Từ Australia tới Anh, cuộc 'phản công' của các chính phủ đối với mạng xã hội bắt đầu tăng tốc

Vào ngày 16/6, Thủ tướng Anh Keir Starmer tuyên bố nước này sẽ cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Ông khẳng định các biện pháp mới sẽ cứng rắn hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới trong nỗ lực bảo vệ trẻ em trước những tác hại từ môi trường trực tuyến.

Theo tuyên bố của chính phủ Anh, lệnh cấm sẽ áp dụng đối với các nền tảng người dùng tương tác với người dùng, tức những dịch vụ có mục đích chính là tạo ra tương tác xã hội, cho phép đăng tải nội dung và vận hành dựa trên các thuật toán đề xuất nội dung.

Điều này đồng nghĩa trẻ em dưới 16 tuổi tại anh sẽ không còn được phép truy cập các nền tảng như Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook và X. Tuy nhiên, các dịch vụ nhắn tin như WhatsApp và Signal sẽ không bị ảnh hưởng bởi quy định mới.

Thủ tướng Starmer cho biết: “Những thay đổi này sẽ hỗ trợ các bậc phụ huynh, những người đang lo lắng về rủi ro mà thế giới trực tuyến có thể gây hại cho trẻ em, đồng thời giúp họ yên tâm hơn khi có một tiêu chuẩn rõ ràng về những gì an toàn và phù hợp với lứa tuổi của trẻ”.

Chính phủ Anh dự kiến trình dự luật lên Quốc hội trước kỳ nghỉ Giáng sinh năm nay. Nếu được thông qua, các biện pháp bảo vệ mới sẽ chính thức có hiệu lực từ mùa xuân năm 2027.

XU HƯỚNG TRÊN TOÀN CẦU

Anh là quốc gia mới nhất tham gia vào làn sóng hạn chế trẻ em tiếp cận mạng xã hội đang diễn ra trên toàn cầu.

Vào tháng 12/2025, Australia là nơi đầu tiên trên thế giới áp dụng lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi, chặn quyền truy cập vào 10 nền tảng khác nhau. Đến tháng 2 năm nay, Tây Ban Nha cũng đã cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội và yêu cầu các nền tảng áp dụng các công cụ xác minh độ tuổi nghiêm ngặt. Malaysia cũng bắt đầu thực thi lệnh cấm tương tự từ đầu tháng 6.

Trong khi đó, Pháp, Đan Mạch và Na Uy đều đã công bố kế hoạch ngăn trẻ em tiếp cận mạng xã hội.

Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này vẫn còn gây tranh cãi.

Do lệnh cấm của Tây Ban Nha mới được triển khai nên chưa có đủ dữ liệu để đánh giá tác động thực tế. Trong khi đó, khảo sát của cơ quan an toàn trực tuyến Australia cho thấy nhiều trẻ em vẫn tìm được cách vượt qua các rào cản kỹ thuật. Khảo sát được thực hiện từ ngày 19/1 đến ngày 2/2 với 898 phụ huynh và người chăm sóc trẻ từ 8 đến 15 tuổi cho thấy khoảng 70% số trẻ đã có tài khoản mạng xã hội trước khi lệnh cấm có hiệu lực vào ngày 10/12 vẫn đang tiếp tục duy trì tài khoản.

Báo cáo công bố hồi tháng 3 của cơ quan eSafety Australia nhận định: “Dù số lượng trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội đã giảm so với bốn tháng trước, vẫn còn một bộ phận đáng kể trẻ em trong độ tuổi này tiếp tục hoạt động trên các nền tảng”.

Cơ quan này cũng nói thêm, Australia hiện chưa xử phạt bất kỳ công ty công nghệ nào vì vi phạm quy định mới, mặc dù Snapchat, TikTok, Facebook, Instagram và YouTube đều đang bị điều tra.

Nhìn từ ví dụ của Australia, chính phủ Anh quyết định đưa biện pháp mới của mình vượt xa mô hình mà nước bạn đang áp dụng.

Ngoài lệnh cấm mạng xã hội, Anh còn dự kiến triển khai các công cụ được mô tả là “hàng rào bảo vệ hàng đầu thế giới” nhằm ngăn trẻ dưới 16 tuổi sử dụng các tính năng tiềm ẩn rủi ro như phát trực tiếp (livestream) hoặc liên lạc với người lạ. Quy định sẽ được mở rộng sang nhiều dịch vụ trực tuyến khác, bao gồm cả các nền tảng trò chơi điện tử.

