Từ bộ ảnh giải Nhất đến khát vọng lan tỏa giá trị mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh đã có cuộc trò chuyện với tác giả về hành trình sáng tác, niềm đam mê nhiếp ảnh và khát vọng lan tỏa giá trị văn hóa quê hương qua những khuôn hình nghệ thuật.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Giang Sơn Đông giành giải Nhất cuộc thi ảnh "Khoảnh khắc di sản Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc.

Phóng viên: Trước hết xin chúc mừng anh với giải Nhất cuộc thi ảnh "Khoảnh khắc di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc". Khi biết tin bộ ảnh về mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm được xướng tên ở ngôi vị cao nhất, cảm xúc của anh lúc đó như thế nào?

Nghệ sĩ Giang Sơn Đông: Tôi sinh ra và lớn lên trên vùng đất Bắc Giang (cũ), tuổi thơ gắn bó với không gian văn hóa Kinh Bắc nên vùng đất này luôn có vị trí đặc biệt trong trái tim tôi. Vì thế, khi hay tin bộ ảnh về mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm giành giải Nhất cuộc thi, tôi thực sự xúc động và hạnh phúc.

Với tôi, đây không chỉ là niềm vui nghề nghiệp mà còn là cơ hội để góp một phần công sức nhỏ bé vào việc giới thiệu hình ảnh quê hương Bắc Ninh - vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa với nhiều di sản quý giá đến với đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

Phóng viên: Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm không phải là đề tài dễ tiếp cận bởi giá trị của di sản này nằm ở chiều sâu lịch sử, tri thức và những câu chuyện phía sau từng tấm ván khắc. Điều gì khiến anh quyết định chọn một đề tài khá "khó" như vậy để theo đuổi?

Nghệ sĩ Giang Sơn Đông: Qua tìm hiểu, tôi nhận thấy chùa Vĩnh Nghiêm không chỉ là một đại danh lam cổ tự nổi tiếng mà còn từng là trung tâm Phật giáo lớn của thời Trần. Đặc biệt, kho mộc bản kinh Phật nơi đây là một di sản vô cùng độc đáo, chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa, tư tưởng và tri thức được lưu giữ qua nhiều thế kỷ. Đây không chỉ là báu vật của Việt Nam mà còn là tài sản văn hóa có ý nghĩa đối với cộng đồng khu vực và thế giới.

Cuộc thi ảnh "Khoảnh khắc di sản Yên Tử -Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc" do Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh chủ trì phối hợp với Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng tổ chức. Sau gần 6 tháng phát động (kể từ tháng 12/2025 đến 3/2026), cuộc thi đã nhận được sự hưởng ứng tích cực của đông đảo nghệ sĩ nhiếp ảnh và những người yêu nhiếp ảnh trong cả nước với 1.093 tác phẩm của 177 tác giả đến từ 17 tỉnh, thành phố gửi dự thi.

Năm 2012, mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đến tháng 7/2025, chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà là một trong những điểm, cụm điểm di tích thuộc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới.

Những dấu mốc ấy càng khiến tôi thêm tự hào và thôi thúc mình lựa chọn mộc bản Vĩnh Nghiêm làm đề tài sáng tác. Bằng ngôn ngữ của nhiếp ảnh, tôi muốn kể câu chuyện về di sản qua ánh sáng, màu sắc và cảm xúc, để những giá trị văn hóa đặc sắc ấy được lan tỏa rộng rãi hơn, đồng thời góp phần nâng cao ý thức gìn giữ, bảo tồn di sản trong cộng đồng.

Phóng viên: Xuyên suốt bộ ảnh, người xem có thể cảm nhận rõ sự trân trọng của tác giả đối với những giá trị được lưu giữ trên từng tấm mộc bản. Trong số những khuôn hình đã thực hiện, đâu là khoảnh khắc hoặc chi tiết khiến anh tâm đắc nhất và vì sao?

