Trung Quốc tăng tốc xây dựng hạ tầng chiến lược tại Tân Cương và Tây Tạng

Theo dự thảo Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 công bố vừa qua, Trung Quốc sẽ tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng tại các khu vực biên giới. Ảnh: THX

Theo dự thảo Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 được công bố vừa qua, Bắc Kinh dự định hoàn thiện hai tuyến cao tốc chạy dọc toàn bộ 9 tỉnh và khu tự trị có đường biên giới đất liền. Đồng thời, nước này cũng sẽ thúc đẩy xây dựng tuyến cao tốc ven biển quốc gia nối thành phố Đan Đông ở đông bắc, gần Triều Tiên, với Đông Hưng ở biên giới Trung Quốc - Việt Nam.

Kế hoạch cũng bao gồm việc nâng cấp ba tuyến đường cao tốc hiện có dẫn vào Tây Tạng, nhằm cải thiện khả năng kết nối và vận chuyển tại khu vực cao nguyên này.

Một trong những dự án nổi bật là tuyến cao tốc dài 394 km băng qua dãy Thiên Sơn tại khu tự trị Tân Cương. Tuyến đường sẽ kết nối hai phía bắc - nam của dãy núi và chạy song song với một con đường chiến lược được xây dựng từ thập niên 1970, vốn nhằm tăng cường khả năng cơ động quân sự sau cuộc chiến biên giới Trung - Ấn năm 1962.

Theo kế hoạch, tuyến đường Dushanzi - Kuqa tại miền trung Tân Cương đã khởi công vào tháng 9/2025 và dự kiến hoàn thành vào năm 2032. Khi hoàn tất, tuyến đường này sẽ cho phép lưu thông quanh năm và rút ngắn thời gian vượt qua dãy Thiên Sơn xuống còn một nửa hoặc thậm chí một phần ba so với hiện nay.

Ngoài hệ thống đường bộ, Trung Quốc cũng đang thúc đẩy các dự án đường sắt chiến lược tại khu vực biên giới. Tháng 8/2025, Bắc Kinh thành lập Công ty Đường sắt Tân Cương - Tây Tạng để phụ trách xây dựng tuyến đường sắt dài khoảng 1.980 km nối Lhasa ở Tây Tạng với thành phố Hotan tại Tân Cương.

Hotan nằm trên cao nguyên Karakoram và quản lý khu vực thung lũng Galwan, nơi từng xảy ra cuộc đụng độ chết người giữa binh sĩ Trung Quốc và Ấn Độ vào năm 2020. Sự kiện này đã dẫn tới nhiều tháng đối đầu quân sự căng thẳng và khiến quan hệ ngoại giao giữa hai nước rơi vào giai đoạn lạnh giá trước khi bắt đầu cải thiện trong năm ngoái.

Theo ông Liu Zongyi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nam Á thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải, cả yếu tố phát triển kinh tế lẫn ổn định chiến lược đều đang thúc đẩy Trung Quốc mở rộng hạ tầng tại các khu vực biên giới. Ông cho biết các nhà lãnh đạo Trung Quốc từ lâu coi việc xây dựng đường sá là nền tảng cho phát triển kinh tế, đặc biệt tại các khu vực biên giới vốn kém phát triển hơn so với các tỉnh ven biển.

Ông Liu nhận định hạ tầng giao thông mang giá trị chiến lược và kinh tế lớn. Trong các tình huống khẩn cấp, việc triển khai nhân lực và nguồn lực tới khu vực biên giới có thể được thực hiện nhanh hơn, điều được coi là quan trọng đối với ổn định biên giới và quốc phòng.

Trong những năm gần đây, cả Trung Quốc và Ấn Độ đều tăng tốc xây dựng cơ sở hạ tầng gần khu vực biên giới tranh chấp. Năm 2022, Trung Quốc công bố kế hoạch xây dựng một tuyến cao tốc mới nối Lhunze ở Tây Tạng với Mazha ở Tân Cương. Tuyến đường này sẽ chạy gần một số khu vực tranh chấp như cao nguyên Depsang, thung lũng Galwan và khu suối nước nóng dọc theo Đường kiểm soát thực tế (LAC).

Về phía Ấn Độ, theo báo Times of India, chính phủ nước này năm 2024 đã phê duyệt kế hoạch xây dựng tuyến cao tốc Arunachal Frontier dài 1.637 km, dự kiến kết nối 12 quận và hơn 1.600 ngôi làng dọc theo khu vực LAC.

Các hoạt động xây dựng hạ tầng này đã làm gia tăng căng thẳng ngoại giao giữa hai nước. Tháng 1/2026, Bộ Ngoại giao Ấn Độ đã gửi công hàm phản đối việc Trung Quốc xây dựng đường tại thung lũng Shaksgam, khu vực do Trung Quốc quản lý như một phần của địa khu Kashgar ở Tân Cương.

New Delhi cho rằng khu vực này thuộc lãnh thổ của Ấn Độ và gọi hoạt động xây dựng của Trung Quốc là hành động chiếm đóng bất hợp pháp. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định khu vực này thuộc chủ quyền của nước này và việc xây dựng hạ tầng trên lãnh thổ của mình là hoàn toàn chính đáng.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc