Truy xuất nguồn gốc giúp bảo vệ doanh nghiệp

Bảo vệ doanh nghiệp, người tiêu dùng và thị trường

Tại tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng” do Báo Tiếp thị & Gia đình phối hợp Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức ngày 22/5, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Super Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao Nguyễn Quốc An cho biết, với các thương hiệu lớn, nguy cơ bị làm giả sản phẩm luôn hiện hữu, ảnh hưởng trực tiếp tới uy tín doanh nghiệp cũng như quyền lợi người tiêu dùng. Vì vậy, từ năm 2021, doanh nghiệp này đã triển khai hệ thống mã QR cho sản phẩm. “Với chúng tôi, truy xuất nguồn gốc trước hết là để bảo vệ uy tín doanh nghiệp và bảo vệ thị trường”, ông nói.

Các đại biểu tại tọa đàm. Ảnh: BTC

Trong bối cảnh hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng phức tạp, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư hệ thống truy xuất nguồn gốc. Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Checkee Phạm Văn Quân cho biết công nghệ xác thực hiện nay đã thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây tem chống giả chủ yếu mang tính nhận diện trực quan, thì nay nhiều hệ thống cho phép xác minh trực tiếp từng sản phẩm trên nền tảng dữ liệu số. Điều này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong phát hiện hàng giả, đồng thời nâng cao khả năng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh, việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc thời gian qua đã hỗ trợ tích cực cho công tác chống hàng giả, hàng nhái, giúp cơ quan chức năng phát hiện sớm vi phạm, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Ông Trần Hữu Linh cho rằng truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp. Một mặt, sức ép hội nhập và yêu cầu ngày càng cao của thị trường buộc doanh nghiệp phải thay đổi phương thức quản trị, kiểm soát chuỗi cung ứng theo hướng minh bạch và bài bản hơn. Xu hướng quản lý cũng đang chuyển dần từ “hậu kiểm” sang “tiền kiểm”, đòi hỏi doanh nghiệp chủ động minh bạch thông tin ngay từ đầu thay vì chỉ xử lý khi phát sinh vi phạm.

Mặt khác, pháp luật ngày càng siết chặt các quy định liên quan đến minh bạch nguồn gốc hàng hóa. Đáng chú ý, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, bổ sung nhiều yêu cầu mới về truy xuất và minh bạch nguồn gốc. Điều này đồng nghĩa truy xuất nguồn gốc không còn là hoạt động mang tính tự nguyện hay hỗ trợ marketing, mà đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc trong quản trị doanh nghiệp hiện đại.

Dữ liệu là “tài sản” quan trọng nhất

Dù truy xuất nguồn gốc được nhắc đến ngày càng nhiều, Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Checkee Phạm Văn Quân cho rằng không ít doanh nghiệp hiện vẫn hiểu chưa đầy đủ về bản chất của hoạt động này. Theo ông, mã QR chỉ là phần hiển thị bên ngoài, còn phía sau phải là cả một hệ thống công nghệ và dữ liệu được xây dựng xuyên suốt từ sản xuất, vận chuyển đến phân phối.

Cùng quan điểm, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh cảnh báo, nếu không có cách hiểu thống nhất, truy xuất nguồn gốc rất dễ bị triển khai theo phong trào và không đạt được mục tiêu thực chất. Ông nhắc lại giai đoạn nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung dán tem chống giả và cho rằng như vậy đã đủ để kiểm soát hàng hóa. Trong khi đó, bản chất của truy xuất nguồn gốc là xây dựng một hệ thống dữ liệu xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng.

Theo ông Linh, để đáp ứng yêu cầu quản lý mới, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình truy xuất rõ ràng trong nội bộ cũng như trên toàn chuỗi cung ứng; đồng thời trực tiếp theo dõi, đánh giá và duy trì hệ thống này. Đặc biệt, ông nhấn mạnh vai trò cốt lõi của dữ liệu. Doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống lưu trữ đầy đủ, chính xác và có khả năng lưu trữ lâu dài. “Dữ liệu là nền tảng quan trọng nhất của truy xuất nguồn gốc. Nếu dữ liệu không chuẩn hóa hoặc thiếu đồng bộ thì hệ thống sẽ không có nhiều giá trị”, ông nói.

Cục trưởng Trần Hữu Linh cũng cho rằng không thể áp dụng một mô hình truy xuất chung cho tất cả ngành hàng. Mỗi lĩnh vực, mỗi loại sản phẩm sẽ cần phương thức quản lý và xác thực phù hợp với đặc thù chuỗi cung ứng riêng.

Ở góc độ triển khai thực tế, ông Phạm Văn Quân cho biết hiện nhiều doanh nghiệp lớn đã xây dựng hệ thống truy xuất riêng. Tuy nhiên, khi kết nối với nền tảng chung của cơ quan quản lý, các doanh nghiệp buộc phải chuẩn hóa mã định danh và dữ liệu để bảo đảm khả năng liên thông.

Theo ông Quân, điều quan trọng không chỉ là truy xuất sản phẩm cuối cùng mà còn phải xác thực toàn bộ các khâu trong chuỗi cung ứng, từ sản xuất, vận chuyển đến phân phối. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông, cả cơ quan quản lý lẫn người tiêu dùng đều có thể theo dõi hành trình của sản phẩm trên hệ thống.

Trong bối cảnh cạnh tranh thị trường ngày càng gay gắt và yêu cầu minh bạch liên tục được nâng lên, truy xuất nguồn gốc đang vượt ra khỏi vai trò của một công cụ nhận diện sản phẩm. Với nhiều doanh nghiệp, đây dần trở thành “lá chắn” bảo vệ thương hiệu, đồng thời là điều kiện để tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng hiện đại và thị trường xuất khẩu.