Động lực cho tăng trưởng bền vững

Viện trưởng Viện Tài nguyên môi trường và phát triển cộng đồng, PGS.TS Bùi Thị An:

Kinh tế tư nhân, nguồn lực dẫn dắt tăng trưởng xanh

Việt Nam đã đưa ra cam kết mạnh mẽ tại Hội nghị COP26 về việc đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây không chỉ là cam kết với cộng đồng quốc tế, mà còn là động lực quan trọng để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại và bền vững hơn. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh vai trò kiến tạo của Nhà nước, khu vực kinh tế tư nhân cần được xác định là lực lượng trung tâm, nơi hội tụ tinh thần đổi mới và sáng tạo.

Với sự năng động và linh hoạt vốn có, khu vực kinh tế tư nhân chính là “mạch máu” của mô hình kinh tế tuần hoàn. Từ các sáng kiến tái chế, sản xuất sạch hơn, logistics ngược đến phát triển khu công nghiệp sinh thái, phần lớn đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp trong việc tiết giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi các mô hình này được lan tỏa và nhân rộng, phát triển bền vững sẽ không còn là khẩu hiệu, mà từng bước trở thành thói quen, thành văn hóa của toàn bộ nền kinh tế.

Một điểm đáng kỳ vọng nữa là khả năng huy động nguồn lực của khu vực tư nhân cho chuyển đổi xanh. Ngoài tín dụng trong nước, doanh nghiệp còn có thể tiếp cận các dòng vốn quốc tế như trái phiếu xanh, tín dụng ưu đãi, hay các quỹ đầu tư cho đổi mới sáng tạo định hướng xanh. Những nguồn lực này, nếu được khơi thông và sử dụng hiệu quả, sẽ tạo thêm động lực mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi.

Trong sản xuất và dịch vụ, doanh nghiệp tư nhân đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giúp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu, như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu hay các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Với khả năng thích ứng nhanh, doanh nghiệp tư nhân có lợi thế trong việc duy trì thị phần, mở rộng thị trường và khẳng định vị thế của hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Mặc dù phần lớn doanh nghiệp tư nhân Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, nhưng chính điều đó lại tạo nên sức lan tỏa rộng lớn. Khi hàng trăm nghìn doanh nghiệp cùng thực hiện những giải pháp xanh giản dị nhưng thiết thực như tiết kiệm năng lượng, xử lý nước thải hay phân loại rác tại nguồn, tác động cộng hưởng đối với mục tiêu phát triển bền vững sẽ vô cùng đáng kể.

Để khu vực kinh tế tư nhân thực sự dẫn dắt tăng trưởng xanh, tôi mong muốn chính sách tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, minh bạch và dễ thực thi. Trên cơ sở Nghị quyết 68-NQ/TW, cần ưu tiên minh bạch hóa tiếp cận đất đai cho dự án xanh; phát triển tài chính xanh và cơ chế bảo lãnh tín dụng; thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh; chuẩn hóa tiêu chuẩn, chứng nhận xanh; đồng thời nâng cao năng lực quản trị ESG và minh bạch thông tin của doanh nghiệp.

Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý thành phố Hồ Chí Minh, TS Trần Quang Thắng:

Cần giải pháp toàn diện để tạo đột phá phát triển kinh tế xanh

Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội song hành với thách thức về phát triển kinh tế xanh. Về cơ hội, nền kinh tế có điều kiện tiếp cận các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ - những thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn xanh; đồng thời thu hút dòng vốn xanh quốc tế. Bên cạnh đó, Việt Nam còn sở hữu tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo như điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, sinh khối, qua đó góp phần cải thiện chất lượng môi trường, nâng cao sức khỏe cộng đồng và hình thành các ngành công nghiệp mới như pin lưu trữ, hydro xanh, xe điện.

Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế xanh cũng đối mặt với không ít thách thức. Chi phí đầu tư ban đầu còn cao, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và giao thông xanh; hệ thống lưới điện hiện nay chưa đáp ứng kịp sự gia tăng nhanh của các nguồn năng lượng tái tạo. Bên cạnh đó, doanh nghiệp buộc phải thay đổi quy trình sản xuất - một yêu cầu không hề dễ dàng, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc thiếu công nghệ lõi, phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu thiết bị xanh, cùng bài toán cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải tiếp tục là những thách thức lớn.

