Giải bài toán cơ chế để điện gió ngoài khơi bứt phá

Những yếu tố cản trở dòng vốn

PGS, TS Lê Quang Duyến – Trưởng khoa Dầu khí và Năng lượng, trường Đại học Mỏ – Địa chất cho biết, thời gian qua, việc triển khai các hệ thống điện nói chung và điện gió nói riêng tại Việt Nam đã có bước tiến mạnh mẽ. Trong giai đoạn 2025–2030, phân khúc điện gió ngoài khơi dự kiến sẽ phát triển mạnh hơn và đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu năng lượng quốc gia.

Hiện nay, nhu cầu về điện của Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng dưới sức ép từ sự mở rộng hệ thống công nghiệp và đà tăng trưởng kinh tế. Đặc biệt, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong thời gian tới, áp lực đảm bảo an ninh năng lượng song hành với cam kết Net Zero vào năm 2050 trở thành bài toán đầy thách thức.

Khi các nguồn năng lượng truyền thống như thủy điện đã tiến gần ngưỡng bão hòa và nhiệt điện than bị hạn chế để đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, điện gió ngoài khơi kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng chính là "chìa khóa" hình thành trụ cột mới của ngành năng lượng Việt Nam.

Việt Nam sở hữu lợi thế tự nhiên hiếm có với đường bờ biển dài hơn 3.000 km. Các công trình ngoài khơi không chỉ tận dụng được nguồn năng lượng gió dồi dào mà còn giảm thiểu đáng kể các vướng mắc về đền bù và giải phóng mặt bằng so với các dự án trên đất liền.

Theo PGS, TS Lê Quang Duyến, điện gió ngoài khơi sẽ đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu năng lượng quốc gia.

Dù năng lượng gió phụ thuộc vào yếu tố mùa vụ, nhưng các khu vực như Ninh Thuận - Bình Thuận được đánh giá là có vận tốc gió rất cao và tiềm năng công suất lớn. Theo Quy hoạch điện VIII, mục tiêu đạt 139 GW điện gió vào năm 2050. Tuy nhiên, mức khai thác hiện tại vẫn còn rất khiêm tốn, chưa tới 1/4 tổng tiềm năng thực tế.

Theo chuyên gia, Việt Nam hoàn toàn có năng lực thực hiện các dự án hạ tầng biển quy mô lớn. Điển hình như PTSC đã thành công trong việc chế tạo và cung cấp chân đế điện gió cho các đối tác quốc tế tại Đan Mạch và Đài Loan, khẳng định năng lực chuỗi cung ứng nội địa.

Dù tiềm năng và nhu cầu là rất lớn, PGS, TS Lê Quang Duyến chỉ ra rằng việc phát triển điện gió ngoài khơi hiện nay vẫn đang vấp phải những “nút thắt” chính sách. Trong đó, hành lang pháp lý chưa định hình rõ nét. Hiện vẫn chưa có quy định cụ thể về việc giao khu vực biển, quy trình khảo sát và trình tự đầu tư riêng biệt cho loại hình điện gió ngoài khơi.

Hạ tầng truyền tải chưa đồng bộ. Quy hoạch lưới điện vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn, thiếu các trạm biến áp và hệ thống truyền dẫn xa bờ để giải tỏa công suất cho các dự án quy mô lớn. Việt Nam vẫn thiếu các chính sách hỗ trợ vốn và huy động đầu tư đặc thù cho các dự án năng lượng xanh dài hạn.

Thêm vào đó, hệ thống lưu trữ hiện chưa được công nhận chính thức là một loại hình nguồn điện trong các quy định pháp luật. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt về cơ chế giá đấu thầu cũng như chính sách khuyến khích đầu tư cho pin lưu trữ (BESS) hay thủy điện tích năng.

Cần giải bài toán cơ chế

Để biến tiềm năng thành nguồn lực kinh tế, PGS, TS Lê Quang Duyến kiến nghị Chính phủ cần sớm hoàn thiện khung pháp lý bằng việc ban hành Nghị định hướng dẫn quy trình đầu tư riêng cho điện gió ngoài khơi. Đồng thời, cần ưu tiên sửa đổi các luật chồng chéo và đẩy nhanh lộ trình ban hành Luật Năng lượng tái tạo.

Về mặt kinh tế, cần xây dựng khung giá điện đặc thù cho từng giai đoạn và quyết liệt triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Việc thành lập một cơ quan đầu mối cấp quốc gia để chỉ đạo thống nhất chiến lược quy hoạch và đầu tư vào các trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao cũng là yếu tố then chốt.

Đặc biệt, hệ thống lưu trữ năng lượng cần phải được đưa vào quy hoạch điện quốc gia với các cơ chế ưu đãi về giá chiết khấu cho những dự án có tích hợp lưu trữ. Việc hình thành các “trung tâm năng lượng biển” (Hub) kết hợp điện gió, sản xuất Hydrogen và lưu trữ tại chỗ sẽ giúp tối ưu hóa hiệu suất vận hành.

"Điện gió ngoài khơi đang trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Với tiềm năng tự nhiên vượt trội, nguồn điện này có khả năng cung cấp một lượng điện sạch quy mô lớn, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu Net Zero 2050.

Điện gió ngoài khơi và lưu trữ năng lượng là hai giải pháp không thể tách rời, đóng vai trò then chốt trong chiến lược phát triển năng lượng bền vững của Việt Nam. Việc sớm tháo gỡ các nút thắt chính sách sẽ giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu an ninh năng lượng và cam kết Net Zero 2050", ông Duyến nhấn mạnh.

Nguyệt Minh