TS David Nghiêm và dự án đào tạo 'đại bàng công nghệ' cho Việt Nam

TS David Nghiêm, nguyên Phó hiệu trưởng Cullen College (Mỹ), Chủ tịch tập đoàn TMA (Talented Minds Agency - Mỹ) Việt Nam.

Chuyển từ “tháp ngà học thuật” sang “hướng dụng thực tiễn”

- Thưa Tiến sĩ, ông đánh giá như thế nào về tiềm năng và năng lực hiện tại của đội ngũ kỹ sư Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ ăng-ten và vi sóng? Đâu là những khoảng trống lớn nhất về mặt kiến thức, kỹ năng mà chúng ta cần đào tạo ngay lúc này?

- Nhìn vào dòng chảy công nghệ toàn cầu, tôi luôn có một niềm tin mãnh liệt rằng trí tuệ Việt Nam hoàn toàn đủ tầm vóc để vươn ra thế giới. Qua những chuyến đi thực tế, tiếp xúc với học sinh, sinh viên từ các trường đại học lớn ở hai đầu Nam - Bắc cho đến những vùng sâu, vùng xa, tôi nhận thấy các bạn trẻ Việt Nam có tiềm năng cực kỳ lớn.

Điểm mạnh cốt lõi của thế hệ trẻ nước nhà chính là sự thông minh, tư duy logic tốt, khả năng thích ứng nhanh và tinh thần hiếu học tuyệt vời. Các bạn như những chú "chim sẻ" mang trong mình tiềm năng to lớn để đào tạo, bồi đắp thành những chú "đại bàng" công nghệ, đủ sức sải cánh trên bầu trời viễn thông quốc tế.

Tuy nhiên, thẳng thắn mà nói, giữa tiềm năng bẩm sinh và năng lực thực chiến đáp ứng tiêu chuẩn công nghiệp khắt khe vẫn còn những khoảng trống rất lớn cần phải khỏa lấp ngay lập tức. Khoảng trống đầu tiên và nghiêm trọng nhất nằm ở tư duy "thiếu thực chiến".

Nhiều kỹ sư trẻ nắm rất vững lý thuyết hàn lâm trên giảng đường, nhưng lại vô cùng bỡ ngỡ khi bước vào môi trường công nghiệp thực tế, nơi đòi hỏi các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về bảo mật, hiệu suất và độ an toàn.

Khả năng làm chủ và ứng dụng công nghệ ăng-ten, mạch tích hợp tần số vô tuyến (RFIC) trong các hệ sinh thái hiện đại như thiết bị di động, Internet vạn vật (IoT) hay viễn thông y sinh còn rất hạn chế.

Khoảng trống thứ hai thuộc về kỹ năng bổ trợ cho đổi mới sáng tạo. Kỹ sư của chúng ta còn thiếu kinh nghiệm trong việc tự nghiên cứu chuyên sâu, đặc biệt là kỹ năng tra cứu hệ thống bằng sáng chế quốc tế để kế thừa tri thức nhân loại.

Đi kèm với đó là lỗ hổng về kiến thức bảo hộ sở hữu trí tuệ, dẫn đến nguy cơ bị "đánh cắp" chất xám, cũng như năng lực thương mại hóa sản phẩm công nghệ còn yếu.

Cuối cùng, khả năng tận dụng các công cụ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI) để tối ưu hóa quy trình thiết kế vẫn chưa được định hình rõ nét. Để đưa ngành công nghiệp ăng-ten Việt Nam cất cánh, chúng ta bắt buộc phải thay đổi mạnh mẽ từ tư duy đào tạo đến kỹ năng hành động.

- Lĩnh vực ăng-ten đòi hỏi sự kết hợp rất chặt chẽ giữa lý thuyết điện từ trường chuyên sâu và kỹ năng thực hành lab (đo đạc, thử nghiệm). Theo ông, mô hình đào tạo hiện tại ở các đại học Việt Nam cần thay đổi ra sao để bắt kịp tốc độ phát triển của thế giới?