Để tạo đột phá trong phát triển kinh tế xanh, cần triển khai một hệ thống giải pháp toàn diện, đồng bộ trên các trụ cột: Chính sách - tài chính - công nghệ và hạ tầng - xã hội, doanh nghiệp và nhận thức.

Về chính sách và thể chế, Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến tăng trưởng xanh, năng lượng tái tạo, giao thông xanh và tiêu chuẩn môi trường. Đồng thời, lồng ghép các mục tiêu xanh vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch ngành và quy hoạch đô thị; xây dựng lộ trình giảm phát thải cụ thể cho từng ngành, ban hành các tiêu chuẩn xanh bắt buộc đối với những ngành có nguy cơ ô nhiễm cao như xi măng, thép, dệt may.

Tiếp đó, Việt Nam cần phát triển thị trường tài chính xanh (trái phiếu xanh, tín dụng xanh, quỹ đầu tư xanh); ưu đãi thuế và hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng. Cùng với đó là thu hút vốn quốc tế từ các quỹ khí hậu, ngân hàng phát triển, đối tác chiến lược; khuyến khích mô hình PPP (hợp tác công - tư) trong năng lượng tái tạo, giao thông công cộng, xử lý rác; định giá carbon và xây dựng thị trường carbon để tạo động lực giảm phát thải.

Nâng cấp lưới điện thông minh để hấp thụ tốt hơn nguồn năng lượng tái tạo; ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp, tòa nhà, giao thông; thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Tăng cường giáo dục và truyền thông về tiêu dùng xanh, lối sống bền vững; khuyến khích doanh nghiệp áp dụng ESG (môi trường - xã hội - quản trị); hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh...

Chuyên gia kinh tế, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh:

Nền tảng quan trọng giúp kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhanh, bền vững

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, ba động lực mới gồm kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn được xem là những trụ cột quan trọng, có khả năng tạo ra sức bật dài hạn. Điểm chung của các mô hình này là hướng tới nền sản xuất hiệu quả hơn, tiết kiệm tối đa tài nguyên thiên nhiên, đồng thời nâng cao chất lượng tăng trưởng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.

Kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ dừng lại ở các khái niệm vĩ mô, mà đã đi sâu vào từng doanh nghiệp, từng khâu sản xuất - kinh doanh. Khi được triển khai đồng bộ, các mô hình này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, tiết kiệm nguyên vật liệu, năng lượng và nguồn lực đầu vào, qua đó nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sản xuất. Đặc biệt, kinh tế số với việc ứng dụng công nghệ, dữ liệu lớn và tự động hóa tạo điều kiện kết nối các chủ thể trong nền kinh tế, từ doanh nghiệp, nhà cung cấp đến người tiêu dùng, giúp quá trình sản xuất - phân phối - tiêu dùng diễn ra thông suốt, minh bạch và hiệu quả hơn.

Trong khi đó, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn giữ vai trò then chốt trong việc giải quyết bài toán tài nguyên và môi trường, những yếu tố ngày càng trở thành rào cản đối với mô hình tăng trưởng truyền thống. Kinh tế tuần hoàn có nhiều cấp độ và hình thức, nhưng mục tiêu cốt lõi là kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm thiểu chất thải ra môi trường. Đây là hướng đi phù hợp với điều kiện của Việt Nam, khi nguồn tài nguyên là hữu hạn, còn áp lực môi trường ngày càng gia tăng.

Để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, việc tổ chức lại dây chuyền sản xuất theo hướng khép kín và liên kết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Phụ phẩm, phế thải phát sinh trong quá trình sản xuất được tái sử dụng, tái chế, chuyển đổi thành đầu vào cho các khâu sản xuất khác. Khi hình thành các chuỗi sản xuất - tiêu dùng mang tính tuần hoàn, doanh nghiệp không chỉ giảm chi phí mà còn tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Ở góc độ vĩ mô, Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách để khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi sang các mô hình kinh tế mới, đặc biệt thông qua hỗ trợ về công nghệ, tài chính và khung pháp lý phù hợp.

Hương Thủy - Hồng Anh thực hiện