Trung Quốc nhăm nhe soán ngôi cường quốc không gian vũ trụ của Mỹ

Chương trình không gian của Trung Quốc liên tục đạt nhiều cột mốc mới. Năm 2025, quốc gia này thực hiện hơn 90 vụ phóng quỹ đạo, thiết lập kỷ lục quốc gia mới trong một năm. Trong 5 năm qua, Bắc Kinh đã mang về các mẫu vật đầu tiên từ vùng tối của Mặt Trăng, hoàn thiện trạm không gian quỹ đạo Trái Đất tầm thấp và đưa xe tự hành đáp xuống bề mặt sao Hỏa.

"Chúng tôi đã thấy nhiều tuyên bố từ Chủ tịch Tập Cận Bình về 'giấc mộng không gian' của Trung Quốc", Dave Cavossa, Chủ tịch Liên đoàn Không gian Thương mại, cho biết. "Họ coi không gian và AI là hai ngành công nghiệp mũi nhọn sẽ giúp định hướng và đưa Trung Quốc trở thành nhà lãnh đạo toàn cầu".

Liên đoàn này cùng với sáng kiến NewSpace của Đại học Bang Arizona (ASU) vừa công bố báo cáo cảnh báo Mỹ có thể sớm đánh mất vị thế thống trị vào tay Trung Quốc. Theo ông Cavossa, dù Mỹ hiện vẫn sở hữu ngành công nghiệp không gian thương mại và năng lực phóng mạnh nhất hành tinh, Trung Quốc đang tiến lên rất nhanh và có thể vượt mặt Mỹ trong 5 năm tới nếu Washington không hành động.

Cuộc đua đầu tư và hệ sinh thái

Dữ liệu từ hãng nghiên cứu Orbital Gateway Consulting cho thấy đầu tư vào lĩnh vực không gian thương mại của Trung Quốc, bao gồm cả nguồn vốn tư nhân và chính phủ, đã tăng từ 340 triệu USD năm 2015 lên khoảng 3,81 tỷ USD vào năm 2025.

Jonathan Roll, chuyên gia phân tích tại ASU, cho biết trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã chi hơn 104 tỷ USD cho các nỗ lực không gian dân sự, quân sự và thương mại. Dù Mỹ chi trả gấp 5 lần con số này trong cùng kỳ, Trung Quốc lại đang liên tục gia tăng ngân sách để hướng tới mục tiêu dẫn đầu về khoa học không gian.

Một mô hình hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu của Trung Quốc. Ảnh: Xinhua

Ngành vũ trụ Trung Quốc được hậu thuẫn bởi sự kết hợp giữa chính quyền địa phương, các trường đại học, doanh nghiệp nhà nước và công ty tư nhân, tạo ra một mạng lưới các trung tâm hoạt động không gian rải rác khắp cả nước. Sự bứt phá bắt đầu từ năm 2014 khi "Tài liệu 60" được ban hành, chính thức mở cửa hệ sinh thái không gian cho đầu tư và sở hữu tư nhân.

Trung Quốc hiện có hơn một chục nhà sản xuất tên lửa tư nhân, một số đang phát triển các loại tên lửa tái sử dụng tương tự SpaceX. Năm 2020, nước này hoàn thiện hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu Bắc Đẩu (BeiDou) để cạnh tranh trực tiếp với GPS của Mỹ. Họ cũng đang ấp ủ kế hoạch phóng hàng nghìn vệ tinh Internet để đối đầu với mạng lưới Starlink.

Mở rộng ảnh hưởng địa chính trị

Không gian đã trở thành một phần trọng yếu trong sáng kiến Vành đai và Con đường do ông Tập Cận Bình khởi xướng năm 2013.

"Họ không chỉ chế tạo và phóng vệ tinh giúp các nước khác, mà nay còn xây dựng các trạm mặt đất và toàn bộ cơ sở vật chất tại những quốc gia như Ai Cập hay Pakistan", ông Roll nhận định. Việc đưa các nước này vào vòng ảnh hưởng thông qua tiêu chuẩn, công nghệ và dịch vụ từ hệ thống Bắc Đẩu được xem là một dạng quyền lực mềm trong ngoại giao.

Để duy trì vị thế dẫn đầu, các chuyên gia khuyến nghị Mỹ cần đầu tư vào các cảng không gian, đơn giản hóa quy trình cấp phép phóng thương mại và phân bổ đủ phổ tần vô tuyến cho hoạt động vệ tinh.

"Cuộc chạy đua không gian hiện tại không còn là việc cắm cờ hay để lại dấu chân", ông Cavossa nhấn mạnh. "Quốc gia chiến thắng sẽ là nơi xây dựng được cơ sở công nghiệp không gian thương mại vững mạnh nhất".

(Theo CNBC)

Du Lam