Trung Quốc siết giao dịch chứng khoán xuyên biên giới, nhà đầu tư gấp rút tìm kênh thay thế

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Theo hãng tin Bloomberg, vào thứ Sáu tuần trước (22/5), nhà chức trách Trung Quốc đã triển khai biện pháp siết kiểm soát quyết liệt nhất từ trước đến nay đối với hoạt động giao dịch chứng khoán xuyên biên giới trái phép.

Nhà chức trách Trung Quốc cho biết các biện pháp này nhằm chấn chỉnh thị trường vốn và hướng nhà đầu tư sang những kênh đầu tư ra nước ngoài được cấp phép, thay vì giao dịch qua các nền tảng không được quản lý chính thức.

GẤP RÚT HÀNH ĐỘNG

Động thái này khiến nhiều nhà đầu tư Trung Quốc gấp rút tìm phương án khác để mua bán cổ phiếu nước ngoài. Ông Richard Wang, làm việc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) tại Mỹ và đang nắm khoảng 120.000 USD cổ phiếu qua công ty môi giới trực tuyến Futu Holdings, cho biết ông đã bán toàn bộ cổ phiếu Mỹ trong ngày 22/5. Ông dự kiến bán nốt số cổ phiếu đang nắm giữ trên thị trường Hồng Kông vào thứ Ba (26/5), khi thị trường mở cửa trở lại sau kỳ nghỉ lễ vào thứ Hai.

Động thái bất ngờ của Bắc Kinh lập tức gây phản ứng mạnh trên thị trường. Trong phiên ngày 22/5, chỉ số Nasdaq Golden Dragon China - theo dõi nhóm cổ phiếu Trung Quốc niêm yết tại Mỹ - giảm 2,2%, trong khi vốn hóa thị trường của Futu mất hơn 25%. Tác động có thể lan sang Hồng Kông khi thị trường mở cửa trở lại, do biện pháp siết kiểm soát này có nguy cơ làm giảm thanh khoản và ảnh hưởng đến hoạt động phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại đây, nhất là trong bối cảnh nhu cầu từ nhà đầu tư Trung Quốc Đại lục đang suy yếu.

Theo ước tính của Bloomberg Intelligence, khoảng 1,04 nghìn tỷ USD đã chảy khỏi Trung Quốc trong năm 2025. Đây là mức vốn chảy ra nước ngoài lớn nhất kể từ khi dữ liệu này bắt đầu được theo dõi vào năm 2006.

Công ty chứng khoán Citic Securities ước tính biện pháp siết kiểm soát lần này của Bắc Kinh có thể ảnh hưởng tới khoảng 250 tỷ đôla Hồng Kông, tương đương khoảng 32 tỷ USD, tài sản tại Hồng Kông. Trong đó, riêng Futu chiếm khoảng 150-180 tỷ đôla Hồng Kông, tương đương khoảng 19-23 tỷ USD. Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, Futu đã bảo lãnh 30 thương vụ IPO tại Hồng Kông từ đầu năm đến nay, nhiều nhất trong số các đơn vị bảo lãnh trên thị trường.

“Trung Quốc lo ngại dòng vốn tiếp tục chảy ra ngoài, nên họ siết kênh giao dịch xuyên biên giới và tìm cách kéo dòng tiền trở lại thị trường trong nước. Vì vậy, tôi quyết định rút khỏi thị trường”, ông Wang chia sẻ.

Động thái mới đánh dấu bước leo thang mạnh trong việc triển khai các biện pháp kiểm soát dòng vốn chảy ra nước ngoài của Bắc Kinh so với thời điểm cuối năm 2022. Thời điểm đó, Trung Quốc yêu cầu các công ty môi giới trực tuyến chấn chỉnh hoạt động kinh doanh trái phép và dừng tiếp nhận thêm nhà đầu tư trong nước. Diễn biến mới nhất cho thấy Bắc Kinh đang ngày càng cứng rắn với các kênh giao dịch có thể tạo điều kiện để dòng vốn chảy ra nước ngoài.

Hôm thứ Sáu, Ủy ban Quản lý Chứng khoán Trung Quốc (CSRC) - cơ quan quản lý chứng khoán cấp cao nhất của nước này - áp tổng mức phạt hơn 330 triệu USD đối với Futu, Tiger Brokers thuộc công ty Up Fintech Holding và công ty chứng khoán Longbridge Securities. Các công ty này bị phạt vì hoạt động tại Trung Quốc Đại lục khi chưa được cấp phép.

KHÔNG ĐÓNG TẤT CẢ CÁNH CỬA

Dù Trung Quốc đã siết hoạt động của các công ty môi giới trực tuyến từ năm 2022, một số nhà đầu tư vẫn tìm cách lách quy định để mở tài khoản mới. Bà Daisy Qin, một nhân viên ngân hàng tại Thành Đô, cho biết năm ngoái bà đã dùng địa chỉ của một người bạn ở Hồng Kông để mở tài khoản tại Futu, nhằm đăng ký mua cổ phiếu trong các thương vụ IPO tại thành phố này.

