TS Trần Văn Miều: Cần ứng xử hài hòa với hoa sữa, giữ ký ức Hà Nội

Hà Nội vừa ban hành danh mục 33 loài cây được trồng trên đường phố, khu vực công cộng và 18 loài cây cấm trồng, trong đó hoa sữa không thuộc cả hai danh mục. Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, TS Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, Hà Nội cần hạn chế trồng mới hoa sữa ở những nơi đông dân cư, tuy nhiên, cần giữ lại những hàng cây gắn với ký ức đô thị, đặc biệt trên phố Nguyễn Du.

TS Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam. Ảnh: Mai Loan.

- Thưa ông, trong danh mục 33 loài cây được trồng trên đường phố và khu vực công cộng vừa được Hà Nội ban hành, hoa sữa không có tên, nhưng cũng không nằm trong danh mục 18 loài cây cấm trồng. Quan điểm của ông thế nào?

Hà Nội đang đứng trước một vấn đề không dễ giải quyết, bởi hiện có hai quan điểm khác nhau. Một bên phản đối hoa sữa, trong khi bên kia nhấn mạnh những dấu ấn, tình cảm và sự gắn bó của loài cây này với Hà Nội qua thơ ca, âm nhạc. Tôi cho rằng cần tôn trọng cả hai quan điểm, nhưng thành phố cũng nên có cách ứng xử tương đối thống nhất.

Hoa sữa, loài hoa gắn với mùa thu Hà Nội. Ảnh: Mai Loan.

Theo tôi, từ nay về sau, Hà Nội không nên trồng mới hoa sữa trên các tuyến phố. Hoa sữa có mùi hương rất đặc trưng, nhưng khi quá nồng có thể gây khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân. Hoa rụng xuống đường, sân cũng gây mất vệ sinh.

Vì vậy, cần hạn chế tối đa việc trồng hoa sữa, nhất là ở những khu dân cư đông đúc, đường phố chật hẹp. Đây là cách để giảm những bất cập trong môi trường sống đô thị.

- Vậy với những cây hoa sữa hiện hữu, đặc biệt ở những nơi có mật độ dày, thành phố nên xử lý như thế nào, thưa ông? Vừa rồi, việc Hà Nội cho cắt tỉa cây hoa sữa trên các tuyến đường cũng đã gây nhiều tranh cãi.

Với những cây đang có, theo tôi, cần tính toán trên cơ sở khoa học, cụ thể từng tuyến phố dài bao nhiêu mét, hiện còn bao nhiêu cây, mật độ ra sao. Không phải cứ thấy hoa sữa là chặt bỏ. Có những cây có thể đánh chuyển đến vị trí phù hợp hơn để tiếp tục bảo tồn.

Bên cạnh đó, cần giãn mật độ ở những nơi trồng quá dày. Theo tôi, đây là giải pháp cần thiết để giảm ảnh hưởng của mùi hoa sữa mà vẫn giữ được cây xanh đô thị.

Trên mạng, tôi thấy có lan truyền hình ảnh một cây hoa sữa được bọc nilon để hạn chế mùi hoa lan tỏa. Đó có thể là cách thể hiện vui của người dân, nhưng đằng sau đó cũng là mong muốn tìm giải pháp để mùa hoa sữa không gây khó chịu cho cộng đồng. Điều quan trọng là cơ quan quản lý phải có phương án phù hợp, thay vì để người dân tự tìm cách ứng phó.

- Với phố Nguyễn Du, hoa sữa đã gắn bó với ký ức, thơ ca và âm nhạc về Hà Nội. Theo ông, có nên giữ lại hoa sữa trên tuyến phố này?

Hoa sữa trên phố Nguyễn Du. Ảnh: Mai Loan.

Tôi cho rằng vấn đề này không đến mức khó giải quyết. Phố Nguyễn Du đã đi vào lịch sử, truyền thống, thơ ca và ký ức của người dân Hà Nội. Khi tác động đến những gì người dân trân trọng, chúng ta cần cân nhắc kỹ để tránh tạo ra phản ứng xã hội không cần thiết.

Theo tôi, nên giữ lại cây hoa sữa trên phố Nguyễn Du. Ở nơi có mật độ cây dày thì cần tính toán giải pháp phù hợp. Tôi đề xuất nghiên cứu trồng bổ sung những loài cây khác vào khoảng giữa hai cây hoa sữa. Loài cây được lựa chọn cần có tán phù hợp, hài hòa với hàng cây hiện hữu. Việc chọn cây gì phải được nghiên cứu kỹ, chứ không thể tùy tiện quyết định ngay là sao đen hay một loài cây khác.

