Từ bảo vệ quyền lợi đến kiến tạo nguồn lực phát triển quốc gia

Bên cạnh việc thực hiện sứ mệnh đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, Công đoàn còn góp phần phát triển nguồn nhân lực, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, đồng hành cùng sự phát triển bền vững và phồn vinh của đất nước.

Gần một thế kỷ đồng hành cùng người lao động

Gần 7.000 công nhân, người lao động Công ty Cổ phần TKG Taekwang cùng tham gia “Bữa cơm Công đoàn” năm 2026. Ảnh: Minh Phú/TTXVN

Ra đời năm 1929, Công đoàn Việt Nam luôn đồng hành cùng sự nghiệp cách mạng và phát triển của dân tộc. Trong đấu tranh giành độc lập, Công đoàn là tổ chức tập hợp, đoàn kết, khơi dậy tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh của giai cấp công nhân. Khi đất nước hòa bình, thống nhất, Công đoàn tiếp tục sát cánh cùng người lao động trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Bước vào thời kỳ đổi mới, Công đoàn và giai cấp công nhân Việt Nam không ngừng lớn mạnh cả về số lượng, chất lượng và vị thế. Người công nhân ngày nay không chỉ tạo ra của cải vật chất mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Từ những nhà máy truyền thống với điều kiện sản xuất còn nhiều hạn chế, người công nhân hôm nay đã có mặt trong các khu công nghiệp hiện đại, ngành công nghệ cao, trung tâm logistics và các dây chuyền sản xuất thông minh. Họ không chỉ vận hành máy móc mà còn làm chủ công nghệ, dữ liệu và quy trình sản xuất tiên tiến, khẳng định bước chuyển từ lao động chủ yếu dựa vào sức lực sang lao động dựa trên tri thức và kỹ năng.

Đồng hành với sự trưởng thành của giai cấp công nhân, Công đoàn Việt Nam cũng không ngừng đổi mới. Bên cạnh nhiệm vụ chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, Công đoàn ngày càng phát huy vai trò trong phát triển nguồn nhân lực, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và đất nước.

Hiện nay, với hàng chục triệu lao động trong các lĩnh vực công nghiệp, xây dựng và dịch vụ, trong đó có hơn 10 triệu đoàn viên Công đoàn, lực lượng lao động Việt Nam đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế. Đội ngũ công nhân có mặt ở hầu hết các ngành kinh tế trọng điểm, đóng góp khoảng 65% tổng sản phẩm trong nước và hơn 70% thu ngân sách nhà nước. Chất lượng nguồn nhân lực từng bước được nâng cao; trình độ tay nghề, khả năng tiếp cận công nghệ và năng lực thích ứng với yêu cầu mới ngày càng được cải thiện.

Mỗi sản phẩm mang thương hiệu “Made in Vietnam” trên thị trường quốc tế đều ghi dấu sự đóng góp thầm lặng của hàng triệu người lao động. Đó là trí tuệ, tinh thần trách nhiệm, khát vọng vươn lên và niềm tự hào được cống hiến cho quê hương, đất nước.

Sự chuyển mình của công nhân và tổ chức Công đoàn

Liên đoàn Lao động tỉnh Tây Ninh trao quà tặng đoàn viên, người lao động có hoàn cảnh khó khăn tại Chương trình “Bữa cơm Công đoàn” năm 2026. Ảnh: Minh Phú/TTXVN

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Văn Sao, nguyên Ủy viên Đoàn Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Công đoàn, 40 năm Đổi mới giai cấp công nhân, tổ chức Công đoàn Việt Nam đã có bước chuyển quan trọng.

Trước đổi mới, nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, lực lượng công nhân chỉ khoảng hơn 3 triệu người, tập trung ở khoảng 12.000 doanh nghiệp nhà nước với các ngành nghề công nghiệp truyền thống. Từ năm 1986, cùng với quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, mở cửa và hội nhập quốc tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đội ngũ công nhân Việt Nam đã phát triển nhanh cả về số lượng, cơ cấu và chất lượng.

