Từ cánh đồng làng đến bàn ăn toàn cầu

Không còn là nền sản xuất thuần túy dựa vào sản lượng, nông nghiệp hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ sang tư duy giá trị, chất lượng và thương hiệu, với những container nông sản cập bến các thị trường khó tính nhất thế giới, qua đó từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ nông nghiệp toàn cầu, đồng thời tiếp tục giữ vai trò trụ cột vững chắc của nền kinh tế.

Mô hình nông nghiệp chất lượng cao đang hình thành trong lòng các địa phương.

Khi nông nghiệp vào “đường băng” tăng trưởng

Có một thời nông nghiệp Việt Nam gắn liền với hai chữ “cứu đói”. Trong ký ức của nhiều thế hệ, đó là nền tảng sinh tồn, là chiếc neo giữ ổn định xã hội và là điểm tựa của nền kinh tế mỗi khi đất nước đối mặt với khó khăn. Nhưng cùng với công cuộc Đổi mới và hội nhập, nông nghiệp đã vượt ra ngoài vai trò ban đầu, từng bước khẳng định mình như một trụ cột tăng trưởng, một lực đỡ bền bỉ của nền kinh tế quốc dân.

Năm 2025 khép lại với một dấu mốc đáng chú ý: Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 70 tỷ USD, tăng khoảng 12% so với năm 2024. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục chịu thử thách bởi xung đột, lạm phát và các rào cản kỹ thuật mới, kết quả này cho thấy nông nghiệp Việt Nam không chỉ “trụ vững”, mà còn tìm lối bứt lên.

Gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt với khoảng 11,6 tỷ USD, phản ánh sự dịch chuyển từ gia công sang sản phẩm hoàn chỉnh, có thiết kế và thương hiệu. Cà phê lần đầu tiên chạm mốc 8,6 tỷ USD, không chỉ nhờ sản lượng, mà nhờ giá trị gia tăng từ chế biến sâu. Rau quả vươn lên trên 8,5 tỷ USD, tăng gần 20%, cho thấy bước tiến rõ rệt trong xuất khẩu chính ngạch và kiểm soát chất lượng. Thủy sản, với kim ngạch hơn 11 tỷ USD, tiếp tục khẳng định năng lực cạnh tranh dựa vào tiêu chuẩn và độ tin cậy của chuỗi cung ứng. Gạo vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa nâng cao giá trị xuất khẩu nhờ tỉ trọng gạo chất lượng cao ngày càng lớn.

Điều đáng chú ý là tăng trưởng không chỉ đến từ việc bán được nhiều hơn, mà còn từ việc mở rộng không gian thị trường. Bên cạnh các thị trường truyền thống, như Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, nông sản Việt Nam đang từng bước thâm nhập sâu hơn vào Trung Đông, châu Phi, Nam Mỹ. Việc đa dạng hóa thị trường giúp giảm phụ thuộc, tăng sức chống chịu cho toàn ngành trước những biến động bên ngoài.

Như Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính từng nhấn mạnh: “Nông nghiệp là trụ đỡ của nền kinh tế, là điểm tựa quan trọng trong những giai đoạn khó khăn”, thực tiễn cho thấy, khi nhiều lĩnh vực chịu áp lực suy giảm, nông nghiệp vẫn duy trì tăng trưởng, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội.

Tái định vị nông sản Việt trên bản đồ thế giới

Thế giới hôm nay không thiếu lương thực, nhưng lại thiếu thực phẩm an toàn, minh bạch và bền vững. Trong bối cảnh đó, nông nghiệp Việt Nam đứng trước cơ hội tái định vị mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu - không chỉ là quốc gia cung cấp khối lượng lớn, mà là đối tác tin cậy, có trách nhiệm.

Việt Nam sở hữu lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có: Đất đai màu mỡ, khí hậu đa dạng, các vùng sinh thái nối tiếp từ núi cao xuống đồng bằng, từ duyên hải ra hải đảo. Nhờ đó, nhiều nông sản đã tạo được vị thế vững chắc trên thị trường thế giới. Cà phê, hồ tiêu, điều nhiều năm liền nằm trong nhóm dẫn đầu về xuất khẩu; gạo, rau quả, thủy sản ngày càng hiện diện đậm nét trong bữa ăn của người tiêu dùng toàn cầu. Câu nói “Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành bếp ăn của thế giới” của một giáo sư từng được trao giải Nobel không chỉ là lời ngợi ca mà còn là một gợi mở về tầm nhìn dài hạn.

Để trở thành “bếp ăn của thế giới”, nông sản Việt Nam không thể chỉ phong phú, mà phải ngon, sạch, ổn định và đồng nhất. Câu chuyện của ngành cà phê là minh chứng rõ nét. Những ngày đầu hội nhập, tỉ lệ hạt lỗi của cà phê Việt Nam từng rất cao, phản ánh một giai đoạn sản xuất manh mún, thu hái và chế biến còn nhiều hạn chế. Sau nhiều năm kiên trì cải thiện từ giống, canh tác đến chế biến, cà phê Việt Nam hôm nay đã chinh phục được những thị trường khó tính nhất. Từ xuất thô, Việt Nam đã có cà phê rang xay, cà phê hòa tan, cà phê đặc sản. Mỗi nấc thang chế biến sâu là một lần giá trị được nhân lên. Đó cũng là bài học chung cho nhiều ngành hàng khác: Bán nguyên liệu thô là con đường ngắn nhất, nhưng cũng dễ mắc kẹt nhất; bán sản phẩm hoàn chỉnh, có thương hiệu và tiêu chuẩn là con đường dài hơn, nhưng bền vững hơn.

Cuối năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ra mắt Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam - nền tảng dữ liệu số phục vụ quản lý, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững. Việc ra mắt Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam là bước đi cụ thể hóa tinh thần đó, hướng tới xây dựng “tấm hộ chiếu dữ liệu” cho nông sản Việt.

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng, nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. “Mỗi sản phẩm không chỉ là nông sản, mà là kết tinh của khoa học - công nghệ, quản trị và trách nhiệm với thị trường” - Bộ trưởng nhấn mạnh. Đây chính là nền tảng để nông sản Việt Nam nâng tầm giá trị và uy tín trên thị trường quốc tế.

Từ góc nhìn chiến lược, Việt Nam đang từng bước rời xa hình ảnh “quốc gia xuất khẩu nguyên liệu” để hướng tới vai trò “quốc gia cung cấp thực phẩm chất lượng cao”. Con đường này không dễ đi, bởi cạnh tranh gay gắt, chi phí tuân thủ tiêu chuẩn cao và áp lực chuyển đổi xanh ngày càng lớn. Song, đó là con đường tất yếu, nếu nông nghiệp Việt Nam muốn phát triển bền vững.

Tăng trưởng hôm nay không phải điểm kết thúc, mà là bước khởi đầu cho một giai đoạn mới - giai đoạn của chất lượng, thương hiệu và vị thế. Xuân mới đã về! Niềm tin lan tỏa từ những cánh đồng đang vào vụ, từ những nhà máy chế biến sáng đèn xuyên đêm, đến những chuyến tàu chở đầy nông sản rời cảng. Không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ và vững vàng, như chính nền nông nghiệp đang lớn lên cùng đất nước, mang theo khí xuân của niềm tin và khát vọng vươn xa.

Đỗ Minh