Tu-95: Từ oanh tạc cơ thành máy bay tấn công tầm xa

Tu-95 ban đầu được tạo ra với tư cách một oanh tạc cơ chiến lược. Máy bay phải bay hàng nghìn kilomet, tiếp cận khu vực mục tiêu rồi sử dụng bom.

Nhưng sự phát triển nhanh của radar và tên lửa phòng không khiến cách tác chiến này ngày càng nguy hiểm. Câu trả lời của Liên Xô là đưa tên lửa hành trình tầm xa lên chính nền tảng Tu-95.

Bước chuyển này bắt đầu từ các biến thể Tu-95K và sau đó phát triển mạnh với Tu-95MS. Nếu Tu-95 đời đầu chủ yếu mang bom, những phiên bản mới dần được thiết kế quanh nhiệm vụ mang tên lửa.

Tu-95MS đặc biệt quan trọng bởi đây là một nhánh phát triển dựa trên máy bay tuần tra chống ngầm Tu-142, được thiết kế để mang tên lửa hành trình Kh-55.

Tạp chí Air & Space Forces Magazine ghi nhận Tu-95MS được đưa vào sản xuất trở lại sau khi Liên Xô phát triển các tên lửa hành trình phóng từ trên không tầm xa.

Kh-55 là tên lửa hành trình phóng từ máy bay, được Liên Xô phát triển từ thập niên 1970 và đưa vào sử dụng từ năm 1984.

Tên lửa có tầm bắn khoảng 2.500 km, cho phép Tu-95MS phóng vũ khí từ cách xa khu vực phòng không mục tiêu.

Biến thể Kh-555 sau đó được phát triển với đầu đạn thông thường, mở rộng khả năng sử dụng Tu-95 cho các nhiệm vụ tấn công ngoài hạt nhân.

Cách đánh này tạo ra một thay đổi rất lớn. Tu-95 không nhất thiết phải bay đến gần mục tiêu để sử dụng vũ khí. Máy bay có thể hoạt động ở khoảng cách an toàn hơn, còn tên lửa đảm nhiệm phần lớn quãng đường còn lại.

Điều này cũng giúp tận dụng ưu thế lớn nhất của Tu-95: khả năng bay xa và duy trì thời gian hoạt động dài.

Thế hệ Kh-101 và Kh-102 tiếp tục đẩy logic đó lên mức cao hơn. Kh-101 là tên lửa hành trình mang đầu đạn thông thường, còn Kh-102 được phát triển với khả năng mang đầu đạn hạt nhân.

CSIS đánh giá cả 2 được thiết kế như tên lửa tấn công tầm xa và có thể được phóng từ Tu-95MS16. Tầm bắn thường được ước tính khoảng 2.500-2.800 km, dù có những tuyên bố cao hơn từ phía Nga chưa được xác nhận độc lập.

Khả năng mang nhiều tên lửa càng làm thay đổi vai trò của Tu-95. Máy bay không còn đơn thuần là “người mang bom” mà trở thành một nền tảng phóng tên lửa hành trình tầm xa.

Một số cấu hình Tu-95MS có thể mang tên lửa trong khoang, trong khi các cải biến cho phép mang thêm vũ khí bên ngoài.

Khả năng này đã được thể hiện trong thực chiến. Năm 2017, Tu-95MS phóng tên lửa Kh-101 vào các mục tiêu tại Syria.

Các máy bay bay từ Nga rồi phóng tên lửa ở khoảng cách lớn so với khu vực mục tiêu, cho thấy cách sử dụng mới của nền tảng này.

Đó là lý do Tu-95 không cần một thiết kế hoàn toàn mới để tiếp tục có giá trị. Khung thân đảm nhiệm việc mang nhiên liệu, cảm biến và vũ khí; còn sự thay đổi quan trọng nhất nằm ở tên lửa và hệ thống điện tử.

Khi vũ khí ngày càng bay xa và chính xác hơn, Tu-95 có thể đứng ngoài vùng nguy hiểm mà vẫn thực hiện nhiệm vụ tấn công.

Từ một oanh tạc cơ phải đưa bom đến tận mục tiêu, Tu-95 đã trở thành một “bệ phóng tên lửa” bay rất xa. Chính sự thay đổi đó giúp một thiết kế ra đời từ thập niên 1950 tiếp tục tìm được vai trò trong chiến tranh hiện đại.