Trường học xanh – Nơi hình thành thế hệ công dân năng lượng

Bài 1: Bắt đầu từ chiếc công tắc

Những hành động tưởng chừng như rất nhỏ trong trường học hôm nay có thể tạo nên những thay đổi lớn cho tương lai. Khi học sinh biết tắt một bóng đèn không cần thiết, biết điều chỉnh mức điều hòa hợp lý hay tận dụng ánh sáng tự nhiên, các em không chỉ tiết kiệm điện mà còn hình thành ý thức sử dụng năng lượng có trách nhiệm. Đó chính là nền tảng để xây dựng một thế hệ công dân năng lượng trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới phát triển xanh và bảo đảm an ninh năng lượng.

Một bài học không chỉ có trong sách giáo khoa

11 giờ 00 phút. Tiếng trống tan học vang lên, hành lang rộn ràng bởi bước chân học sinh. Trong lớp học vẫn còn những dãy đèn LED sáng trắng, ba chiếc quạt trần quay đều dù ánh nắng giữa trưa đã ngập tràn qua khung cửa sổ.

Giữa dòng người nối nhau ra cổng, thấp thoáng bóng một cậu học trò đi vội tắt từng công tắc điện rồi đeo cặp chạy theo các bạn. “Ở nhà bố mẹ vẫn bảo em, ra khỏi phòng là phải tắt điện. Đến lớp cô giáo cũng nhắc như vậy nên em thành quen ạ”, Uy Đức - Học sinh lớp 5A4, trường Tiểu học Đô thị Sài Đồng (Hà Nội) hồn nhiên nói.

Uy Đức (học sinh bàn đầu) - Lớp trưởng lớp 5A4, trường Tiểu học Đô thị Sài Đồng (Hà Nội)

Không có môn học mang tên “Giáo dục năng lượng” trong chương trình phổ thông. Thế nhưng ở nhiều trường học, thông điệp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang được lồng ghép vào từng giờ học, buổi sinh hoạt và cả những hoạt động trải nghiệm. Thay vì chỉ treo những khẩu hiệu “Tắt điện khi không sử dụng”, các thầy cô giúp học sinh tìm hiểu vì sao cần tiết kiệm điện, điện được sản xuất từ đâu, mỗi kilowatt giờ điện tiêu tốn những nguồn lực nào và việc lãng phí năng lượng sẽ tác động ra sao đến môi trường.

Có lẽ Uy Đức cũng chưa hình dung hết ý nghĩa của hành động nhỏ ấy. Nhưng, chính từ những thói quen giản dị như vậy mà câu chuyện về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang được gieo mầm trong nhà trường.

Cô Nguyễn Thị Nga – Giáo viên Chủ nhiệm lớp 5A4, trường Tiểu học Đô thị Sài Đồng (Hà Nội)

Với cô Nguyễn Thị Nga – Giáo viên Chủ nhiệm lớp 5A4, trường Tiểu học Đô thị Sài Đồng (Hà Nội), “điều quan trọng nhất không phải là các em nhớ được bao nhiêu khái niệm, mà là việc hình thành thói quen. Nếu hôm nay các em tự giác tắt điện khi ra khỏi lớp thì sau này khi trưởng thành, hành vi ấy sẽ trở thành một phần trong lối sống”.

Thực tế lại chứng minh, trẻ em là những “đại sứ” đặc biệt trong gia đình. Sau mỗi buổi học, nhiều em nhắc bố mẹ tắt điều hòa khi không có người trong phòng, tận dụng ánh sáng tự nhiên hoặc thay bóng đèn tiết kiệm điện. Sự thay đổi ấy được bắt đầu từ lớp học rồi lan sang từng mái nhà.

