Trung tướng Đặng Vũ Sơn: AI hiện nay quá mạnh và đang thành siêu trí tuệ

Mối đe dọa kép khi AI bắt tay máy tính lượng tử

Tại hội thảo công bố ba dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử (PQC) sáng 17/10 do Ban Cơ yếu Chính phủ tổ chức, vấn đề an toàn thông tin trước làn sóng công nghệ mới nhận được nhiều cảnh báo sâu sắc.

Nhận định tại phiên thảo luận, Trung tướng Đặng Vũ Sơn, nguyên Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, nhấn mạnh: "AI bây giờ quá mạnh và đang thành Super Intelligence (siêu trí tuệ). Những bài toán mà trước kia các nhà khoa học có thể mất rất nhiều thời gian mới giải quyết, nay AI có thể xử lý được. Vấn đề dùng AI để phá mã sẽ là vấn đề lớn cần được đặt ra".

Trước đó, ông chỉ ra thách thức đối với máy tính lượng tử không còn là "chuyện xa vời" và các nước đã có chủ trong chuyển sang mật mã hậu lượng tử.

Đặc biệt, cần quan tâm đến hình thức "thu thập trước, giải mã sau" của thám mã, nhất là đối với dữ liệu có thời gian lưu trữ lâu dài như hệ thống blockchain hay hệ thống chữ ký số chuyên dùng công vụ của ngành cơ yếu phục vụ chính phủ điện tử.

Trung tướng Đặng Vũ Sơn, nguyên Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ phát biểu chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: BTC

Sự kết hợp giữa tốc độ tính toán song song của máy tính lượng tử và khả năng tự học của AI tạo ra nguy cơ đe dọa các thuật toán mật mã cổ điển sớm hơn dự kiến.

Thực tế này buộc ngành mật mã không thể chỉ dừng lại ở việc áp dụng thụ động các thuật toán bên ngoài.

Trung tướng Đặng Vũ Sơn lưu ý: "Cần phải có đội ngũ đủ năng lực để hiểu, triển khai và đánh giá các giải pháp mật mã mới, đặc biệt là mật mã hậu lượng tử. Điều này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, các viện nghiên cứu, các trường đại học, doanh nghiệp, từ đào tạo, nghiên cứu phát triển sản phẩm... Nếu Viện Khoa học - Công nghệ mật mã không mạnh, chúng ta không làm chủ thuật toán; toàn bộ sản phẩm mật mã trên một thuật toán không chuẩn chắc chắn không chuẩn".

Về ba dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử, Trung tướng đánh giá cao cách tiếp cận cân bằng của Ban Cơ yếu Chính phủ: Một mặt tiếp thu, chọn lọc các tiêu chuẩn quốc tế để đảm bảo khả năng kết nối và hội nhập; mặt khác, phát triển thuật toán trên cơ sở nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước, thể hiện năng lực tự chủ về công nghệ mật mã - một lĩnh vực gắn liền với chủ quyền quốc gia.

Tiêu chuẩn Việt Nam tương thích quốc tế

Áp lực từ nguy cơ thám mã lượng tử cũng đặt ra bài toán hóc búa cho các hệ thống thanh toán và giao dịch ngân hàng.

Nêu trăn trở từ thực tế khu vực phía Nam, TS Tony Trần, Giám đốc Chính sách TOTM Labs, chuyên gia Trung tâm Cách mạng Công nghiệp Lần thứ tư tại Thành phố Hồ Chí Minh (HCMC C4IR), cho biết các định chế tài chính trong khu vực như Singapore hầu như đều bám sát bộ tiêu chuẩn của Viện Tiêu chuẩn và Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ (NIST).

"Các tổ chức tài chính hiện nay đang làm việc với nước ngoài nên đi theo chuẩn quốc tế như NIST, hay theo tiêu chuẩn quốc gia? Có phải vừa theo tiêu chuẩn quốc gia, vừa theo NIST hay không, hay chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn quốc gia là đồng thời đáp ứng được NIST để đỡ phải làm hai lần?", ông Tony Trần đặt câu hỏi.

Giải đáp băn khoăn này, TS Nguyễn Quốc Toàn, Viện trưởng Viện Khoa học - Công nghệ mật mã (Ban Cơ yếu Chính phủ), khẳng định: "Khi ban hành chính thức, ít nhất 2 trong 3 tiêu chuẩn đảm bảo tính tương thích. Hai tiêu chuẩn còn lại vừa là một phần của ISO, tương thích ISO và vừa một phần tương thích với NIST. Riêng HB-PQSign là giải pháp mang tính đặc thù để xác lập năng lực làm chủ công nghệ".

Về lộ trình chuyển đổi và tính linh hoạt mật mã (Crypto-Agility), TS Nguyễn Quốc Toàn cho biết thêm: "Theo Đề án 125, Ngân hàng Nhà nước là cơ quan hàng đầu quản lý hệ thống tài chính sẽ phải xây dựng kế hoạch và lộ trình. Chuyển đổi linh hoạt để không bị ngắt quãng là yêu cầu rất khó nhưng bắt buộc phải đặt ra ngay từ quá trình mua sắm, thiết kế và triển khai để thích ứng với tương lai".