- Công nghệ ăng-ten và vi sóng là một lĩnh vực đặc thù. Nó không giống như phần mềm, nơi bạn có thể sửa lỗi bằng vài dòng mã code. Trong thế giới của sóng vô tuyến, lý thuyết điện từ trường rất phức tạp, nhưng mọi phép tính trên giấy hay mô phỏng trên máy tính chỉ thực sự có giá trị khi được kiểm chứng qua đo đạc thực tế tại phòng lab.

Từ kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy và dẫn dắt các phòng thí nghiệm trọng điểm tại Cullen College thuộc Đại học Houston, tôi cho rằng mô hình đào tạo tại các đại học Việt Nam hiện nay cần một cuộc cách mạng dịch chuyển từ "tháp ngà học thuật" sang "hướng dụng thực tiễn".

Sự thay đổi đầu tiên là phải kiên quyết xóa bỏ lối dạy "lý thuyết suông". Giáo trình cần được cập nhật liên tục theo hơi thở của dòng chảy công nghệ toàn cầu.

Đào tạo gắn với phòng lab và R&D quốc tế là chìa khóa tạo ra ‘đại bàng công nghệ’ Việt Nam. Ảnh minh họa.

Sinh viên không thể chỉ học những kiến thức kinh điển trong sách vở, mà phải được tiếp cận trực tiếp với tư duy "Sáng tạo cùng AI". Chúng ta cần lồng ghép các bài toán thực tế của doanh nghiệp vào đồ án tốt nghiệp, hướng dẫn các em cách tra cứu bằng sáng chế quốc tế và cách thức bảo hộ, thương mại hóa một sản phẩm ăng-ten từ phòng lab ra thị trường.

Sự thay đổi thứ hai, mang tính quyết định, là thu hẹp khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp thông qua mô hình đào tạo ngắn hạn và chuyên sâu. Việc đầu tư các phòng lab chuẩn quốc tế đòi hỏi kinh phí rất lớn, vì vậy các trường đại học nên chủ động phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ có nguồn lực để mở các khóa đào tạo thực chiến.

Mục tiêu là biến các cử nhân, kỹ sư mang nặng lý thuyết thành những kỹ thuật viên lành nghề, có thể đứng lab, vận hành thành thạo các thiết bị đo đạc, thử nghiệm phức tạp. Đào tạo phải gắn liền với chu trình "Thiết kế - Đo đạc - Tối ưu hóa".

Chỉ khi sinh viên được tự tay chế tạo, tự tay đo kiểm những cấu trúc ăng-ten thu nhỏ hay hệ thống cảm biến, họ mới hiểu được sự diệu kỳ của những bước sóng và sẵn sàng đáp ứng nhu cầu nhân lực khắt khe của các tập đoàn vi mạch quốc tế.

Cam kết của TMA

- TMA đã đưa ra cam kết mạnh mẽ trong việc hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực này. Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về chiến lược hoặc các chương trình hành động cốt lõi mà TMA dự kiến triển khai (ví dụ: học bổng, phòng lab nghiên cứu, hay các dự án thực tế cho sinh viên)?

- Khi quyết định trở về quê hương, đối với tôi, tài sản lớn nhất cần để lại không phải là những danh hiệu hay số lượng bằng sáng chế, mà là việc xây dựng một bệ phóng vững chắc cho thế hệ trẻ Việt Nam.

Tại tập đoàn "Talented Minds Agency" (TMA) do tôi sáng lập và điều hành, chúng tôi đã cụ thể hóa cam kết này bằng một chiến lược hành động toàn diện, thực chất, kết hợp giữa đào tạo kỹ năng thực chiến tại chỗ và kết nối tri thức đỉnh cao toàn cầu.

Chương trình cốt lõi đầu tiên là mạng lưới liên kết đào tạo nhân lực thực chiến cho ngành công nghiệp ăng-ten. TMA đang và sẽ tiếp tục đẩy mạnh phối hợp sâu rộng với các trường đại học, cao đẳng từ Bắc chí Nam – như Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông tại Hà Nội, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Hưng Yên, các trường tại Huế, Đại học Khoa học Tự nhiên và Bách khoa tại TP.HCM, cho đến Đại học Cần Thơ, Đại học Trà Vinh ...

