tiềm năng lớn của chính sách trong việc thúc đẩy xuất khẩu và tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng chính sách thuế quan bằng 0 chỉ là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ. Để tận dụng tối đa lợi ích, các quốc gia châu Phi cần nâng cấp năng lực sản xuất, cải thiện cơ sở hạ tầng và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng ngày càng cao của thị trường Trung Quốc. Đồng thời, việc xây dựng chuỗi giá trị khu vực trong khuôn khổ Khu vực Thương mại Tự do Lục địa châu Phi (AfCFTA) sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh đó, các chính phủ châu Phi cần chủ động quảng bá sản phẩm, tăng cường kết nối với thị trường Trung Quốc thông qua các nền tảng thương mại, hội chợ và hoạt động xúc tiến thương mại.

Dù còn nhiều thách thức, chính sách miễn thuế 0% của Trung Quốc đã mở ra một không gian phát triển mới, trong đó châu Phi không chỉ là bên hưởng lợi mà còn có cơ hội trở thành một mắt xích năng động trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh Trung Quốc và châu Phi đang hướng tới xây dựng cộng đồng chung tương lai, chính sách này được kỳ vọng sẽ trở thành động lực mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, củng cố quan hệ hợp tác và góp phần định hình một trật tự thương mại toàn cầu cởi mở, bao trùm hơn.