Sự ra đời và phát triển nhanh của các khu công nghiệp, khu chế xuất, các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã tạo ra hàng triệu việc làm mới. Theo thống kê đến nay có trên 17 triệu công nhân, lao động đang làm việc trong hơn 1 triệu doanh nghiêp. Ngày nay người công nhân không chỉ hiện diện trong các ngành sản xuất truyền thống, mà còn tham gia vào những lĩnh vực sản xuất hiện đại như điện tử, công nghệ cao, logistics, sản xuất thông minh, từng bước chuyển từ lao động dựa nhiều vào sức lực là chủ yếu, sang lao động dựa trên tri thức, kỹ năng, sáng tạo.

Song hành cùng với sự phát triển của giai cấp công nhân, tổ chức Công đoàn Việt Nam cũng đổi mới tổ chức, nội dung phương thức hoạt động mạnh mẽ. Từ một tổ chức hoạt động chủ yếu ở các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước, phạm vi hoạt động của Công đoàn đã mở rộng ra nhiều thành phần kinh tế, đặc biệt là đã mở rộng ra khu vực doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Nội dung, phương thức hoạt động của Công đoàn đã không ngừng đổi mới, từng bước đáp ứng yêu cầu của phong trào công nhân, thích ứng với kinh tế thị trưởng định hướng XHCN và hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Ngày nay, Công đoàn Việt Nam đã trở thành tổ chức đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của công nhân, lao động chuyên nghiệp hơn.

Điểm thay đổi quan trọng nhất của Công đoàn Việt Nam trong 40 năm Đổi mới không chỉ ở sự phát triển về quy mô, mà còn ở sự chuyển biến về chất lượng hoạt động. Công đoàn ngày càng thực hiện tốt hơn vai trò đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, thông qua tham gia xây dựng chính sách, pháp luật, tư vấn, đối thoại, thương lượng tập thể, hỗ trợ và chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đoàn viên, người lao động.

Đặc biệt, Công đoàn đã luôn đồng hành, sẻ chia với đoàn viên, người lao động trong những lúc khó khăn, do thiên tai, dịch bệnh, do biến động kinh tế, góp phần củng cố niềm tin và sự gắn bó ngày càng chặt chẽ của đoàn viên, người lao động với tổ chức Công đoàn.

Cán bộ Công đoàn ngày càng chuyên nghiệp hơn, không chỉ có tâm huyết mà còn có kiến thức pháp luật, có kỹ năng đối thoại, thương lượng và kỹ năng nắm bắt, giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn quan hệ lao động.

Ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và tự động hóa đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trên thị trường lao động, Công đoàn Việt Nam - tổ chức của người lao động, do người lao động và vì người lao động đang tiếp tục đứng trước yêu cầu cấp bách phải đổi mới mạnh mẽ, thiết thực, hiệu quả hơn, nhằm hướng tới xây dựng một tổ chức chuyên nghiệp, hiện đại, thực sự là chỗ dựa tin cậy của người lao động, là sợi dây nối liền giữa công nhân với Đảng và là người cộng tác đắc lực với chính quyền Nhà nước góp phần đưa đất nước vươn mình phát triển nhanh, bền vững.

Chỗ dựa của người lao động trên các công trường

Anh Phạm Văn Trung (bên phải) cùng cán bộ Liên đoàn Lao động tỉnh Bắc Ninh nắm bắt ý kiến công nhân về chất lượng bữa ăn ca tại công ty. Ảnh: Đồng Thúy/TTXVN

Theo ông Phạm Xuân Hải, nguyên Phó Chủ tịch Công đoàn Xây dựng Việt Nam, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động luôn là nhiệm vụ trọng tâm của tổ chức Công đoàn. Đối với ngành Xây dựng - lĩnh vực có điều kiện lao động còn nhiều khó khăn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và lực lượng lao động thường xuyên biến động - vai trò này càng có ý nghĩa quan trọng.
Thời gian qua, Công đoàn ngành Xây dựng đã tích cực hướng dẫn công đoàn cơ sở thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể; giám sát việc thực hiện các chế độ về tiền lương, bảo hiểm, an toàn, vệ sinh lao động và các chính sách liên quan. Đồng thời, Công đoàn là cầu nối để người lao động gửi gắm tâm tư, nguyện vọng, góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp.