Sau động thái mới của Bắc Kinh, bà Qin đã liên hệ với một số công ty môi giới khác trong cuối tuần để tìm kênh giao dịch thay thế, nhưng nhận thấy điều kiện mở tài khoản đã bị siết chặt hơn. Bà đang chuẩn bị bán toàn bộ danh mục cổ phiếu trị giá khoảng 2 triệu nhân dân tệ của mình.

“Một số người đang chuẩn bị chuyển sang các công ty môi giới ở Singapore hoặc Mỹ, nhưng tôi sẽ không chờ các quy định chi tiết. Tôi cũng không có ý định mở tài khoản mới. Tôi sẽ bán toàn bộ cổ phiếu đang nắm giữ và rút khỏi thị trường ngay để tránh rủi ro”, bà Qin chia sẻ.

Trong bối cảnh các công ty môi giới trực tuyến bị siết kiểm soát, ngân hàng đang nổi lên như một kênh thay thế cho nhà đầu tư muốn giao dịch cổ phiếu nước ngoài. Ông Allen Wang, luật sư tại công ty luật Jincheng Tongda & Neal ở Thượng Hải, cho biết một số khách hàng của ông đã bắt đầu chuyển hoạt động giao dịch sang các tổ chức như chi nhánh Hồng Kông của ngân hàng Bank of China hoặc tập đoàn ngân hàng HSBC Holdings, nơi giao dịch xuyên biên giới hiện vẫn được phép.

Theo ông Wang, nhà đầu tư không nhất thiết phải bán cổ phiếu đang nắm giữ, vì tài khoản có thể được chuyển sang tổ chức khác thông qua hình thức chuyển lưu ký.

Trước đây, ngân hàng vẫn là một lựa chọn hợp lệ để giao dịch cổ phiếu nước ngoài, nhưng kém hấp dẫn hơn các nền tảng môi giới như Futu do phí cao hơn và quy trình xử lý kém linh hoạt hơn. Tuy nhiên, sau động thái mới của Bắc Kinh, vị thế của các ngân hàng đã tăng lên.

“Chính sách hiện vẫn chưa thật rõ ràng, nhưng khách hàng của tôi đang lo ngại các ngân hàng rồi cũng có thể bị cấm”, ông Wang nhận định.

Theo các nguồn thạo tin của Bloomberg, chi nhánh Hồng Kông của một số công ty môi giới Trung Quốc đang chờ thêm hướng dẫn chính sách để đánh giá phạm vi tác động trước khi điều chỉnh hoạt động kinh doanh. Một số bên vẫn hy vọng các tài khoản mở trước năm 2022 có thể không nằm trong phạm vi của biện pháp siết kiểm soát mới.

Dù năm 2022 nhà chức trách Trung Quốc vẫn cho phép các công ty môi giới trực tuyến tiếp tục phục vụ khách hàng hiện hữu, hôm thứ Sáu tuần trước, Bắc Kinh đã yêu cầu tất cả tài khoản hiện có bị coi là “bất hợp pháp” phải được tất toán trong vòng 2 năm.

Chiến dịch siết kiểm soát diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc vài năm qua tăng cường thu thuế đối với thu nhập ở nước ngoài của người dân, bao gồm lợi nhuận từ giao dịch cổ phiếu tại các thị trường ngoài Trung Quốc Đại lục. Bắc Kinh đang tìm cách củng cố nguồn thu ngân sách, khi nguồn thu từ bất động sản suy giảm và các quyền địa phương chịu áp lực nợ lớn.

Luật sư Dong Yizhi tại công ty luật Joint-win Partners cho biết nhiều người vẫn cho rằng họ còn dư địa hoặc còn cách lách các quy định mới, chẳng hạn thông qua những thỏa thuận như kết hôn với người không mang quốc tịch Trung Quốc.

“Tôi luôn khuyên nhà đầu tư nên thận trọng, vì lần siết kiểm soát này khác nhiều so với trước đây. Không loại trừ khả năng nhà chức trách sẽ tăng cường chia sẻ dữ liệu về tài khoản và giao dịch tài chính, tương tự cách Mỹ giám sát tài khoản của người không cư trú”, ông Dong nói.

Trong khi đó, ông Chen Li, CEO công ty Soochow Securities (Hong Kong) Financial Holdings, việc đưa dòng vốn trở lại các kênh chính thức như chương trình kết nối chứng khoán với Hồng Kông và các quỹ theo chương trình Nhà đầu tư tổ chức trong nước đủ điều kiện (QDII) sẽ giúp nhà chức trách Trung Quốc dễ quản lý và thu thuế hiệu quả hơn đối với tài sản ở nước ngoài của công dân. Trong dài hạn, động thái này cũng có thể tạo nền tảng cho việc mở cửa tài chính sâu rộng hơn.

“Việc ‘dọn dẹp’ này không có nghĩa Trung Quốc sẽ đẩy toàn bộ các định chế tài chính nước ngoài ra khỏi thị trường. Đây là bước chấn chỉnh trật tự thị trường và đặt nền móng cho quá trình mở cửa phù hợp quy định trong tương lai. Trung Quốc không đóng tất cả cánh cửa, mà chỉ đóng một lối nhỏ để mở ra một cánh cổng rộng hơn”, ông Chen nhận xét.