Từ cậu bé theo ghe mưu sinh đến Nhà giáo Ưu tú

Ông Nguyễn Văn Sơn trở về sau chuyến biển vào rạng sáng. (Ảnh: T.H)

11 tuổi theo ghe đi đánh cá

Hơn 30 năm đứng trên bục giảng, Nhà giáo Ưu tú (NGƯT) Bùi Văn Son – Phó Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Thị Định, phường Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk vẫn không quên những ngày vừa đi học, vừa theo ghe (chiếc thuyền nhỏ) mưu sinh.

Sinh năm 1972 tại làng biển Đông Tác, nay thuộc khu phố Phú Đông 5, phường Phú Yên, ông Son lớn lên trong gia đình có 8 anh chị em. Cha đi biển, mẹ buôn cá, quanh năm tảo tần nuôi các con ăn học.

Gia đình đông con, cuộc sống còn nhiều khó khăn nên từ năm 11 tuổi, ông đã theo ghe đánh bắt cá. Có những ngày, cậu bé làng biển thức dậy lúc 1h sáng, lênh đênh trên biển đến rạng sáng mới trở về rồi đi bộ hàng cây số đến trường.

Trong ký ức của ông, chuyến đi biển đầu tiên vẫn hiện rõ như mới hôm qua. Khi ấy, ông ít tuổi và nhỏ con nhất trên ghe. Đến nơi đánh bắt, ông được giao nhảy xuống nước để nối sợi dây thừng với tấm lưới. Vì bơi chưa thạo, cậu bé đứng chần chừ bên mạn ghe và bất ngờ bị chủ ghe đẩy xuống biển.

“Tôi uống không biết bao nhiêu nước. Vào đến bờ, tôi tự nhủ sẽ không đi nữa. Nhưng rồi nghĩ, nếu hôm sau họ chia được nhiều tiền mà mình không có phần thì tiếc, nên tôi lại tiếp tục”, ông Son nhớ lại.

Nhà giáo Ưu tú Bùi Văn Son - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Thị Định.

Sau lần ấy, nỗi sợ dần nhường chỗ cho sự dạn dĩ. Những ngày lênh đênh trên sóng nước không chỉ giúp ông bơi tốt hơn mà còn sớm hiểu giá trị của sức lao động và đồng tiền cha mẹ nhọc nhằn kiếm được.

Nhịp sống vừa theo ghe, vừa đến trường kéo dài cho đến khi ông hoàn thành lớp 12. Số tiền ít ỏi kiếm được sau mỗi chuyến biển, ông dành mua quần áo, sách vở và phần nào san sẻ khó khăn với gia đình.

Biển rèn cho cậu học trò nghèo sự cứng cỏi, còn những lần theo cha đến lớp lại âm thầm gieo vào ông ước mơ trở thành giáo viên.

Cha ông là ông Bùi Trước (sinh năm 1938). Sau năm 1975, ông Trước tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ bổ túc văn hóa do Phòng Giáo dục tổ chức, sau đó trở về dạy bổ túc và xóa mù chữ cho người dân làng Đông Tác.

Trong vai trò giáo viên bình dân học vụ, ông Trước cần mẫn mang con chữ đến với bà con giữa lúc đời sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn. Hình ảnh người cha bên những lớp học đơn sơ đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tuổi thơ của ông Son.

“Thấy cha đi dạy, tôi thường theo cùng. Có lẽ từ những lớp học bình dị ấy, mong muốn trở thành giáo viên dần hình thành trong tôi. Sau này, nhiều anh em trong gia đình cũng chọn nghề giáo”, ông Son chia sẻ.

Trường THCS Nguyễn Thị Định (điểm chính) nơi có 35-40% học sinh có cha mẹ làm nghề biển.

Năm 1993, ông Son bắt đầu giảng dạy tại Trường THPT Lê Hồng Phong, huyện Tây Hòa trước đây, nay thuộc xã Tây Hòa. Một năm sau, ông chuyển về Trường THCS Nguyễn Thị Định và gắn bó với ngôi trường này đến nay.

Từ cậu bé theo ghe mưu sinh, ông Bùi Văn Son bền bỉ học tập, trở thành giáo viên rồi đến cán bộ quản lý giáo dục. Năm 2023, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú, ghi nhận những đóng góp trong quá trình công tác.

Tấm gương cho học trò

Trường THCS Nguyễn Thị Định nằm gần làng biển Phú Đông (phường Phú Yên). Theo lãnh đạo nhà trường, tại điểm chính, khoảng 35 - 40% học sinh có cha hoặc mẹ làm ngư dân. Khi cha lênh đênh trên biển, mẹ tất bật buôn bán, nhiều em sớm hình thành tính tự lập, tự sắp xếp việc học và sinh hoạt.