Không chỉ bảo vệ quyền lợi khi phát sinh vấn đề, Công đoàn còn chủ động chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đoàn viên thông qua nhiều hoạt động thiết thực như hỗ trợ người lao động gặp khó khăn, thăm hỏi khi ốm đau, tai nạn lao động, xây dựng “Mái ấm Công đoàn”, tổ chức Tháng Công nhân, Tết Sum vầy, đối thoại tại nơi làm việc... Những hoạt động đó đã tạo sự gắn kết, khẳng định Công đoàn là chỗ dựa tin cậy của người lao động, nhất là trong những thời điểm doanh nghiệp gặp khó khăn. Khi niềm tin của người lao động dành cho tổ chức Công đoàn được củng cố, đó sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng quan hệ lao động hài hòa, góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp, ngành Xây dựng và đất nước.

Tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, nhiệm kỳ 2026 - 2031 vừa qua, nhiều ý kiến tâm huyết của đại diện Công đoàn các bộ, ngành, địa phương đã được trình bày. Các ý kiến tập trung kiến nghị Đảng, Nhà nước và người sử dụng lao động tiếp tục quan tâm nâng cao đời sống, thu nhập của người lao động; đồng thời yêu cầu tổ chức Công đoàn phải đến gần người lao động hơn, truyền tải đúng những nội dung họ quan tâm và kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn cuộc sống.

Theo bà Nguyễn Kim Loan, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, địa phương hiện có lực lượng lao động đông nhất cả nước với hơn 2,4 triệu đoàn viên công đoàn và gần 7,2 triệu công nhân, viên chức, lao động. Sau khi hợp nhất tổ chức Công đoàn của Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, số đoàn viên công đoàn chiếm khoảng một phần tư tổng số đoàn viên cả nước. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ hoạt động Công đoàn theo hướng thực chất, hiện đại và hiệu quả hơn.

Từ đầu năm 2025 đến nay, các cấp Công đoàn Thành phố đã tổ chức hơn 26.000 cuộc đối thoại và trên 20.000 hội nghị người lao động; gần 14.000 thỏa ước lao động tập thể được ký kết với nhiều điều khoản có lợi hơn quy định của pháp luật. Công đoàn Thành phố cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu đoàn viên đồng bộ; tăng cường tư vấn pháp luật; chăm lo Tết cho người lao động với kinh phí hơn 1.000 tỷ đồng mỗi năm; triển khai các chương trình nhà ở công nhân quy mô khoảng 125.000 căn trong giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời mở rộng các hoạt động chăm sóc sức khỏe, phấn đấu đến cuối năm 2026 có 100% đoàn viên được lập hồ sơ sức khỏe điện tử.

Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Ngọ Duy Hiểu và ông Thiệu Quốc Ngạn, Tổng Giám đốc Tập đoàn Quốc tế Pou Chen (Đài Loan, Trung Quốc) tại buổi làm việc giữa Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam với Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, lãnh đạo Công ty trách nhiệm hữu hạn PouYuen Việt Nam (phường Tân Tạo). Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN

Theo ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nhà ở và thu nhập hiện là hai vấn đề lớn nhất đối với công nhân lao động, đồng thời là những nội dung được tổ chức Công đoàn đặc biệt quan tâm. Ngày 16/7/2026, trong quá trình thương lượng tại Hội đồng Tiền lương quốc gia, các bên đã thống nhất mức tăng lương tối thiểu 7,8%. Đây được xem là kết quả vừa góp phần chăm lo tốt hơn cho người lao động, vừa tạo động lực thúc đẩy sản xuất.

Giai đoạn 2026 - 2030, tổ chức Công đoàn sẽ tiếp tục triển khai các dự án nhà ở xã hội công đoàn tại nhiều địa phương, dự kiến đến năm 2030 có khoảng 15 dự án với gần 10.000 căn hộ. Bên cạnh đó, Chính phủ cũng đang triển khai Đề án xây dựng 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021 - 2030, mở ra cơ hội để ngày càng nhiều người lao động được tiếp cận nơi ở ổn định.

Hiện nay, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tham gia cùng cả hệ thống chính trị xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện đại, lớn mạnh, trở thành lực lượng tiên phong trong thực hiện nhiệm vụ phát triển nhanh và bền vững đất nước. Trong đó, trọng tâm là nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ và kỹ năng nghề; đẩy mạnh các phong trào thi đua sáng tạo; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động; đồng thời tăng cường phối hợp xây dựng đội ngũ công nhân đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.