Chúng tôi trực tiếp tài trợ, mở các khóa đào tạo ngắn hạn và chuyên sâu nhằm trang bị kỹ năng thiết kế, đo kiểm ăng-ten thực tế, nhanh chóng chuyển đổi nguồn lực sẵn có thành các kỹ thuật viên, kỹ sư lành nghề cho thị trường vi mạch.

Chương trình mang tính đột phá và nhân văn nhất mà tôi vô cùng tâm huyết chính là "Sponsor A Student" (Bảo trợ học sinh, sinh viên). Thấu hiểu rào cản tài chính của nhiều tài năng trẻ Việt Nam, tôi cùng Hội đồng Cố vấn của TMA, gồm những giáo sư, viện sĩ thuộc Viện Hàn lâm Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ – đã thiết lập một mô hình "đôi bên cùng có lợi" chưa từng có.

Chúng tôi kết nối trực tiếp các sinh viên xuất sắc trong nước vào các dự án Nghiên cứu & Phát triển (R&D) được tài trợ kinh phí lớn của các giáo sư đầu ngành tại các đại học danh tiếng hàng đầu nước Mỹ như Columbia, Rice, Houston, Texas A&M ...

Với tư cách là nghiên cứu viên thực thụ, các em không chỉ được cọ xát với những dự án công nghệ đỉnh cao mà còn có cơ hội nhận học bổng toàn phần 100% cho bậc thạc sĩ hoặc tiến sĩ mà gia đình không phải chi trả bất cứ khoản kinh phí nào. Đây chính là con đường ngắn nhất để biến những "chim sẻ" Việt Nam thành "đại bàng" công nghệ.

- Với kinh nghiệm dày dặn của một chuyên gia quốc tế, ông sẽ trực tiếp đóng vai trò như thế nào trong việc dẫn dắt, chuyển giao công nghệ và xây dựng giáo trình đào tạo tại TMA để tạo ra những kỹ sư "đạt chuẩn toàn cầu"?

- Để tạo ra những kỹ sư "đạt chuẩn toàn cầu", người dẫn dắt không thể chỉ đứng trên bục giảng để nói về lý thuyết, mà phải là người trực tiếp dấn thân, truyền lửa và mang những trải nghiệm thực chiến đỉnh cao nhất về cho thế hệ trẻ.

TS David Nghiêm theo đuổi mô hình đào tạo thực chiến, kết nối doanh nghiệp và tri thức toàn cầu.

Trong hành trình này, tôi không chọn ngồi trong phòng máy lạnh; tôi sẵn sàng cùng các kỹ sư trẻ chui xuống những hầm mỏ than sâu ở Quảng Ninh để nghiên cứu, ứng dụng thiết bị truyền thông không dây đặc hiệu trong lòng đất nhằm bảo vệ tính mạng công nhân. Đó chính là cách tôi dạy các em về tư duy "khoa học vị nhân sinh", học đi đôi với hành, khoa học phải giải quyết các bài toán thiết thực của cuộc sống.

Vai trò trực tiếp đầu tiên của tôi là người kiến trúc sư trưởng xây dựng hệ thống giáo trình và chuyển giao tri thức. Tôi sẽ mang toàn bộ nền tảng lý thuyết hàn lâm từ thời kỳ làm Phó Trưởng khoa Cullen College và kinh nghiệm thực chiến dạn dày hàng chục năm tại các "gã khổng lồ" công nghệ toàn cầu như Qualcomm, Harris Corporation, Medtronic để đúc kết vào chương trình đào tạo của TMA.