Thủ tướng Anh Keir Starmer

Thủ tướng Anh Keir Starmer nhấn mạnh: “Khi kết hợp lại, các biện pháp sẽ tạo nên một mô hình toàn diện hơn nhiều so với việc đơn thuần cấm mạng xã hội. Cách tiếp cận này tập trung vào việc xử lý những nguy cơ mà trẻ em thực sự gặp phải trên môi trường trực tuyến, thay vì chỉ quan tâm đến nơi những nguy cơ đó xuất hiện”.

Bộ trưởng Công nghệ Anh Liz Kendall lưu ý, chính phủ Anh sẽ rút kinh nghiệm từ Australia bằng cách khiến việc vượt qua các lớp bảo vệ trở nên khó khăn hơn nhiều đối với trẻ em. Bà cũng tiết lộ, chính phủ sẽ phối hợp với Ofcom để xây dựng chiến lược thực thi và giám sát các quy định mới.

PHẢN ỨNG TỪ CỘNG ĐỒNG

Theo chính phủ Anh, có tới 90% phụ huynh tại nước này ủng hộ lệnh cấm. Nhiều tổ chức bảo vệ trẻ em cũng hoan nghênh quyết định.

Tuy nhiên, bà Lynn Perry, Giám đốc điều hành của tổ chức từ thiện hỗ trợ trẻ em Barnardo's cảnh báo rằng lệnh cấm không phải là “viên đạn bạc” có thể giải quyết mọi vấn đề. Bà cho rằng các công ty mạng xã hội vẫn phải chịu trách nhiệm trong việc đảm bảo nền tảng của mình an toàn cho trẻ, đồng thời chính phủ và các cơ quan quản lý cần giám sát chặt chẽ việc thực thi.

“Trẻ em không phải và chưa bao giờ là đối tượng phải tự chịu trách nhiệm bảo vệ chính mình trên môi trường trực tuyến”, bà nhấn mạnh.

Ông Chris Sherwood, Giám đốc điều hành Hiệp hội Quốc gia về Phòng chống Ngược đãi Trẻ em của Anh, gọi đây là bước ngoặt mang tính lịch sử trong công tác bảo vệ trẻ em, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực thi hiệu quả. Ông tin rằng chính phủ cần tiếp tục gây áp lực lên các tập đoàn công nghệ lớn và đảm bảo các nền tảng trực tuyến, dịch vụ trò chơi điện tử cũng như chatbot AI phải chịu trách nhiệm thực sự.

Những người ủng hộ chính sách này còn có Hoàng tử Harry và Meghan Markle. Trong tuyên bố chung, hai người cho rằng để tạo ra thay đổi bền vững cần phải xây dựng các nền tảng an toàn ngay từ khâu thiết kế, tăng cường trách nhiệm giải trình và đặt sức khỏe, sự phát triển của trẻ em lên trên mọi chỉ số tương tác và lợi nhuận.

Ở chiều ngược lại, đại diện của Meta, công ty sở hữu Facebook và Instagram, cho biết doanh nghiệp đang triển khai nhiều tính năng nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường trực tuyến, bao gồm hạn chế những người có thể liên lạc với trẻ và kiểm soát nội dung mà trẻ nhìn thấy. Nhưng Meta cho rằng các lệnh cấm không phải giải pháp hiệu quả. Theo công ty, kinh nghiệm từ Australia cho thấy việc cấm sử dụng mạng xã hội có nguy cơ khiến thanh thiếu niên bị tách khỏi các cộng đồng trực tuyến và nguồn thông tin hữu ích, đồng thời đẩy họ sang các nền tảng ít được kiểm soát hơn. Meta cũng đề xuất, mọi biện pháp hạn chế nên dựa trên hệ thống xác minh độ tuổi ngay trên thiết bị, thay vì buộc người dùng phải liên tục cung cấp giấy tờ tùy thân cho hàng chục dịch vụ khác nhau để chứng minh độ tuổi.

Đại diện của Snap Inc., công ty sở hữu Snapchat, cũng chia sẻ doanh nghiệp ủng hộ các nỗ lực của chính phủ nhằm bảo vệ người dùng trên môi trường số. Tuy nhiên, công ty lưu ý phần lớn thời gian sử dụng Snapchat là để nhắn tin riêng tư giữa bạn bè và người thân. Theo đó, việc cấm hoàn toàn có thể khiến thanh thiếu niên bị tách khỏi các mối quan hệ này mà chưa chắc đã giúp họ an toàn hơn, thậm chí có thể đẩy họ sang các nền tảng rủi ro hơn. Snap cũng kêu gọi chính phủ Anh cân nhắc kỹ phạm vi áp dụng của lệnh cấm cũng như cách xác định các trường hợp ngoại lệ.

Hiện các công ty sở hữu X, YouTube thuộc Google và TikTok chưa đưa ra bình luận chính thức về kế hoạch mới của chính phủ Anh.