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Giang Sơn Đông chia sẻ với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh quá trình thực hiện bộ ảnh về chùa Vĩnh Nghiêm.

Nghệ sĩ Giang Sơn Đông: Điều khiến tôi ấn tượng sâu sắc nhất chính là những dấu tích thời gian hiện hữu trên từng tấm mộc bản. Những đường nét đã nhuốm màu năm tháng, những vết mòn tự nhiên như đang kể lại câu chuyện hàng trăm năm lịch sử. Khi tận mắt chứng kiến những tấm mộc bản được tạo tác công phu từ bàn tay tài hoa của các bậc tiền nhân, rồi trở thành phương tiện lưu truyền kinh sách và tri thức cho nhiều thế hệ, tôi thực sự cảm phục. Mỗi tấm mộc bản không đơn thuần là một hiện vật, mà còn là kết tinh của trí tuệ, tâm huyết và bản sắc văn hóa dân tộc. Chính cảm xúc ấy đã giúp tôi tìm được tiếng nói riêng cho bộ ảnh.

Phóng viên: Để có được một bộ ảnh hoàn chỉnh về mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, chắc hẳn không chỉ cần cảm hứng sáng tạo mà đòi hỏi sự đầu tư công phu về thời gian, kỹ thuật và ý tưởng. Anh có thể chia sẻ thêm về quá trình thực hiện tác phẩm này?

Nghệ sĩ Giang Sơn Đông: Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc tới Báo và Phát thanh, Truyền hình các tỉnh, thành phố: Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Phòng; Ban tổ chức cuộc thi, đặc biệt là Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh đã tạo điều kiện cho các nghệ sĩ như chúng tôi tham gia nhiều chuyến sáng tác thực tế tại khu vực Tây Yên Tử. Trước mỗi chuyến đi, tôi đều chuẩn bị khá kỹ về ý tưởng, kịch bản và các phương án tác nghiệp nên thời gian chụp không kéo dài.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là không gian lưu trữ mộc bản tương đối chật hẹp, ánh sáng yếu, trong khi yêu cầu về chất lượng hình ảnh rất cao. Tôi phải sử dụng tốc độ chụp chậm và tận dụng tối đa khả năng chống rung của máy ảnh để bảo đảm yếu tố kỹ thuật cũng như hiệu quả nghệ thuật. Sau khi tác nghiệp, khâu hậu kỳ cũng đòi hỏi nhiều thời gian và sự tỉ mỉ. Từ gần 100 bức ảnh, tôi cân nhắc rất kỹ để lựa chọn 5 tác phẩm ưng ý nhất tạo thành bộ ảnh hoàn chỉnh. Đó là quá trình lao động nghiêm túc, đòi hỏi sự kiên trì và đầu tư lớn về thời gian.

Phóng viên: Không chỉ là một loại hình nghệ thuật, nhiếp ảnh ngày nay còn được xem là cầu nối giúp đưa các giá trị văn hóa, lịch sử đến gần hơn với công chúng. Từ trải nghiệm thực tế của mình, anh nhìn nhận như thế nào về vai trò của nhiếp ảnh trong việc bảo tồn và lan tỏa các giá trị di sản?

Nghệ sĩ Giang Sơn Đông giới thiệu bộ ảnh giành giải Nhất được trưng bày tại Lễ tổng kết, trao giải cuộc thi ảnh "Khoảnh khắc di sản Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc".

Nghệ sĩ Giang Sơn Đông: Việt Nam là quốc gia có nền văn hóa đa dạng với nhiều dân tộc cùng sinh sống, mỗi cộng đồng đều sở hữu những giá trị văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc. Đó cũng là nguồn cảm hứng bất tận đối với những người làm nghệ thuật.