Giáo trình tại TMA sẽ không có chỗ cho những lý thuyết suông. Các kỹ sư sẽ được học trực tiếp từ các tình huống thực tế của 17 bằng sáng chế được cấp bởi USPTO của tôi: từ cấu trúc ăng-ten tích hợp hiệu suất cao cho thiết bị di động, công nghệ tương thích từ trường MRI cho thiết bị y tế, đến các cảm biến tần số vô tuyến phát hiện ung thư da hay thiết bị nổ tầm xa.

Vai trò thứ hai của tôi là cầu nối công nghệ toàn cầu. Bằng uy tín khoa học đã được bảo chứng qua giải thưởng "IEEE Outstanding Engineer" và sự ghi nhận mang tầm quốc gia từ các nhà lãnh đạo cấp cao Hoa Kỳ, tôi sẽ trực tiếp dẫn dắt các kỹ sư trẻ tiếp cận với các tiêu chuẩn khắt khe nhất thế giới.

Tôi sẽ hướng dẫn các em tư duy logic, sự chính xác của các thuật toán, cách nắm bắt các bước sóng vô tuyến, và đồng thời khai mở tư duy sáng tạo thông qua việc kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật. Tôi muốn chính tay mình thắp lửa, định hình phong cách làm việc chuyên nghiệp, giúp các em tự tin bước ra thế giới với tâm thế của những chuyên gia hàng đầu.

Khát vọng định vị lại bản đồ công nghệ viễn thông Việt Nam

- Đối với các bạn sinh viên hoặc kỹ sư trẻ đang do dự trước quyết định theo đuổi ngành công nghệ ăng-ten, một lĩnh vực vốn bị coi là "khó và hẹp" tại Việt Nam, ông có lời khuyên hay thông điệp truyền cảm hứng nào về cơ hội nghề nghiệp tương lai của họ tại TMA nói riêng và thị trường quốc tế nói chung?

- Tôi biết nhiều bạn trẻ hiện nay thường e ngại khi nhắc đến công nghệ ăng-ten và vi sóng, vì trong mắt số đông, đây là một lĩnh vực "khó" về lý thuyết và "hẹp" về cơ hội việc làm tại Việt Nam. Nhưng tôi muốn khẳng định với các bạn một sự thật hoàn toàn ngược lại: Lĩnh vực này không hề hẹp, trái lại, nó đang là một trong những nền tảng quan trọng nhất cấu thành nên thế giới di động, Internet vạn vật (IoT), và các công nghệ tương lai.

Nhà báo Lê Đức Sảo (Lê Thọ Bình), Phó Chủ tịch VDCA và TS David Nghiêm (phải).

Một cái cây càng có rễ sâu và khó trồng thì quả của nó càng quý. Khi các bạn dám dấn thân vào một ngành khó, các bạn đang tự tạo ra cho mình một lợi thế cạnh tranh độc quyền mà rất ít người thay thế được.

Hãy nhìn vào thực tế: từ những chiếc điện thoại thông minh mỏng nhẹ mà hàng triệu người dùng mỗi ngày, các thiết bị y tế cấy ghép thông minh cứu sống mạng người, cho đến các hệ thống cảm biến an ninh quốc gia hay công nghệ sạc không dây... tất cả đều không thể hoạt động nếu thiếu đi hệ thống ăng-ten và mạch tích hợp tần số vô tuyến (RFIC). Nhu cầu nhân lực thực chiến trong lĩnh vực này tại các tập đoàn vi mạch quốc tế đang đầu tư vào Việt Nam và trên toàn cầu là vô cùng khổng lồ.

Tại TMA, chúng tôi đang xây dựng một hệ sinh thái bán dẫn và viễn thông "hậu sản xuất" đủ sức vươn ra tầm khu vực. Theo đuổi ngành công việc này tại TMA, các bạn không chỉ có một công việc, mà có một sự nghiệp dấn thân đầy kiêu hãnh. Các bạn sẽ được tham gia vào các dự án R&D cốt lõi, được trao cơ hội bước ra thế giới học tập tại các đại học hàng đầu của Mỹ thông qua chương trình "Sponsor A Student".