Tuy nhiên, bức tranh không chỉ có gam màu sáng. Quan sát tại một số cơ sở giáo dục cho thấy vẫn còn những lớp học bật đèn khi phòng trống, điều hòa hoạt động trong khi cửa sổ và cửa ra vào mở rộng, máy tính và máy chiếu không được tắt sau giờ học. Điều đó cho thấy, khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn còn hiện hữu. Muốn tiết kiệm năng lượng trở thành văn hóa, cần nhiều hơn những khẩu hiệu treo trên tường.

Vun đắp nhận thức từ khi ngồi trên ghế nhà trường

Tiết kiệm điện không chỉ là giải pháp giảm hóa đơn tiền điện cho người dân và doanh nghiệp mà còn là giải pháp quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Mục tiêu lâu dài không chỉ là tiết kiệm điện trong những tháng cao điểm mà là xây dựng văn hóa sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả trong toàn xã hội.

Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam Ông Ngô Sơn Hải. Ảnh: EVN

Theo các chuyên gia, nguồn năng lượng rẻ nhất luôn là phần năng lượng không bị lãng phí. Vì vậy, tiết kiệm năng lượng được coi là “nguồn năng lượng đầu tiên” của mỗi quốc gia. Đối với trường học, ý nghĩa ấy càng rõ nét. Bởi, mỗi ngày hàng triệu học sinh học tập trong hàng chục nghìn cơ sở giáo dục trên cả nước. Chỉ cần mỗi lớp học giảm được một phần điện năng lãng phí thì tổng lượng điện tiết kiệm được sẽ rất lớn. Nhưng con số ấy chưa phải điều quan trọng nhất. Giá trị lớn hơn nằm ở việc hình thành một thế hệ biết sử dụng năng lượng có trách nhiệm.

Mỗi học sinh hôm nay sẽ là người lao động, kỹ sư, doanh nhân hay nhà quản lý của nhiều năm sau. Những quyết định của họ về sản xuất, tiêu dùng hay đầu tư đều chịu ảnh hưởng từ nhận thức được vun đắp từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Bởi vậy, đầu tư cho giáo dục về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng chính là đầu tư cho an ninh năng lượng quốc gia trong tương lai.

Hiệu trưởng trường THPT Yên Mỹ (Hưng Yên) Nghiêm Đức Văn cho rằng, “thay đổi nhận thức của học sinh khó hơn thay một thiết bị điện, nhưng khi nhận thức đã thay đổi thì hiệu quả sẽ bền vững hơn bất kỳ khoản đầu tư nào”.

Hiệu trưởng trường THPT Yên Mỹ (Hưng Yên) Nghiêm Đức Văn

Trường trường THPT Yên Mỹ (Hưng Yên)

Quả thật, một bóng đèn có thể hỏng sau vài năm, một thiết bị có thể lạc hậu theo thời gian. Nhưng thói quen sống tiết kiệm, biết trân trọng tài nguyên và sử dụng năng lượng có trách nhiệm sẽ theo mỗi học sinh suốt cuộc đời.

Buổi trưa, khi sân trường đã vắng người, dãy lớp học của Uy Đức đều đã tắt đèn. Hành động tắt - mở công tắc điện chỉ mất vài giây nhưng có lẽ chính là bài học đáng nhớ nhất mà em mang theo sau mỗi ngày đến trường. Đó cũng là điểm khởi đầu của một hành trình dài hơn: hành trình hình thành những công dân năng lượng - những con người biết rằng mỗi kilowatt giờ được tiết kiệm hôm nay sẽ góp phần xây dựng một tương lai xanh hơn cho đất nước.

Phó vụ trưởng Vụ Văn hóa và Xã hội (Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội) Nguyễn Hồng Ngọc: “Trường học đang đào tạo không chỉ học sinh mà còn đào tạo những công dân biết sử dụng năng lượng có trách nhiệm”.

Thái Yến- Hải Yến

Xem tiếp Bài 2: Lớp học “xanh” không chỉ là màu sơn

Xem tiếp Bài cuối: “Gieo thói quen tốt - Gặt tương lai xanh”