Thông qua ống kính của người nghệ sĩ, các giá trị di sản được tái hiện sinh động và gần gũi hơn với công chúng. Trong thời đại công nghệ số, một bức ảnh có thể vượt qua mọi khoảng cách địa lý chỉ trong vài giây. Vì thế, nhiếp ảnh không chỉ ghi lại vẻ đẹp của di sản mà còn là cây cầu kết nối quá khứ với hiện tại, đưa hình ảnh đất nước và con người Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Giang Sơn Đông, sinh năm 1973, quê ở xã Đồng Hưu, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang (cũ); nay là xã Đồng Kỳ, tỉnh Bắc Ninh (hiện đang sinh sống ở Hải Phòng). Anh tham gia hoạt động nhiếp ảnh từ năm 2017, từng giành nhiều giải cao ở các cuộc thi cấp quốc gia do Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tổ chức với các tác phẩm tiêu biểu như: "Làng nổi Cái Bèo" (Huy chương Bạc-năm 2017); "Những con đường tỏa sáng" (Huy chương Đồng-năm 2018); "Thành phố biển Việt Nam " (Huy chương Bạc-năm 2023)… cùng nhiều giải thưởng do các bộ, ngành, tỉnh, thành phố tổ chức.

Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm tới công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch. Với những người cầm máy, đó cũng là trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm công dân. Tôi hy vọng những tác phẩm về di sản quê hương Bắc Ninh sẽ tiếp tục có cơ hội được giới thiệu, quảng bá rộng rãi, qua đó góp phần để công chúng hiểu hơn, yêu hơn và trân trọng hơn những giá trị văn hóa do cha ông để lại.

Phóng viên: Sau thành công của bộ ảnh về mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, anh còn ấp ủ những dự định nào để tiếp tục kể câu chuyện về vùng đất Kinh Bắc qua nhiếp ảnh?

Nghệ sĩ Giang Sơn Đông: Bắc Ninh là vùng đất giàu truyền thống văn hóa với hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc đã được UNESCO công nhận, ghi danh. Đây là nguồn cảm hứng lớn đối với những người làm nghệ thuật, trong đó có nhiếp ảnh.

Sau khi hoàn thành bộ ảnh về mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm ở phường Tân An, cách đây vài tuần, tôi đã dành 3 ngày lưu trú tại chùa Bổ Đà ở phường Vân Hà để thực hiện một bộ ảnh mới về ngôi cổ tự nổi tiếng với vẻ đẹp nguyên sơ, trầm mặc cùng hệ thống vườn tháp độc đáo hiếm có ở Việt Nam.

Tôi được biết, dự kiến tháng 11/2026, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tổ chức trao giải Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật “Các di sản văn hóa Việt Nam”, hy vọng tác phẩm của tôi và các đồng nghiệp đoạt giải Cuộc thi ảnh "Khoảnh khắc di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc" sẽ "góp mặt" ở sự kiện này.

Trong thời gian tới, tôi dự định tiếp tục đầu tư sáng tác các bộ ảnh về tranh dân gian Đông Hồ, dân ca Quan họ Bắc Ninh và những nét văn hóa đặc sắc trong đời sống cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh... Đồng thời, tích cực tham gia các cuộc thi, triển lãm và hoạt động quảng bá do các cơ quan Trung ương và địa phương tổ chức, góp phần giới thiệu hình ảnh Bắc Ninh giàu bản sắc đến với công chúng trong nước và quốc tế.

Phóng viên: Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện. Chúc anh tiếp tục có thêm nhiều tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật, góp phần lan tỏa những di sản văn hóa đặc sắc của quê hương Kinh Bắc đến với đông đảo công chúng.

Dưới đây là bộ ảnh "Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm - Di sản tư liệu thế giới" của tác giả Giang Sơn Đông:

Không gian lưu giữ mộc bản.

Mộc bản được sắp xếp ngay ngắn.

Vệ sinh bảo quản.

Cận cảnh chữ khắc trên mộc bản.

Lan tỏa giá trị di sản.