Lời khuyên của tôi dành cho các bạn là: Đừng chọn việc dễ, hãy chọn việc có giá trị. Khi những bế tắc, khó khăn ập đến, hãy để tư duy logic dẫn đường, và nếu cần, hãy dùng những giai điệu âm nhạc làm dịu mát tâm hồn, giải phóng bộ não để tìm ra những đột phá. Hãy kiên trì gieo hạt giống tri thức, cơ hội nghề nghiệp toàn cầu luôn rộng mở để đón chào những "đại bàng công nghệ" dám nghĩ, dám làm.

- Nhìn về dài hạn, ông kỳ vọng đội ngũ kỹ sư do TMA hỗ trợ đào tạo sẽ đóng góp như thế nào vào mục tiêu tự chủ công nghệ và đưa Việt Nam trở thành một điểm sáng về R&D (Nghiên cứu và Phát triển) viễn thông trong khu vực?

- Mục tiêu dài hạn của tôi khi thành lập Talented Minds Agency không nằm ở lợi nhuận kinh doanh thuần túy, mà nằm ở khát vọng định vị lại bản đồ công nghệ viễn thông Việt Nam trên trường quốc tế. Chính phủ Việt Nam đã thể hiện quyết tâm và tầm nhìn dài hạn rất rõ ràng với những mốc thời gian cụ thể cho hệ sinh thái bán dẫn và vi mạch.

Phòng lab hiện đại sẽ là nơi ươm mầm thế hệ “đại bàng công nghệ” tương lai. Ảnh minh họa/Viettel

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, chúng ta không thể đi theo con đường đầu tư lạc hướng, lãng phí hàng chục tỷ USD vào các nhà máy đúc wafer (foundry) vượt quá năng lực thực tế trước mắt. Lộ trình thông minh nhất của Việt Nam là tận dụng năng lực thiết kế, kết hợp đặt hàng gia công quốc tế và làm chủ khâu đóng gói, kiểm thử (OSAT).

Trong lộ trình thông minh đó, đội ngũ kỹ sư được TMA hỗ trợ đào tạo chính là lực lượng then chốt, là những "hạt giống đỏ" để thúc đẩy mục tiêu tự chủ công nghệ. Kỳ vọng của tôi đối với đội ngũ này được chia làm ba cấp độ đóng góp rõ rệt:

Thứ nhất, làm chủ khâu thiết kế: Tôi kỳ vọng những kỹ sư do chúng tôi đào tạo theo hướng thực chiến sẽ là những người trực tiếp thiết kế được các loại chip cơ bản, các cấu trúc ăng-ten tích hợp hiệu suất cao và mạch vi sóng ngay tại các trung tâm trong nước.

Thứ hai, xây dựng hệ sinh thái "hậu sản xuất" vững mạnh: Đội ngũ này sẽ làm chủ hoàn toàn khâu đóng gói, kiểm thử và tích hợp sâu công nghệ viễn thông, ăng-ten vào các sản phẩm nội địa. Từ đó, tạo ra những giải pháp thiết thực phục vụ quốc kế dân sinh, từ viễn thông y sinh cho đến an ninh, công nghiệp khai khoáng.

Thứ ba, đưa Việt Nam thành trung tâm R&D của khu vực: Những kỹ sư xuất sắc sau khi được TMA bảo trợ đi học tập, nghiên cứu đỉnh cao tại Mỹ sẽ trở về, mang theo tư duy đổi mới toàn cầu để dẫn dắt các thế hệ tiếp theo.

Họ sẽ biến Việt Nam thành một điểm sáng R&D viễn thông, nơi không chỉ gia công mà là nơi khởi nguồn của các phát minh đột phá. Tôi tin tưởng chắc chắn rằng, một bức tranh công nghệ được dệt nên từ trí tuệ Việt, trái tim nhân ái hướng về cội nguồn và khát vọng tự do sáng tạo sẽ đưa thế hệ "đại bàng công nghệ" mới tự tin cất cánh bay ra biển lớn toàn cầu.

- Xin cám ơn ông!