Trung tâm dữ liệu AI - 'con tin' mới trong cuộc chiến Mỹ -Iran

Ảnh: Majid Asgaripour/Wana/Reuters

Những ngày qua, các nhà máy lọc dầu, hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và những địa điểm du lịch đang là mục tiêu tấn công trả đũa của Iran với các nước láng giềng, gây ra tình trạng hỗn loạn kinh tế tại các quốc gia vùng Vịnh cũng như những nước có quan hệ kinh doanh với khu vực này.

Giờ đây, các trung tâm dữ liệu AI – cơ sở hạ tầng vận hành công nghệ được coi là có vai trò quan trọng nhất đối với tương lai của nền kinh tế toàn cầu cũng đang trở thành mục tiêu. Iran đã oanh kích một số trung tâm dữ liệu tại các nước láng giềng, trong khi Mỹ đáp trả bằng cách tấn công một trung tâm dữ liệu của Iran.

Các trung tâm dữ liệu từ lâu đã là mục tiêu của những cuộc tấn công mạng, nhưng việc chúng bị tấn công trực tiếp bằng vũ khí là diễn biến chưa từng có trước năm 2026. Thực tế này buộc các chính phủ vốn coi AI là yếu tố thiết yếu đối với an ninh quốc gia và tăng trưởng kinh tế phải nhìn nhận lại vấn đề. Điều tương tự cũng đang diễn ra với ngành công nghệ, lĩnh vực đã dốc toàn lực vào việc xây dựng những trung tâm dữ liệu đắt đỏ trên khắp thế giới.

Mặt trận mới trong chiến tranh

Iran và Mỹ đã tấn công ít nhất 5 trung tâm dữ liệu tại khu vực vùng Vịnh. Trong đó có vụ Iran lần thứ hai phóng tên lửa vào một trung tâm dữ liệu của Amazon tại Bahrain vào cuối tháng trước.

Amazon từ chối bình luận. Tuy nhiên, bảng theo dõi trạng thái hoạt động của Amazon Web Services (AWS) cho thấy, dịch vụ tại khu vực này đã bị gián đoạn kể từ vụ tấn công đầu tiên nhằm vào trung tâm dữ liệu ngày 30/4. Ảnh vệ tinh cũng cho thấy cơ sở của AWS bị hư hại nghiêm trọng.

Ngay trong những ngày đầu của cuộc chiến, Iran đã thể hiện rõ quan điểm coi các trung tâm dữ liệu là những mục tiêu quân sự chính đáng. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) công bố danh sách 29 mục tiêu công nghệ trong khu vực mà lực lượng này dự định tấn công, bao gồm các cơ sở thuộc sở hữu của Amazon, Google, Microsoft, Nvidia và Palantir.

Trong một bài đăng trên Telegram sau cuộc tấn công ngày 21/7 nhằm vào trung tâm dữ liệu của Amazon, chính quyền Iran tuyên bố tiếp tục tấn công cơ sở này vì Amazon là nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây phục vụ các hoạt động tình báo quân sự của Mỹ.

Amazon hiện nắm giữ nhiều hợp đồng với Chính phủ Mỹ, trong đó có một phần của dự án Năng lực điện toán đám mây tác chiến chung (Joint Warfighting Cloud Capability) trị giá 9 tỷ USD. Google, Microsoft và Oracle cũng tham gia dự án này.

Các trung tâm dữ liệu trong khu vực không chỉ quan trọng đối với quân đội và ngành công nghiệp AI của Mỹ mà còn có ý nghĩa đặc biệt đối với vùng Vịnh, nơi từng đặt mục tiêu trở thành trung tâm AI lớn thứ ba trên thế giới, bên cạnh Mỹ và Trung Quốc.

Ảrập Xêút đã dành một phần đáng kể trong quỹ đầu tư quốc gia trị giá 1.000 tỷ USD cho AI. Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE) vào năm ngoái đã ký một thỏa thuận mang tính bước ngoặt với chính quyền Tổng thống Donald Trump để xây dựng Stargate – trung tâm dữ liệu AI trị giá 500 tỷ USD và là dự án thuộc loại này lớn nhất bên ngoài nước Mỹ. OpenAI, Oracle, Nvidia và Cisco đều là những đối tác tham gia dự án.

Tổng cộng, Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Ảrập Xêút và UAE đã cam kết đầu tư hơn 2.000 tỷ USD vào các lĩnh vực liên quan đến AI cùng với Mỹ, với điều kiện những quốc gia này đồng thời phải rút khỏi các công nghệ tương đương của Trung Quốc.

Bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược toàn cầu tại RBC Capital Markets nhận định, điều đó đã khiến khu vực vùng Vịnh gắn kết chặt chẽ hơn với Mỹ, nhưng đồng thời cũng khiến các tài sản AI của khu vực dễ trở thành mục tiêu tấn công của Iran.

