Trường học đang dạy AI sai cách?

Ảnh minh họa: The Washington Post

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra những câu hỏi mới cho hệ thống giáo dục: học sinh cần được chuẩn bị như thế nào trước một công nghệ đang thay đổi nhanh chóng cách con người học tập và làm việc? Nhiều trường học hiện nay đang tập trung dạy giáo viên và học sinh cách sử dụng các công cụ AI, nhưng theo nhiều chuyên gia giáo dục, cách tiếp cận này có thể chưa đi đúng trọng tâm.

Không chỉ “biết dùng” AI

Mỗi khi xuất hiện một công nghệ mới, các trường học thường nhanh chóng triển khai các chương trình “xóa mù” công nghệ cho giáo viên và học sinh. Với AI, nhiều trường đang hướng dẫn cách sử dụng chatbot, cách viết câu lệnh (prompt) hiệu quả và cách tránh các câu trả lời sai lệch do AI tạo ra.

Động lực của xu hướng này đến từ nhiều phía. Các hội đồng trường và phụ huynh muốn bảo vệ học sinh trước những rủi ro của AI tạo sinh, đồng thời cũng lo ngại rằng nếu không được tiếp cận sớm, học sinh có thể bị tụt lại phía sau khi bước vào thị trường lao động.

Tuy nhiên, theo một số nhà nghiên cứu giáo dục, việc chỉ tập trung vào kỹ năng sử dụng công cụ AI có thể là một sai lầm. Điều học sinh cần không chỉ là biết cách vận hành các công cụ công nghệ, mà là hiểu sâu hơn về bản chất của AI, từ dữ liệu, thuật toán đến cách các hệ thống học máy hoạt động và ảnh hưởng đến quá trình học tập.

Khi hiểu rõ những yếu tố này và có cơ hội thực hành có định hướng, học sinh sẽ có khả năng nhận biết khi nào AI có thể hỗ trợ việc học và khi nào nó có thể làm suy giảm năng lực tư duy độc lập. Điều quan trọng là phát triển năng lực “làm chủ công nghệ”, thay vì chỉ thành thạo các công cụ mà công nghệ cung cấp.

Những mô hình thử nghiệm

Một số trường học tại Mỹ đã bắt đầu áp dụng cách tiếp cận này. Trường trung học Seckinger tại quận Gwinnett, bang Georgia được xem là trường công lập đầu tiên của Mỹ tập trung vào giáo dục AI khi mở cửa vào năm 2022.

Tại đây, học sinh không dành phần lớn thời gian để thử nghiệm các câu lệnh AI. Thay vào đó, giáo viên giúp các em hiểu nền tảng của AI như dữ liệu, thuật toán và học máy, đồng thời tích hợp kiến thức này vào nhiều môn học khác nhau.

Trong các lớp khoa học xã hội, học sinh phân tích mô hình lây lan dịch bệnh bằng khoa học dữ liệu; trong môn toán, các em sử dụng kỹ thuật học máy để nhận diện hình dạng; còn trong môn tiếng Anh, giáo viên tổ chức thảo luận về các vấn đề đạo đức liên quan đến công nghệ deepfake.

Theo các báo cáo của nhà trường, học sinh của Seckinger đạt kết quả cao hơn so với nhiều trường khác ở các môn tiếng Anh, khoa học, toán học và khoa học xã hội. Mô hình này cũng thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà giáo dục, với nhiều đoàn đến tham quan và tìm hiểu.

Một ví dụ khác là Trường Kinkaid ở bang Texas. Giáo viên lớp 6 Claire Osborne bắt đầu bài học về AI bằng cách yêu cầu học sinh viết ra suy nghĩ của mình trước khi tiếp xúc với các công cụ AI. Hai câu hỏi được đặt ra là: “Tôi thấy AI thú vị vì…” và “Tôi lo ngại về AI vì…”.

Mục tiêu là giúp học sinh suy ngẫm về cảm nhận và quan điểm của mình đối với AI. Sau đó, giáo viên mới giới thiệu các khái niệm cơ bản như dữ liệu, học máy và thiên lệch thuật toán, đồng thời hướng dẫn học sinh sử dụng AI một cách có trách nhiệm. Cuối cùng, các em được thực hành với công nghệ dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Bài học từ mạng xã hội và Internet

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận tập trung vào công cụ có phần giống với việc dạy sinh học chỉ bằng cách hướng dẫn sử dụng thiết bị trong phòng thí nghiệm mà bỏ qua các quy luật sinh học lớn hơn.

Bên cạnh học sinh, giáo viên cũng cần được đào tạo bài bản để hiểu rõ AI sẽ ảnh hưởng thế nào đến quá trình học tập. Một số chương trình đào tạo giáo viên hiện nay bắt đầu bằng việc phân tích các cấp độ tư duy - từ ghi nhớ, hiểu biết đến đánh giá và sáng tạo - để xác định AI có thể hỗ trợ con người ở những khâu nào và đâu là những năng lực mà con người vẫn giữ vai trò trung tâm, như phán đoán đạo đức hay phân tích bối cảnh.

Các nhà giáo dục cho rằng điều này đặc biệt quan trọng khi nhìn lại những bài học từ mạng xã hội. Trong nhiều năm, học sinh được phép sử dụng điện thoại thông minh trong trường học nhưng lại ít được dạy về các thuật toán gây nghiện hay những tác động tiêu cực của văn hóa so sánh trên mạng.

Internet cũng từng đặt ra thách thức tương tự. Khi công nghệ này trở nên phổ biến, nhiều trường tập trung dạy học sinh cách sử dụng website và tìm nguồn tin đáng tin cậy. Tuy nhiên, cách tiếp cận này không đủ để giúp học sinh phân biệt thông tin thật - giả trong môi trường trực tuyến ngày càng phức tạp.

Hướng tới năng lực làm chủ công nghệ

Một cuộc khảo sát tại bang Massachusetts cho thấy khoảng một phần ba số người được hỏi có cái nhìn tích cực về AI, một phần ba có quan điểm tiêu cực và số còn lại cho biết họ vẫn chưa chắc chắn.

Giới giáo dục cho rằng mục tiêu không phải là cấm đoán hoàn toàn hay chấp nhận AI một cách thiếu kiểm soát. Thay vào đó, trọng tâm nên là giúp học sinh phát triển năng lực hiểu và làm chủ công nghệ.

Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, lựa chọn đặt ra cho giáo dục khá rõ ràng: học sinh có thể trở thành những người bị dẫn dắt bởi công nghệ, hoặc trở thành những người biết khai thác và kiểm soát tiềm năng to lớn của nó.

Hồng Nhung