Trung Quốc siết quản lý phim ngắn AI trước những hệ lụy khó lường

Ông Wang Xiaoliang, Vụ trưởng Vụ Quản lý Chương trình Phát thanh Truyền hình Trực tuyến thuộc Tổng cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia Trung Quốc, cho biết kể từ đầu năm nay, các cơ quan chức năng Trung Quốc đã phải gỡ bỏ 68.000 phim ngắn và yêu cầu các nền tảng xử lý hơn 1.200 tài khoản.

Đây là những nội dung phản cảm và có hại, không phù hợp với trẻ em, cũng như có các hành vi vi phạm bản quyền.

Ảnh minh hoạ phim ngắn AI Trung Quốc

Nội dung của những bộ phim ngắn AI thường là những câu chuyện thỏa mãn mộng tưởng về tiền bạc, tình ái và quyền lực của người xem.

Chi phí rẻ, hậu quả lâu dài

Theo ông Wang, việc AI được sử dụng rộng rãi tạo ra những cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo, đồng thời giúp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả. Một khảo sát tại Trung Quốc cho thấy chi phí dành cho phim ngắn AI có thể từ vài chục Nhân dân tệ/phút đối với nội dung đơn giản đến hàng nghìn, thậm chí khoảng 10.000 Nhân dân tệ/phút đối với phim mô phỏng người thật.

Có dự án được truyền thông Trung Quốc dẫn lại chỉ mất khoảng 50.000 Nhân dân tệ nhưng tạo doanh thu hơn 10 triệu Nhân dân tệ. Tuy nhiên, những trường hợp như vậy không nhiều, ngược lại thị trường có rất nhiều dự án thua lỗ.

Video phim ngắn AI Trung Quốc

Dù vậy, chỉ cần chi phí đầu vào giảm mạnh, nhà sản xuất đã có lý do để tăng số lượng phim phát hành. Thay vì phải đầu tư lớn cho một bộ phim, họ có thể làm hàng chục kịch bản, theo dõi dữ liệu người xem rồi tiếp tục sản xuất những nội dung tương tự để thu hút người xem.

AI vì thế không chỉ làm phim rẻ hơn, mà còn biến việc sản xuất phim thành một cuộc thử nghiệm với quy mô công nghiệp. Tuy nhiên, công nghệ này cũng kéo theo những thách thức mới liên quan đến chất lượng nội dung và bảo vệ quyền lợi.

Ông Wang cho biết, từ đầu năm đến nay, cơ quan quản lý của Trung Quốc đã yêu cầu gỡ bỏ 68.000 phim ngắn dung tục, vi phạm thuần phong mỹ tục, độc hại với trẻ em, vi phạm bản quyền. Trong số nội dung bị xử lý, phim AI chiếm hơn 90%.

Nhiều phim có nội dung được kịch tính hóa quá mức, xa rời thực tế như các dòng tổng tài bá đạo, xuyên không thay đổi lịch sử, tái sinh làm giàu nhanh chóng hoặc trả thù người từng hãm hại mình trong kiếp trước… Những câu chuyện thành công mà không cần nỗ lực có thể khiến người xem nảy sinh những kỳ vọng thiếu thực tế, giảm động lực học tập và phấn đấu.

Chưa hết, theo nghiên cứu của Tiến sĩ Y khoa Paolo Spriano công bố trên Medscape, các video ngắn, nhịp độ nhanh, bị cắt nhỏ và dồn dập tình huống có thể khiến não bộ bị kích thích liên tục bởi các cú “nhói dopamine” tức thì, từ đó làm suy giảm sự phối hợp thần kinh ở ba vùng não quan trọng. Người xem đối mặt với tình trạng suy giảm trí nhớ ngắn hạn, tốc độ quên thông tin nhanh hơn, đồng thời gia tăng nguy cơ mắc trầm cảm, lo âu và các hành vi nghiện ngập kỹ thuật số.

Người thật có nguy cơ bị đào thải

Công nghệ làm phim bằng AI đã tạo ra áp lực cắt giảm mạnh chi phí sản xuất. Trong toàn ngành, người ta gọi giai đoạn này là thời kỳ “ngủ đông”.

Nữ đạo diễn Li Jun cho hay ở thời điểm bận rộn nhất, cô từng dàn dựng khoảng 4 bộ phim ngắn mỗi tháng. Cả đoàn phim làm việc 14-16 giờ mỗi ngày. Nhiều thành viên trong đoàn phải uống thuốc trợ tim để có thể làm việc liên tục không nghỉ.

