Truy vết người đổ trộm rác

Hơn 5 năm qua, UBND xã Trung Lập Thượng - nay là xã Thái Mỹ, TP HCM - liên tục phát thanh và ban hành nhiều văn bản vận động người dân nghiêm túc thực hiện Chỉ thị 19 của thành phố. Mục tiêu cốt lõi là chấm dứt tình trạng xả rác ra đường và kênh rạch, góp phần giữ gìn cảnh quan sạch đẹp, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ ngập nước. Để cụ thể hóa chủ trương này, hành động thiết thực nhất được địa phương duy trì là tổ chức "Ngày Chủ nhật xanh" hằng tuần. Hoạt động này đã thu hút đông đảo người dân tại các ấp cùng tham gia quét dọn vệ sinh dọc các tuyến đường liên xã, đồng thời phát quang cây dại, khơi thông dòng chảy ven kênh Quyết Thắng.

Nhằm đưa việc không xả rác bừa bãi và bỏ rác đúng nơi quy định trở thành nếp sống văn minh quen thuộc, chính quyền địa phương đã vận động mỗi hộ gia đình tham gia đóng góp kinh phí duy trì hằng tháng (mức phí áp dụng từ tháng 8-2025 là 82.000 đồng/hộ). Song song đó, UBND xã cũng ký hợp đồng với đội vệ sinh công cộng định kỳ đến tận các điểm tập kết trên địa bàn để tiến hành thu gom rác thải sinh hoạt.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một số hộ thiếu tự giác, không đóng tiền vì chọn cách tự đốt rác. Đáng bàn hơn, khâu thu gom bộc lộ nhiều bất cập cần chấn chỉnh. Rác không được phân loại mà đổ dồn chung. Tình trạng nhân viên thu gom tranh thủ nhặt phế liệu làm rớt rác xuống đường, cộng thêm nước rỉ rác đen ngòm, hôi thối chảy tràn từ thùng xe đã gây bức xúc lớn cho người đi đường.

Thấy thanh niên tình nguyện chật vật dọn rác trên Tỉnh lộ 2 (đoạn trước Công ty Jun-Sun), tôi gợi ý rình bắt quả tang để răn đe. Trưởng nhóm cho biết camera an ninh cách đó cả trăm mét nên rất khó trích xuất hình ảnh. Đáng nói, thủ phạm thường là phụ nữ đi tập thể dục từ 4 giờ sáng mang rác nhà ném trộm xuống lề đường.

Bản thân tôi cũng từng tận mắt chứng kiến một tình huống tương tự trên đường Võ Văn Điều (thuộc ấp Trung Bình). Hôm đó, khi đang chạy xe gắn máy, tôi phát hiện phía trước có một phụ nữ mặc đồ bộ, đeo khẩu trang kín mít bỗng xi-nhan trái xin tấp vào lề. Người này cố tình chạy rề rề chậm lại, rồi nhanh tay tháo chiếc bịch ni-lông (mà tôi nghi đựng rác) đang treo trên ghi-đông, thản nhiên quăng tuột xuống bãi rác tự phát ven đường - nơi vốn dĩ đã ngổn ngang vài chiếc bóng đèn neon hỏng và vỏ lon sữa do những kẻ thiếu ý thức vứt lại trước đó. Bức xúc trước hành vi này, tôi lớn tiếng nhắc nhở: "Sao chị lại xả rác bừa bãi thế? Chị không ráng chạy thêm chừng 50 mét nữa là có thùng rác công cộng do ấp trang bị sẵn để bỏ vào à?". Có lẽ vì ngượng ngùng và tự nhận ra hành vi kém văn minh của mình bị phát giác, chị ta lập tức gạt chân chống dừng xe, lầm lũi bước đến bãi rác nhặt lại chiếc bịch ni-lông vừa quăng, đem treo trở lại lên ghi-đông rồi vội vã rồ ga phóng đi.

Thế nhưng, trong thực tế không phải ai cũng biết nhận lỗi và sửa sai như vậy. Cùng trên tuyến đường này vẫn tồn tại một bãi đất trống bị bỏ hoang, nghiễm nhiên biến thành điểm tập kết rác lộ thiên khổng lồ. Cứ hễ trời mưa xuống là cả khu vực lại bốc mùi hôi thối vô cùng kinh khủng. Điều đáng nói là rác vừa được lực lượng chức năng dọn sạch hôm nay, chỉ vài ngày sau lại mọc lên đống rác mới. Dù chính quyền địa phương đã phải cắm ngay tại đây một tấm biển "Khu vực cấm đổ rác" kèm cảnh báo mức phạt vi phạm hành chính lên đến 2 triệu đồng, song nhiều người vẫn ngang nhiên phớt lờ, xem cảnh báo như không tồn tại và tiếp tục vứt rác vô tội vạ.

Tôi thiển nghĩ, nguyên nhân cốt lõi khiến tình trạng xả rác trộm lộng hành là do người xả rác thường có tâm lý đối phó rất tinh vi, luôn chớp cơ hội lúc đường sá trống vắng, lợi dụng đêm khuya để lén lút thực hiện hành vi xấu.

Do đó, biện pháp khả thi và mang tính răn đe cao nhất lúc này là địa phương cần khẩn trương xuất kinh phí lắp đặt hệ thống camera giám sát rọi thẳng vào các bãi rác tự phát, lộ thiên. Khi có người cố tình vi phạm, hệ thống camera sẽ ghi hình lại toàn bộ diễn biến, trở thành bằng chứng thép không thể chối cãi. Từ những hình ảnh trích xuất sắc nét này, cơ quan có thẩm quyền chỉ việc căn cứ vào quy định hiện hành để tiến hành "phạt nguội". Chế tài mạnh tay, đánh trực tiếp vào kinh tế bằng chứng cứ rõ ràng chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả thuyết phục cao, khiến những người có ý định vứt rác bừa bãi phải thực sự chùn bước và từ bỏ hẳn thói quen xấu xí này.

Trần Văn Tám