TS. Lê Duy Bình: Nghị quyết 79 thúc đẩy hợp tác, tối ưu nguồn lực quốc gia

Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước vừa được Bộ Chính trị ban hành được coi là bước ngoặt quan trọng nhằm khơi thông các "điểm nghẽn" thể chế. Trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam phân tích tinh thần của Nghị quyết, làm rõ các cơ chế hợp tác công - tư và những điều kiện để mối quan hệ này phát huy hiệu quả thực chất trong nền kinh tế.

TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam

Bước chuyển tư duy về kinh tế nhà nước

- Ông đánh giá như thế nào về đóng góp quan trọng của kinh tế nhà nước trong duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội những năm qua?

TS. Lê Duy Bình: Có thể khẳng định, doanh nghiệp nhà nước đã và đang giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế. Vai trò này được thể hiện rõ qua quy mô nguồn lực mà khu vực doanh nghiệp nhà nước đang nắm giữ. Hiện nay, tổng tài sản của doanh nghiệp nhà nước đạt khoảng 5,6 triệu tỷ đồng, đây là nguồn lực rất lớn đối với nền kinh tế.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nhà nước vẫn giữ vị trí then chốt trong nhiều ngành công nghiệp và dịch vụ trọng yếu như dầu khí, năng lượng, viễn thông, tài chính và bảo hiểm... Đây đều là những ngành trụ cột của nền kinh tế, có tác động lan tỏa mạnh mẽ. Thông qua vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực này, doanh nghiệp nhà nước góp phần tạo nền tảng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ sự phát triển của các doanh nghiệp và ngành nghề khác.

Đồng thời, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Thông qua hệ thống phân phối và năng lực sản xuất của mình, khu vực này duy trì cung ứng các hàng hóa và dịch vụ thiết yếu. Điều này giúp nền kinh tế duy trì ổn định trong những thời điểm thị trường biến động.

Ngoài ra, doanh nghiệp nhà nước còn đảm nhiệm cung cấp các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, viễn thông tại các vùng sâu, vùng xa... đây là những khu vực mà khu vực tư nhân khó tiếp cận. Qua đó, góp phần khắc phục các khiếm khuyết của thị trường và bảo đảm mục tiêu phát triển bao trùm.

- Ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của Nghị quyết 79 đối với sự phát triển kinh tế nhà nước hiện nay?

TS. Lê Duy Bình: Đây là một bước chuyển quan trọng về tư duy phát triển kinh tế nhà nước. Nghị quyết đã mở rộng cách tiếp cận khi xác định kinh tế nhà nước là một khái niệm trung tâm, vượt ra ngoài phạm vi doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, kinh tế nhà nước bao gồm toàn bộ các nguồn lực thuộc sở hữu Nhà nước như hạ tầng, đất đai, tài nguyên thiên nhiên và cả những loại tài sản mới được xác lập như tần số vô tuyến điện, không gian trên cao và không gian ngầm.

Việc xác định tài sản công là nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng cho thấy cách tiếp cận đầy đủ và tổng hợp hơn trong quản lý và sử dụng nguồn lực quốc gia. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nhà nước được đặt đúng vị trí là một bộ phận của kinh tế nhà nước và phải vận hành theo các chuẩn mực quản trị quốc tế, cạnh tranh bình đẳng với các khu vực kinh tế khác trong việc tiếp cận và sử dụng nguồn lực.

Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp nhà nước phải nâng cao năng lực quản trị, năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động. Khi các nguồn lực của Nhà nước như đất đai, tài sản công được phân bổ theo cơ chế cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả sử dụng nguồn lực sẽ được nâng lên rõ rệt.

Nghị quyết 79 hướng tới mục tiêu sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực của Nhà nước, bảo đảm phân bổ công bằng, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh giữa các thành phần kinh tế và nâng cao sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế. Đặc biệt, nghị quyết nhấn mạnh vai trò kết nối giữa doanh nghiệp nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân để tạo động lực phát triển chung.

Có thể nói, Nghị quyết 79 đã mang lại một cách nhìn mới và thể hiện bước chuyển tư duy mang tính chiến lược đối với kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Đây là nỗ lực quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của toàn nền kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước tiếp tục giữ vai trò nền tảng trong giai đoạn phát triển hiện nay.

Kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Hợp tác công - tư kiến tạo tăng trưởng

- Nghị quyết 79 "khơi thông dòng chảy" hợp tác linh hoạt giữa khu vực công và khu vực tư như thế nào, thưa ông?

TS. Lê Duy Bình: Nghị quyết 79 đã đề cập tới nhiều cơ chế quan trọng nhằm nâng cao mức độ hợp tác giữa khu vực công, khu vực kinh tế nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân.