Nguyễn Thị Thu Phương, học sinh lớp 9, nhiều năm liền đạt danh hiệu học sinh giỏi. Bố em, ông Nguyễn Văn Máy (sinh năm 1975), là chủ tàu, thường xuyên bận rộn với công việc đánh bắt thủy sản.

Ông Nguyễn Văn Máy chuẩn bị cho kỳ biển tháng tới.

Thấu hiểu nỗi vất vả của cha mẹ, Phương chủ động hoàn thành bài vở mà không cần nhắc nhở. Với em, kết quả học tập tốt không chỉ là niềm vui của bản thân mà còn là cách đáp lại những nhọc nhằn của cha mẹ.

Bắt đầu lập nghiệp với một chiếc thuyền nhỏ vào năm 2000, đến nay ông Máy có 5 tàu đánh bắt thủy sản. Từ nguồn thu trên biển, vợ chồng ông nuôi 5 người con ăn học. Hai người con đầu đã du học và định cư tại Nhật Bản, Canada; hai người tiếp theo đã và đang hoàn thành chương trình đại học trong nước; Phương là con út.

Với ông Máy, biển vừa mang lại sinh kế, vừa để lại ký ức đớn đau. Năm 2007, trên đường trở vào bờ, tàu của ông gặp áp thấp nhiệt đới rồi bị đánh chìm.

Sau biến cố ấy, ông càng thấu hiểu sự khắc nghiệt của nghề biển. Nỗi buồn dần lắng lại, nhường chỗ cho nụ cười khi ông nhắc đến các con – những người được nuôi lớn từ bao tháng ngày cha mẹ tần tảo bám biển, nay đều được học hành và có cơ hội lựa chọn tương lai.

Ông Nguyễn Văn Sơn tất bật cho kịp chợ sáng sau khi vào bờ.

Cũng đang học lớp 9, em Nguyễn Thị Trúc Phương lớn lên trong gia đình có cha là ông Nguyễn Văn Sơn (sinh năm 1983), làm nghề biển từ năm 2008. Mẹ em, bà Đặng Thùy Trinh, nhận cá chồng đưa về sau mỗi chuyến biển rồi mang ra chợ bán.

Trao đổi với Báo GD&TĐ, ông Sơn cho biết chiếc ghe nhỏ của gia đình chủ yếu đánh bắt gần bờ, mỗi chuyến đi phụ thuộc nhiều vào thời tiết và nguồn lợi thủy sản.

“Trước đây, tôi còn thời gian dành cho những thú vui như chăm cây cảnh. Giờ các con ngày càng lớn, chi phí học hành nhiều hơn nên tôi phải siêng đi biển, chỉ mong có đủ điều kiện lo cho ba đứa”, ông Sơn nói.

Sau mỗi chuyến trở về, điều những người cha mong đợi không chỉ là khoang tàu, ghe đầy thêm tôm cá mà còn là tin vui từ việc học của con.

Những ngày cha mẹ mải miết mưu sinh, ba anh chị em Trúc Phương tự bảo ban nhau học tập. Người con lớn sinh năm 2008 đang học tiếng Nhật, chuẩn bị cho dự định du học. Trúc Phương cùng người em nhỏ cũng sớm hình thành nếp tự học và nhiều năm liền đạt thành tích học sinh giỏi.

Khu vực neo đậu tàu bè ở cảng cá Đông Tác (phường Phú Yên).

Từng trải qua tuổi thơ vừa đi biển vừa đến lớp, NGƯT Bùi Văn Son thấu hiểu hoàn cảnh của học sinh trong các gia đình ngư dân. Theo ông, trước đây người dân chủ yếu đánh bắt bằng phương tiện thô sơ, thiếu thiết bị hỗ trợ nên phải đối mặt với nhiều hiểm nguy. Ngày nay, tàu thuyền và công cụ hiện đại hơn, song nghề này vẫn nặng nhọc, tiềm ẩn rủi ro và phụ thuộc vào thời tiết.

Do đó, sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường càng có ý nghĩa đối với học sinh vùng biển. Đội ngũ giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn quan tâm, nhắc nhở, giúp các em duy trì nền nếp học tập.

Từ chính câu chuyện của mình, ông Son thường nhắn nhủ học sinh trân trọng cơ hội đến trường. Hoàn cảnh khó khăn không nên trở thành rào cản, mà có thể là động lực để mỗi em nỗ lực vươn lên.

Ở làng biển Phú Đông, nhiều người vẫn miệt mài theo tàu, ghe, chắt chiu sau từng mẻ lưới để nuôi con ăn học. Đáp lại sự nhọc nhằn ấy, những người con bền bỉ bám lớp, bám trường, vun đắp ước mơ qua từng trang sách. Biển mang lại sinh kế hôm nay, còn con chữ mở ra cho các em những lựa chọn rộng dài hơn trong tương lai.