Từ cậu học trò đi bộ 20 km đến người mang ánh sáng cho hàng chục nghìn bệnh nhân

Hơn 40 năm gắn bó với ngành Nhãn khoa, BSCKII Trần Văn Đà, nguyên Trưởng khoa Đáy mắt Bệnh viện Mắt Đà Nẵng, đã thực hiện hàng chục nghìn ca phẫu thuật, đồng hành cùng biết bao người bệnh trên hành trình tìm lại ánh sáng.

Phía sau những con số ấy là những câu chuyện mà người bác sĩ vẫn nhớ mãi, là những bệnh nhân từng tuyệt vọng khi không tìm được ánh sáng được chữa khỏi hay những bệnh nhân nghèo được chữa bệnh với chi phí vừa túi tiền. Với bác sĩ Đà, chữa một đôi mắt không chỉ là làm cho bệnh nhân nhìn thấy. Đó còn là trả lại cho họ khả năng sống một cuộc đời bình thường.

20km đi bộ mỗi ngày để đến với ước mơ trở thành bác sĩ

Bác sĩ Trần Văn Đà sinh năm 1960, quê xã Thu Bồn, TP Đà Nẵng (trước là xã Duy Tân, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam). Tuổi thơ của ông gắn với một vùng quê còn nhiều khó khăn. Những năm học cấp 3, để đến trường huyện, ông phải đi bộ khoảng 20 km. Chiều Chủ nhật, ông vác bao gạo trên vai, đi bộ xuống trường. Chiều thứ 7 lại lội bộ về nhà. Có hôm mãi đến 10 giờ đêm ông mới về tới nơi.

Bác sĩ Trần Văn Đà. Ảnh: Bích Vân

Những năm tháng ấy không chỉ rèn cho ông sự chịu khó mà còn gieo vào lòng cậu học trò một suy nghĩ về nghề y. Sau ngày đất nước thống nhất, ở những vùng quê nghèo, việc tiếp cận y tế còn vô cùng khó khăn. Người bệnh nặng nhiều khi phải nằm trên võng, được người nhà khiêng từ trên núi xuống huyện, có người không kịp đến cơ sở y tế đã tử vong trên đường.

"Nhìn cảnh đó, tôi nghĩ nếu mình học được nghề y thì có thể giúp được người dân quê mình", bác sĩ Đà nhớ lại. Ý nghĩ giản dị ấy theo ông vào giảng đường Trường Đại học Y Dược TPHCM rồi trở thành một lựa chọn gắn bó cả cuộc đời.

Những năm học tập và làm việc ở miền Nam, ông cũng nhận được sự đùm bọc của những người đồng hương. Khi mới vào TPHCM nhập học, ông tìm đến khu vực quận Tân Bình cũ, nơi có đông đồng hương Quảng Nam. Với chất giọng quê nhà, ông được bà con mở cửa cho ở, cho ăn mà không lấy tiền.

Bác sĩ Trần Văn Đà khám cho bệnh nhân. Ảnh: Bích Vân

Ra trường, ông trở về quê hương công tác trong thời kỳ tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng còn nhiều thiếu thốn. Khi ngành y tế có chủ trương phát triển các chuyên khoa, trong đó có Mắt, Răng Hàm Mặt, Da liễu, Tâm thần, ông chọn chuyên khoa Mắt. Lựa chọn ấy ban đầu có thể chỉ bắt nguồn từ mong muốn được làm một nghề có ích. Nhưng rồi chuyên khoa này trở thành con đường mà ông đi suốt hơn 4 thập niên.

Ông được đào tạo chuyên sâu về Nhãn khoa, hoàn thành chương trình Bác sĩ Chuyên khoa II và là một trong những bác sĩ được đào tạo, cấp chứng nhận phẫu thuật viên Phaco đầu tiên tại Việt Nam.

Bác sĩ Đà luôn hết lòng vì người bệnh. Ảnh: Bích Vân

Trong 10 năm đầu, ông làm công tác nhãn khoa tổng hợp, tiếp cận nhiều lĩnh vực từ Glocom, đáy mắt, chấn thương nhãn cầu, nhãn nhi đến thần kinh nhãn khoa. Sau đó, ông chuyên sâu về Glocom rồi đảm nhiệm vị trí Trưởng khoa Đáy mắt tại Bệnh viện Mắt Đà Nẵng.

Chính quá trình làm nghề qua nhiều lĩnh vực đã tạo nên ở ông một cách nhìn khá đặc biệt, không chỉ nhìn vào một bệnh lý riêng lẻ mà đánh giá toàn diện đôi mắt của người bệnh. Kinh nghiệm của ông trải rộng từ bán phần trước đến bán phần sau của nhãn cầu, trong đó có đục thủy tinh thể, dịch kính - võng mạc, đáy mắt và Glocom.