Trước hết, nghị quyết nhấn mạnh các cơ chế cùng đầu tư giữa khu vực nhà nước và khu vực tư nhân. Đáng chú ý, trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển, khi các doanh nghiệp nhà nước hoặc các tổ chức thuộc khu vực kinh tế nhà nước đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng chung. Khu vực kinh tế tư nhân có thể tiếp cận các kết quả này để thương mại hóa, qua đó, góp phần hình thành một nền kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tri thức. Đây là nội dung có ý nghĩa rất quan trọng đối với tăng trưởng dài hạn.

Thứ hai, Nghị quyết 79 khuyến khích phát triển quan hệ thầu phụ và liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân. Đây là một điểm mới, tạo kỳ vọng về sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa hai khu vực, thúc đẩy tinh thần xây dựng một nền kinh tế tự lực, tự cường.

Bên cạnh đó, nghị quyết cũng đưa ra các cách tiếp cận mới đối với tài sản công và mô hình quản trị. Theo đó, có những trường hợp tài sản thuộc sở hữu Nhà nước nhưng được giao cho khu vực tư nhân quản trị theo các hình thức phù hợp. Ngược lại, cũng có những mô thức tài sản thuộc khu vực tư nhân nhưng được quản trị theo cách thức công. Đây là những mô hình đã xuất hiện trong thực tiễn và nay được chính thức hóa trong nghị quyết để triển khai mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Nghị quyết 79 cũng đề cập tới các hình thức hợp tác như đầu tư theo đối tác công tư PPP và nhiều mô hình hợp tác khác. Tinh thần xuyên suốt của nghị quyết là vừa bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, minh bạch giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, vừa thúc đẩy quan hệ đối tác, hợp tác và chia sẻ trong quá trình phát triển.

Qua đó, lợi ích giữa khu vực nhà nước và khu vực tư nhân được hài hòa hơn, giúp sử dụng hiệu quả và tối ưu các nguồn lực của nền kinh tế, bao gồm cả tài sản của Nhà nước. Nhìn tổng thể, nền kinh tế sẽ được hưởng lợi từ các mối quan hệ hợp tác này thông qua việc nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và gia tăng sức cạnh tranh chung.

Doanh nghiệp nhà nước tập trung vào những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, đóng vai trò dẫn dắt, tạo động lực phát triển

- Theo ông, điều kiện then chốt để Nghị quyết 79 thực sự đi vào cuộc sống là gì?

TS. Lê Duy Bình: Điều kiện then chốt như Tổng Bí thư đã nhấn mạnh tại Đại hội XIV của Đảng vừa qua, đó là tổ chức thực hiện như thế nào để biến các tư tưởng đổi mới và những nguyên tắc mới trong Nghị quyết 79 thành hiện thực. Vấn đề không dừng ở việc xác lập chủ trương mà là làm thế nào để đưa các tư tưởng đó đi vào đời sống kinh tế một cách thực chất.

Trọng tâm của quá trình này là thể chế hóa các tư tưởng đổi mới thành hệ thống quy định pháp luật cụ thể. Các nguyên tắc như nâng cao năng lực quản trị hay áp dụng mạnh mẽ hơn các nguyên tắc thị trường trong quản trị nhà nước cần được chuyển hóa thành các quy định trong luật, nghị định và các văn bản dưới luật của Chính phủ. Từ đó, các bộ, ngành có cơ sở pháp lý rõ ràng để triển khai hành động cụ thể trong quản lý và phát triển doanh nghiệp nhà nước.

Trên cơ sở đó cần làm rõ cách thức quản lý doanh nghiệp nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển, tách bạch rành mạch giữa vai trò quản lý nhà nước, vai trò chủ sở hữu và vai trò quản trị, điều hành doanh nghiệp. Đồng thời, phải bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng giữa khu vực kinh tế nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân.

Cùng đó, thúc đẩy đổi mới quản trị doanh nghiệp nhà nước theo chuẩn mực hiện đại. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất, bảo đảm quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp nhà nước cũng như đổi mới phương thức quản lý, giám sát đối với các công ty nhà nước.

Để làm được điều đó, cần có những hành động cụ thể, đồng bộ từ các cơ quan quản lý. Các cơ quan này cần đổi mới tư duy, cách tiếp cận trong quản trị doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt trong phân quyền, phân cấp và giám sát hiệu quả hoạt động.

Về phía doanh nghiệp nhà nước, đây cũng là một cơ hội quan trọng để tự nâng mình lên một cấp độ mới về quản trị và năng lực cạnh tranh. Nếu tận dụng tốt các cải cách thể chế, doanh nghiệp nhà nước có thể khắc phục những hạn chế tồn tại trước đây, nâng cao hiệu quả hoạt động và vị thế trên thị trường.

Nếu các nỗ lực từ phía cơ quan quản lý, doanh nghiệp nhà nước và các chủ thể kinh tế khác được triển khai đồng bộ và quyết liệt, tôi tin rằng, khu vực doanh nghiệp nhà nước sẽ nâng cao đáng kể năng lực cạnh tranh trong thời gian tới. Qua đó, đóng góp hiệu quả hơn cho sự phát triển chung của nền kinh tế.

Xin cảm ơn ông!

Nguyên Thảo (thực hiện)