“Xét về bản chất, những cuộc tấn công và các mối đe dọa rộng lớn hơn đang làm suy giảm niềm tin vào một khu vực được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động đổi mới và đầu tư AI”, bà Croft nói.

“Các cuộc tấn công cũng làm nổi bật vai trò của những công ty này trong chiến tranh và ngoại giao, cũng như cho thấy Mỹ sẵn sàng đi xa đến mức nào để bảo vệ họ.”

Một vấn đề cũ dưới hình thức mới

Các trung tâm dữ liệu có thể tạo cảm giác là một loại hình cơ sở hạ tầng mới, do hoạt động xây dựng chúng tăng nhanh trong cuộc cách mạng AI những năm gần đây. Tuy nhiên, trung tâm dữ liệu đã tồn tại nhiều thập kỷ và từ lâu cũng trở thành mục tiêu trong các cuộc chiến tranh.

Lực lượng quân sự thường điều hành các hoạt động chỉ huy và kiểm soát tại những địa điểm cách xa tiền tuyến. Đối phương vì thế luôn tìm cách làm gián đoạn những hệ thống liên lạc này bằng các biện pháp gây nhiễu và trong vài thập kỷ gần đây là những cuộc tấn công mạng.

Nhưng việc các trung tâm dữ liệu bị đánh bom và phát nổ lại là một diễn biến hoàn toàn mới. Có hai nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Thứ nhất, AI đã trở thành lĩnh vực có tầm quan trọng đặc biệt đối với nền kinh tế Mỹ và khu vực vùng Vịnh. Vì vậy, Iran có thể gây tổn thất vào những nơi có ý nghĩa nhất bằng cách làm gián đoạn hoạt động của các trung tâm dữ liệu với chi phí thấp, chủ yếu thông qua máy bay không người lái. Thứ hai, Iran có thể đưa ra lập luận hợp pháp rằng các trung tâm dữ liệu là mục tiêu quân sự.

“Các trung tâm dữ liệu không dán nhãn ghi rằng: ‘Dữ liệu quân sự ở đây!’”, ông Andrew Reddie, Giáo sư chính sách công tại Đại học California, Berkeley, nhận định. “Một trung tâm dữ liệu có thể đồng thời lưu trữ dữ liệu liên quan đến quân sự và được sử dụng cho các mục đích thương mại".

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Tất cả những diễn biến trên đều tạo ra tác động đáng kể đối với các công ty xây dựng trung tâm dữ liệu cũng như những chính phủ muốn thu hút các dự án này.

Tuy nhiên, theo ông Philip Wray, người đứng đầu bộ phận tài sản của công ty bảo hiểm MSIG USA, về cơ bản, các trung tâm dữ liệu chỉ là những nhà kho khổng lồ chứa đầy thiết bị vô cùng đắt tiền. Không có nhiều biện pháp có thể thực hiện để bảo vệ chúng trước bom và máy bay không người lái.

Đó là lý do các hệ thống trung tâm dữ liệu thường được xây dựng với cơ chế dự phòng. Ban đầu, cơ chế này chủ yếu được thiết kế để đối phó với thiên tai, sự cố đứt cáp và những tình huống tương tự, nhưng giờ đây còn phải tính đến nguy cơ bị tấn công.

Khi một trung tâm dữ liệu ngừng hoạt động, dữ liệu được lưu trữ tại đó và năng lực tính toán mà trung tâm cung cấp thường vẫn có thể được truy cập từ một trung tâm dữ liệu khác.

Bất chấp chiến tranh, các quốc gia vùng Vịnh vẫn sở hữu nguồn tài chính dồi dào và tiếp tục cam kết đầu tư vào AI. Tuy nhiên, ông Reddie lưu ý rằng ngay cả khi khu vực này mang lại cơ hội lợi nhuận rất lớn, các công ty nước ngoài có thể phải cân nhắc kỹ trước khi quyết định xây dựng cơ sở nếu lo ngại tài sản của mình không được bảo vệ đầy đủ.

Chi phí bảo hiểm cho các trung tâm dữ liệu cũng đang tăng vọt – nếu doanh nghiệp có thể mua được bảo hiểm. Theo ông Macejak, ngay cả khi có thể mua được bảo hiểm, các công ty công nghệ cũng không thể chuyển giao toàn bộ rủi ro cho doanh nghiệp bảo hiểm.

Trong bối cảnh chi phí chip, vật liệu xây dựng, lao động và những khoản chi liên quan khác tăng vọt khi nhu cầu về trung tâm dữ liệu ngày càng lớn, đây là mức độ rủi ro rất lớn mà một doanh nghiệp phải gánh chịu. Đặc biệt khi trung tâm dữ liệu ấy dường như đang mang trên mái nhà một tấm bia khổng lồ.