Từ 1/8: Nhiều điểm mới trong thủ tục đưa người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện ma túy bắt buộc

Chiều 25/7, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố các Pháp lệnh đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI thông qua.

Ba pháp lệnh được công bố gồm: Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi Người có công với cách mạng.

Đổi mới trình tự, thủ tục Tòa án xem xét đưa người chưa thành niên đi cai nghiện bắt buộc

Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2026.

Pháp lệnh gồm 5 chương, 48 điều, được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI thông qua tại Phiên họp thứ 4 ngày 8/7/2026, thay thế Pháp lệnh số 01/2022/UBTVQH15 nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác xử lý người chưa thành niên nghiện ma túy.

Về phạm vi điều chỉnh, Pháp lệnh quy định đầy đủ trình tự, thủ tục để Tòa án xem xét quyết định đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc; thủ tục xem xét hoãn, miễn, tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành thời gian còn lại; cũng như trình tự giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với các quyết định của Tòa án.

Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và người nghiện ma túy trong độ tuổi từ đủ 12 đến dưới 18 theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.

Đáng chú ý, Pháp lệnh bổ sung nhiều quy định mới theo hướng hiện đại hóa hoạt động của Tòa án. Trong đó, lần đầu tiên quy định Tòa án nhân dân tối cao có trách nhiệm tổ chức thống kê, số hóa hồ sơ, xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu về việc xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc. Đồng thời, cho phép gửi, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử, góp phần hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp.

Pháp lệnh cũng bãi bỏ một số quy định đã được Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 điều chỉnh; sửa đổi trình tự điều hành phiên họp theo hướng giao Thẩm phán chủ động điều hành việc hỏi, tranh luận phù hợp với từng vụ việc thay vì quy định cứng về trình tự thủ tục.

Một điểm mới quan trọng khác là rút ngắn hàng loạt thời hạn trong quá trình giải quyết hồ sơ như thời gian thụ lý, yêu cầu bổ sung tài liệu, mở phiên họp, xem xét quyết định, bổ sung hồ sơ cũng như thời hạn khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị. Theo Tòa án nhân dân tối cao, việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời, đồng thời giảm áp lực trong công tác quản lý, tạm giữ người nghiện ma túy.

Đặc biệt, đối với phiên họp sơ thẩm xem xét quyết định đưa người nghiện ma túy đi cai nghiện bắt buộc, nếu Kiểm sát viên vắng mặt thì Tòa án vẫn tiến hành phiên họp, không phải hoãn như trước đây. Quy định này nhằm nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong thực hiện nhiệm vụ, tránh kéo dài thời gian giải quyết. Riêng đối với phiên họp giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị ở cấp phúc thẩm vẫn giữ quy định hiện hành, theo đó nếu Kiểm sát viên vắng mặt thì Tòa án phải hoãn phiên họp.

Bổ sung đối tượng được miễn, giảm chi phí thẩm định, giám định phá sản

Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng gồm 3 điều. Trong đó, Điều 1 quy định về sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng; Điều 2 về điều khoản thi hành; Điều 3 về điều khoản chuyển tiếp. Pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2026.

Pháp lệnh bổ sung đối tượng được miễn, giảm chi phí thẩm định là người bị thiệt hại trong trường hợp phải giám định thiệt hại theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Cùng với đó, bổ sung quy định miễn, giảm chi phí giám định trong tố tụng hình sự để phù hợp với quy định tại khoản 5 Điều 135 của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Về xác định chi phí tố tụng theo pháp luật về phục hồi, phá sản, pháp lệnh quy định theo hướng nêu cụ thể về việc xác định chi phí phá sản trong trường hợp ngân sách nhà nước bảo đảm. Đồng thời, quy định về tạm ứng chi phí phá sản, chi trả chi phí phá sản và xử lý tiền tạm ứng chi phí phá sản trong trường hợp do ngân sách nhà nước bảo đảm.