Từ 1/7, quy định về việc viên chức trực tiếp điều hành doanh nghiệp có gì mới?

Luật Viên chức năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7 với nhiều quy định mới đối với lực lượng viên chức so với quy định hiện hành, trong đó mở rộng quyền kinh doanh với viên chức.

Theo khoản 1 Điều 13, viên chức được ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu pháp luật về ngành, lĩnh vực không cấm.

Hợp đồng này phải bảo đảm không xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, không trái với thỏa thuận tại hợp đồng làm việc và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Theo khoản 3 Điều 13, viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập (trừ trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng, pháp luật về doanh nghiệp hoặc pháp luật về ngành, lĩnh vực có quy định khác).

Trong khi đó, theo quy định hiện hành, viên chức được phép góp vốn nhưng không được tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp.

Ngoài ra, Luật Viên chức năm 2025 có nhiều quy định mới về cơ chế tuyển dụng, sử dụng viên chức.

Theo quy định hiện hành, việc tuyển dụng viên chức thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển.

Tại Điều 17, Luật Viên chức năm 2025 bổ sung hình thức tiếp nhận vào làm viên chức không qua thi tuyển.

Phương thức này áp dụng đối với một số đối tượng như: Chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp, người đang ký hợp đồng làm công việc tại đơn vị sự nghiệp công lập…

Tại Điều 1 Luật Viên chức năm 2025 quy định: “Viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật”.

Có thể thấy, Luật Viên chức năm 2025 bổ sung nguồn thu để chi lương cho viên chức là “từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật”, tạo tiền đề cho việc thực hiện cơ chế trả lương theo hiệu quả công việc, thu nhập tăng thêm và gắn với mức độ tự chủ tài chính của đơn vị.

Một điểm mới khác tại Luật Viên chức năm 2025 là chuyển đổi phương thức quản lý viên chức theo vị trí việc làm.

Tại khoản 2 Điều 3 quy định nguyên tắc để thực hiện tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức là theo vị trí việc làm và căn cứ vào hợp đồng làm việc...

Bên cạnh đó, Luật Viên chức năm 2025 bổ sung một số nghĩa vụ mới đối với viên chức. Cụ thể, viên chức phải trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia, dân tộc. Đồng thời, có trách nhiệm ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Đáng chú ý, Điều 10 của luật mở rộng các hành vi viên chức không được thực hiện. Theo đó, viên chức không được đăng tải, phát tán hoặc phát ngôn thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác.

Đặc biệt, liên quan đến xử lý kỷ luật, Luật Viên chức năm 2025 siết chặt hơn so với quy định hiện hành. Theo đó, thời hiệu xử lý kỷ luật đối với hành vi bị khiển trách được nâng từ 2 năm lên 5 năm; đối với các hành vi vi phạm khác tăng từ 5 năm lên 10 năm.

Đáng chú ý, luật cũng quy định rõ việc xử lý trách nhiệm đối với viên chức đã nghỉ việc hoặc nghỉ hưu. Theo đó, mọi hành vi vi phạm xảy ra trong thời gian công tác nếu được phát hiện sau khi nghỉ việc, nghỉ hưu vẫn sẽ bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự, xử phạt hành chính hoặc áp dụng các hình thức kỷ luật như khiển trách, cảnh cáo hoặc xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm, kèm theo các hệ quả pháp lý tương ứng.

Việc Luật Viên chức năm 2025 chính thức có hiệu lực được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý mới trong quản lý đội ngũ viên chức, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời tăng cường trách nhiệm, tính minh bạch và hiệu quả trong thực thi công vụ.