Trung Quốc tìm giới hạn cho sáng tạo văn hóa bằng AI

Tranh luận về giới hạn sáng tạo

Trong những video lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc gần đây, Tôn Ngộ Không mặc võ phục màu vàng sánh bước bên Lâm Đại Ngọc trong trang phục lụa thêu truyền thống. Hai người cùng dạo chơi trên bãi biển, đi tàu lượn siêu tốc và thưởng thức kem tại khu chợ đêm.

Hình ảnh Tôn Ngộ Không và Lâm Đại Ngọc được ghép đôi bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Ảnh: Sina Weibo

Những cảnh quay được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc ghép từ các bộ phim truyền hình Tây Du Ký năm 1986 và Hồng Lâu mộng năm 1987.

Tôn Ngộ Không nổi tiếng với tính cách ngang tàng, từng đại náo thiên cung, còn Lâm Đại Ngọc là thiếu nữ đa cảm, có kết cục bi thương trong Hồng Lâu mộng.

Dù thuộc hai tác phẩm khác nhau và chưa từng gặp nhau trong nguyên tác, cặp nhân vật này vẫn thu hút đông đảo khán giả khi được ghép đôi bằng AI, đặc biệt là thế hệ trưởng thành cùng hai bộ phim truyền hình kinh điển. Nhiều người thích thú khi Lâm Đại Ngọc có được hạnh phúc mà nhân vật không tìm thấy trong câu chuyện gốc.

Tuy nhiên, những câu chuyện tình cảm tưởng tượng đã vấp phải sự phản đối từ cơ quan quản lý và một bộ phận công chúng.

Trong tháng 10, các nền tảng trực tuyến Trung Quốc thông báo gỡ bỏ hàng nghìn video sử dụng AI chỉnh sửa tác phẩm kinh điển, trong đó nền tảng chia sẻ video ngắn Kuaishou viện dẫn lý do tạo ra những “mối quan hệ tình cảm không phù hợp” giữa các nhân vật.

Trước đó, từ tháng 1, Cục Quản lý Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc đã triển khai chiến dịch xử lý các sản phẩm AI xuyên tạc hình tượng anh hùng cách mạng, trình bày sai lệch lịch sử hoặc làm biến đổi tinh thần của nhân vật văn học kinh điển.

Một bài xã luận trên Nhân dân Nhật báo thừa nhận sức hấp dẫn của việc viết lại số phận các nhân vật nhưng cảnh báo nguy cơ làm phai nhạt ý nghĩa nguyên tác, đồng thời kêu gọi ngăn chặn những nội dung chỉnh sửa mang tính ác ý hoặc chế giễu hình tượng anh hùng.

Những người phản đối trào lưu cũng lo ngại việc thay đổi tùy tiện tính cách và quan hệ giữa các nhân vật có thể khiến công chúng hiểu sai những tác phẩm nổi tiếng.

Trong khi đó, nhiều người hâm mộ không xem việc ghép đôi Tôn Ngộ Không và Lâm Đại Ngọc là hành vi làm sai lệch tác phẩm. Với họ, đó đơn giản là cách tưởng tượng một kết thúc tốt đẹp hơn cho những nhân vật đã gắn bó với tuổi thơ.

Bình luận được yêu thích nhất dưới bài xã luận của Nhân dân Nhật báo bày tỏ mong muốn những nhân vật tốt đẹp có được cuộc sống tốt đẹp, dù thực tế thường khắc nghiệt.

Sức sáng tạo mới từ di sản văn hóa

Trong khi một số video AI bị gỡ bỏ, Trung Quốc vẫn khuyến khích khai thác các tác phẩm kinh điển để quảng bá văn hóa truyền thống.

Trò chơi điện tử Black Myth: Wukong, lấy cảm hứng từ Tây Du Ký, từng được ca ngợi là thành công về sức mạnh mềm văn hóa. Sức hút của trò chơi lớn đến mức cơ quan du lịch tỉnh Sơn Tây sản xuất video quảng bá những địa danh xuất hiện trong tác phẩm.

Các nhân vật lịch sử Trung Quốc xuất hiện trong ca khúc rap do AI tạo ra, trong đó có (từ trái sang) danh tướng Hạng Vũ, hai nhà thơ đời Đường Đỗ Phủ và Lý Bạch. Ảnh: YouTube/@喆FILM_Official

Một sản phẩm khác được công chúng đón nhận là ca khúc rap "Người từng trải", do AI hỗ trợ sản xuất, thu hút hơn 100 triệu lượt xem trên các nền tảng trong chưa đầy hai tuần. Tác phẩm đưa 10 nhân vật lịch sử và thần thoại Trung Quốc vào những câu chuyện gần gũi với đời sống hiện đại.

Trong đó, nhà thơ Đỗ Phủ kể về cảnh phải thuê nhà ở kinh đô Trường An khi đã ngoài 40 tuổi, còn Tô Thức nói đến áp lực công việc và nguy cơ thất nghiệp ở tuổi trung niên. Những trải nghiệm cách đây hàng trăm năm được liên hệ với khó khăn về nhà ở, việc làm và tài chính của người Trung Quốc ngày nay.

Tác giả ca khúc cho biết chỉ mất ba đến bốn ngày và vài nghìn nhân dân tệ chi phí công nghệ để thực hiện video. Theo ông, AI có thể sản xuất nội dung hàng loạt nhưng không thể tạo ra hàng loạt sự đồng cảm.

Dưới phần bình luận, nhiều khán giả chia sẻ những khó khăn trong công việc và cuộc sống, cho thấy các nhân vật lịch sử vẫn có thể tạo được sự gần gũi khi được đặt trong những câu chuyện phù hợp với mối quan tâm hiện tại.

Việc các sản phẩm cùng khai thác chất liệu văn hóa truyền thống nhận được những phản ứng khác nhau cũng khiến giới nghiên cứu quan tâm đến cách xác định giới hạn sáng tạo.

Tại Trung Quốc, việc diễn giải lại lịch sử, thần thoại và văn học cổ điển vẫn chịu những yêu cầu về nội dung và định hướng tư tưởng. Tuy nhiên, ranh giới giữa cách sáng tạo được khuyến khích và những nội dung bị coi là không phù hợp đôi khi chưa rõ ràng.

Các tác phẩm văn học kinh điển Trung Quốc từ lâu đã được chuyển thể thành phim ảnh, sân khấu và nhiều hình thức nghệ thuật khác.

Nếu trước đây việc chuyển thể chủ yếu do các nhà sản xuất chuyên nghiệp thực hiện, thì AI đang cho phép người dùng bình thường dựng lại hình ảnh, thay đổi tình tiết và tạo ra những câu chuyện mới với chi phí thấp hơn nhiều.

Điều này giúp các tác phẩm quen thuộc tiếp cận thêm nhiều khán giả, đồng thời làm gia tăng nguy cơ chỉnh sửa tùy tiện, khiến tính cách nhân vật và ý nghĩa nguyên tác bị sai lệch.

Cùng với yêu cầu bảo vệ giá trị văn hóa, việc sử dụng AI để tái tạo hình ảnh, giọng nói hoặc phong cách biểu diễn còn liên quan đến bản quyền và quyền lợi của nghệ sĩ.

Công nghệ đang mở rộng cơ hội sáng tạo cho công chúng, nhưng cũng đòi hỏi những quy định đủ rõ ràng để ngăn chặn hành vi xâm phạm mà không hạn chế các hình thức khai thác và làm mới di sản văn hóa phù hợp.