Tuy nhiên, khi một người có thể đảm nhiệm phần việc trước đây cần cả ê-kíp, những thành viên còn lại có nguy cơ bị đào thải hoặc ít nhất cũng chịu tác động không nhỏ về thu nhập.

Diễn viên quần chúng, diễn viên phụ, quay phim, hóa trang, đạo cụ và những vị trí có tính lặp lại cao có thể chịu sức ép khi một phần công việc được chuyển sang môi trường kỹ thuật số.

Nhưng AI chưa đồng nghĩa với việc phim người thật biến mất. Hai mô hình đang cùng tồn tại: AI có lợi thế về tốc độ, chi phí và khả năng tạo thế giới phi thực tế; phim người thật vẫn có lợi thế về biểu cảm, tương tác và cảm giác hiện diện của con người.

Vấn đề lớn hơn bắt đầu xuất hiện ở một nơi khác: chính dữ liệu của con người.

AI muốn tạo nhân vật ổn định qua nhiều tập thường cần dữ liệu hình ảnh để tham chiếu. Tại Trung Quốc đã xuất hiện thị trường mua, thuê ảnh và video khuôn mặt diễn viên để phục vụ việc tạo nhân vật AI. Có trường hợp dữ liệu hình ảnh được trả 100-200 Nhân dân tệ cho một năm sử dụng.

Nếu được sự đồng ý, đây có thể trở thành một dạng tài sản mới của diễn viên. Nhưng nếu khuôn mặt bị lấy và sử dụng trái phép, AI lại biến hình ảnh con người thành nguyên liệu có thể bị khai thác ngoài tầm kiểm soát.

Đến đây, câu chuyện không còn chỉ là làm phim nhanh và rẻ hơn. Nó đã chuyển sang vấn đề bản quyền, quyền hình ảnh, dữ liệu cá nhân và trách nhiệm của nền tảng.

Trung Quốc siết quản lý

Từ ngày 1/9/2026, Trung Quốc ra quy định mới yêu cầu phim ngắn sử dụng công nghệ AI phải gắn dấu hiệu nhận diện, đồng thời nền tảng phải kiểm tra quyền sử dụng hình ảnh, giọng nói của người khác.

Đáng chú ý, Trung Quốc không quy định một bộ phim phải chứa 30%, 50% hay 70% chất liệu AI mới bị quản lý. Cách tiếp cận chủ yếu là xác định việc AI có tham gia vào quá trình tạo, sản xuất nội dung hay không, sau đó áp dụng các yêu cầu tương ứng.

Nội dung cũng là một lý do quan trọng. Trung Quốc những năm gần đây liên tục tăng kiểm soát các nội dung AI có nguy cơ bóp méo lịch sử, xuyên tạc hình tượng nhân vật hoặc làm sai lệch giá trị văn hóa truyền thống. Năm 2026, cơ quan quản lý tiếp tục xử lý các video sử dụng AI “cải biên” quá mức những tác phẩm kinh điển và nội dung lịch sử.

Điều đó không có nghĩa mọi phim xuyên không, lịch sử hay huyền huyễn đều bị cấm. Vấn đề nằm ở cách nội dung được thể hiện và mức độ vi phạm các quy định về lịch sử, văn hóa, bản quyền và chuẩn mực xã hội.

Nhìn tổng thể, chính sách của Trung Quốc đang đi theo hai hướng song song: Tận dụng AI để giảm chi phí, tăng năng suất và mở rộng khả năng sáng tạo; đồng thời kiểm soát những rủi ro mà tốc độ phát triển quá nhanh tạo ra.

Vì vậy, câu chuyện phim ngắn AI cuối cùng không chỉ là cuộc cạnh tranh giữa máy móc và diễn viên.

Đó là bài toán rộng hơn khi công nghệ có thể tạo ra hàng trăm nghìn tác phẩm với chi phí ngày càng thấp, ai sẽ quyết định câu chuyện nào được kể, hình ảnh nào được sử dụng và những giá trị nào được phép đi vào thế giới của AI.

Đây cũng chính là lý do Trung Quốc không đóng cửa với phim AI nhưng cũng không để thị trường phát triển hoàn toàn tự do.