Cách làm này có thể giúp đa dạng hệ thống cây xanh, duy trì cảnh quan và giảm sự tập trung của hoa sữa trên một tuyến phố.

- Nhiều ý kiến cho rằng hoa sữa chỉ nở rộ, tỏa hương trong một khoảng thời gian ngắn mỗi năm, trong khi cây vẫn tạo bóng mát và cảnh quan trong phần lớn thời gian còn lại. Ông nhìn nhận thế nào về việc dung hòa giữa những bất tiện của mùi hoa sữa và giá trị văn hóa mà loài cây này mang lại?

Tôi cho rằng không nên có thái độ tẩy chay hoa sữa. Ngay ở Hà Nội cũng có những loài cây mang đặc điểm riêng, chẳng hạn cây sưa, thường được gọi là cây đinh thối. Bằng lăng cũng có những bất tiện khi hoa rụng. Vì vậy, với cây xanh đô thị, chúng ta cần nhìn nhận cả mặt được và mặt chưa được.

Cần trân trọng những người có ký ức, tình cảm với hoa sữa, không nên biến câu chuyện này thành xung đột giữa những người yêu hoa sữa và những người không thích mùi hương của nó.

Hoa sữa không phải lúc nào cũng tỏa hương nồng như khi nở rộ; mùi hương thường rõ hơn vào buổi chiều tối và ban đêm trong mùa hoa. Vì thế, cần đánh giá mức độ ảnh hưởng cụ thể tại từng khu vực để có cách xử lý phù hợp.

- Hà Nội đang định hướng xây dựng bản sắc cây xanh cho từng tuyến phố. Theo ông, việc lựa chọn loài cây đặc trưng và lấy ý kiến người dân cần được thực hiện như thế nào để vừa phù hợp với quy hoạch, vừa giữ được bản sắc đô thị?

Tôi cho rằng chủ trương xây dựng bản sắc cây xanh cho từng tuyến phố là cần thiết. Nhắc đến Hải Phòng, nhiều người nghĩ đến hoa phượng đỏ; nhắc đến TP HCM, người ta cũng liên tưởng đến những hàng cây sao cao vút. Mỗi thành phố có thể tạo nên dấu ấn riêng thông qua hệ thống cây xanh.

Hà Nội triển khai việc này chậm nhưng còn hơn không. Tuy nhiên, khi lựa chọn cây trồng, tôi đề nghị thành phố nên nghiên cứu, ưu tiên những loài cây bản địa, hạn chế việc nhập khẩu quá nhiều loài cây từ nước ngoài. Cây xanh cần phù hợp với điều kiện tự nhiên, đồng thời có sự gần gũi với đời sống và văn hóa cộng đồng.

Bên cạnh đó, việc lấy ý kiến người dân rất cần thiết. Người dân có tri thức bản địa, hiểu đặc điểm của tuyến phố và những tác động trực tiếp đến sinh hoạt của mình. Các tổ chức xã hội, nhà khoa học và chuyên gia cũng có nhiều kiến thức chuyên môn để đóng góp.

Khi có sự tham gia của cộng đồng và giới chuyên môn, quyết định lựa chọn, điều chỉnh cây xanh sẽ có cơ sở tốt hơn.

- Là người gắn bó với Hà Nội, với cá nhân ông, mùi hoa sữa có gây khó chịu không, và loài cây này có ý nghĩa như thế nào trong ký ức về Thủ đô?

Tôi về Hà Nội năm 1981, sau đó đi nghiên cứu sinh ở Nga 4 năm rồi trở về sống tại Hà Nội cho đến nay.

Thực lòng, tôi không thấy mùi hoa sữa quá khó chịu. Với tôi, hoa sữa chắc chắn là một phần ký ức của Hà Nội.

Vì thế, tôi cho rằng không có lý do gì phải tẩy chay hoa sữa. Điều cần làm là điều chỉnh cách trồng và mật độ cho phù hợp, đồng thời tôn trọng tình cảm, ký ức của người dân đối với loài cây này.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Mời quý độc giả xem video: TS Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam chia sẻ về việc nên giữ lại hoa sữa trên phố Nguyễn Du (Hà Nội). Thực hiện: Mai Loan.