Từ câu chuyện tình yêu của đồng bào Thái đến sứ mệnh biến di sản thành tài sản

Lễ hội Văn hóa Du lịch Mường Lò 2026 với chủ đề Tinh hoa xòe Thái, sắc màu Tây Bắc diễn ra từ ngày 15-21/10, đúng dịp kỷ niệm 5 năm nghệ thuật xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. 

Các chủ thể văn hóa đều sẽ tham gia vào màn đại xòe. 

Hành trình đánh thức hồn cốt văn hóa từ thiên tình ca bản địa

Điểm nhấn của lễ hội là lễ khai mạc diễn ra lúc 20h ngày 16/10 tại Sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai với chương trình nghệ thuật Xòe Thái - Trọn một vòng yêu.

Tổng đạo diễn Lê Hải Yến.

Tại buổi gặp gỡ báo chí ngày 7/10, tác giả kịch bản kiêm Tổng đạo diễn Lê Hải Yến cho biết, Xòe Thái - Trọn một vòng yêu được xây dựng như một thiên tình ca rực rỡ, lấy cảm hứng từ kiệt tác truyện thơ Xống chụ xôn xao (Tiễn dặn người yêu) - kiệt tác truyện thơ trữ tình dân gian Thái Đen và ý niệm về sợi dây tình Xai Peng thiêng liêng.

Tác phẩm Xống chụ xôn xao vốn được ví như Truyện Kiều của người Thái, vừa khắc họa mối tình vượt qua vô vàn trắc trở, vừa là bức tranh phản chiếu chân thực mọi góc cạnh đời sống, phong tục, tập quán, nếp sống của đồng bào Thái từ xưa. Dây tình Xai Peng của người Thái tượng trưng cho sợi dây tình bền chặt, quấn quýt, sợi chỉ thiêng kết nối hai trái tim không rời xa.

Từ chất liệu văn học và mỹ cảm dân gian đó, chương trình được cấu trúc mạch lạc thành 3 chương nghệ thuật xuyên suốt, từ những rung động đầu đời của cô gái - chàng trai Thái, qua thử thách của thời gian, đến ngày đoàn tụ và hạnh phúc trọn vẹn: Mầm thương - mở ra không gian Mường Lò thuở khai hoang, gieo mạ và sàn hoa Hạn Khuống (không gian sinh hoạt văn hóa, nghệ thuật trình diễn dân gian truyền thống độc đáo của đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc); Sợi nhớ - tái hiện những thử thách cưới hỏi, phong tục Tằng cẩu cùng sự chờ đợi thủy chung bên khung cửi; Vòng yêu - thời điểm niềm vui lan tỏa khắp bản Mường qua màn đại xòe rực rỡ.

Hơn 2.000 nghệ nhân, người dân tộc Thái cùng hàng trăm nghệ sĩ chuyên nghiệp sẽ cùng hòa quyện trên sân khấu.

Tổng đạo diễn cho biết, chương trình không tách nghệ thuật xòe Thái thành các tiết mục độc lập mà biến điệu xòe thành mạch ngầm xuyên suốt câu chuyện. Nhiều tập tục truyền thống có nguy cơ mai một của người Thái xưa cũng được phục dựng sinh động ngay trên sân khấu. Lần đầu tiên, ngôn ngữ nhạc kịch kết hợp với các điệu hát Khắp (loại hình dân ca-thơ độc đáo và là di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của đồng bào các dân tộc Thái và Tày ở vùng Tây Bắc) có phụ đề tiếng Việt được đẩy mạnh, giúp người xem dễ dàng đồng cảm và chạm vào tầng sâu văn hóa bản địa.

Bảo tồn di sản trong kỷ nguyên mới, sức mạnh của chủ thể văn hóa

Ê-kíp sản xuất cho biết để tạo nên một trải nghiệm nghệ thuật độc bản, chương trình đã khéo léo kết hợp hình thức sân khấu thực cảnh dân gian với công nghệ trình chiếu 3D mapping tương tác tiên tiến. Hệ thống 24 máy chiếu công suất lớn bao phủ diện tích hơn 3.000m² tại sân vận động tạo nên không gian bản Mường huyền ảo với hình ảnh núi rừng trùng điệp và sự chuyển dịch mặt trăng - mặt trời đại diện cho thời gian chờ đợi.

Trả lời câu hỏi của phóng viên VietNamNet về vai trò của cộng đồng khi lễ hội của họ được tổ chức với quy mô lớn sẽ như thế nào?... Tổng đạo diễn Lê Hải Yến khẳng định: "Điểm tựa bền vững nhất của công tác giữ gìn di sản chính là sự tham gia trực tiếp của cộng đồng. Hơn 2.000 nghệ nhân, người dân tộc Thái cùng hàng trăm nghệ sĩ chuyên nghiệp sẽ cùng hòa quyện trên sân khấu. Họ không chỉ biểu diễn mà sẽ kể lại câu chuyện của chính dân tộc mình bằng niềm tự hào sâu sắc.

Đặc biệt, lần đầu tiên trên sân khấu, một đại cảnh xòe được kiến tạo như một siêu đám cưới của bản Mường - nơi hàng nghìn con người cùng hội tụ cùng hòa vào vòng xòe để chúc phúc cho đôi trai gái. Từ vòng tay của hai người yêu nhau, vòng xòe cứ thế mở rộng, lan tỏa thành vòng tay của cả cộng đồng. Đó không chỉ là một đại cảnh mang quy mô chưa từng có mà còn là khoảnh khắc thăng hoa của tình yêu, khi tình yêu lứa đôi được cộng đồng nâng niu, chúc phúc và cùng nhau tôn vinh những giá trị tốt đẹp mà tình yêu có thể tạo nên. Việc đưa di sản sống động vào đời sống đương đại không chỉ đánh thức ký ức văn hóa trong lòng thế hệ trẻ mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của di sản Việt Nam trên hành trình hội nhập và phát triển".

Phát biểu tại cuộc họp báo công bố lễ hội, bà Vũ Thị Hiền Hạnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai, Trưởng BTC lễ hội khẳng định tầm nhìn chiến lược của tỉnh: Lễ hội Mường Lò và chương trình nghệ thuật không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh di sản hay tổ chức sự kiện giải trí đơn thuần mà mục tiêu cốt lõi là từng bước "biến di sản thành tài sản".

Thông qua việc nâng tầm chất lượng các chương trình nghệ thuật và lễ hội truyền thống, Lào Cai đang chủ động tạo ra những sản phẩm du lịch văn hóa độc bản, có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với du khách trong và ngoài nước. Việc phát triển du lịch di sản dựa trên tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW và Nghị quyết số 26-NQ/TW sẽ trực tiếp tạo ra công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho đồng bào các dân tộc thiểu số, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương theo hướng bền vững.