Hàng chục nghìn ca mổ và những đôi mắt không thể quên

Trong hơn 40 năm hành nghề, đôi bàn tay của bác sĩ Đà đã đi qua hàng chục nghìn ca phẫu thuật. Ông cho biết nếu tính đầy đủ qua nhiều thập niên hành nghề thì số lượng ca phẫu thuật thực tế có thể lên đến 100.000 ca. Nhưng với ông, điều đáng nhớ không phải là con số.

"Đằng sau một đôi mắt là cả một gia đình, một cuộc sống. Mình chữa cho một người nhưng thực ra là giúp cả gia đình họ thay đổi", bác sĩ Đà nói. Ông nhớ cách đây hàng chục năm, một cô bé mới 14 tuổi, bị mù và được ông phẫu thuật. Mười năm sau, khi cô gái 24 tuổi, chuẩn bị lập gia đình, cô tìm đến bệnh viện, gặp lại vị bác sĩ năm nào. Không có món quà đắt tiền. Cô gái tự tay bê hai quả đu đủ rất to đến biếu ông. "Cô ấy nói nhờ bác sĩ mà con được chữa khỏi và nay đã lập gia đình như bao người bình thường khác", ông kể.

Bác sĩ Đà giải thích tình trạng bệnh cho người nhà bệnh nhân. Ảnh: Bích Vân

Món quà quê mộc mạc ấy đã ở lại trong ký ức người bác sĩ suốt nhiều năm. Với ông, đó là một trong những phần thưởng đặc biệt nhất của nghề.

Một trường hợp khác khiến ông không thể quên là một cô gái tên Tám, quê huyện Nông Sơn cũ của tỉnh Quảng Nam. Một mắt đã mù, mắt còn lại được chẩn đoán gần như không còn khả năng cứu chữa. Chồng bỏ đi, cô phải một mình nuôi con nhỏ đang học tại trường dành cho trẻ khiếm thị. Trong lúc tuyệt vọng, cô gái từng có ý định nhảy lầu ngay tại bệnh viện. Bác sĩ Đà tình cờ gặp cô trên hành lang. "Còn nước còn tát. Để tôi thử", ông động viên. Ca bệnh không đơn giản. Ông quyết định phẫu thuật và sau đó tiếp tục thực hiện thêm 2 lần can thiệp. Tổng cộng 3 lần mổ phức tạp, cuối cùng thị lực của cô gái được phục hồi.

Ca mổ khi ấy tốn khoảng 10 triệu đồng, một khoản tiền không nhỏ đối với người bệnh nghèo. Nhưng cô gái không phải trả tiền. Nguồn kinh phí đến từ một quỹ thiện nguyện khoảng 250 triệu đồng do một người thân của bệnh nhân, gửi lại cho bác sĩ Đà sau khi mẹ ông được chữa khỏi. Người bệnh này chứng kiến tại khoa có nhiều trường hợp nghèo không đủ khả năng chi trả nên đã dành khoản tiền trên để hỗ trợ họ.

Từ nguồn quỹ ấy, nhiều người bệnh khó khăn đã có cơ hội được điều trị. Hiện cô gái năm nào đã có cuộc sống ổn định, làm công việc giúp việc tại Đà Nẵng và thường xuyên gặp vị bác sĩ ân nhân của mình. "Điều mình vui nhất không phải là mình mổ được ca khó, mà là người ta đang tuyệt vọng mà mình giúp họ có lại cuộc sống" – bác sĩ Đà chia sẻ.

Đó cũng là lý do ông vẫn tiếp tục trực tiếp khám, tư vấn và điều trị dù đã nghỉ hưu ở Bệnh viện Mắt Đà Nẵng. Hiện ông đảm nhiệm vai trò Trưởng khoa Mắt Tổng hợp tại Bệnh viện Mắt Việt An Đà Nẵng.

Mỗi ngày, khu khám bệnh vẫn có rất đông người tìm đến. Có người ở Đà Nẵng, có người từ những địa phương xa hơn. Họ biết đến ông qua người thân, bạn bè hoặc những bệnh nhân từng được ông điều trị. Ông Ngô Huỳnh Sơn, SN 1949, trú xã Vu Gia, TP Đà Nẵng, là một trong số đó. Hai mắt ông Sơn bị mờ, đã đi chữa trị nhiều nơi nhưng không cải thiện. Khi đến gặp bác sĩ Đà, sau khi thăm khám, ông được tư vấn bắn laser. Chỉ với chi phí vài trăm nghìn đồng, thị lực của ông cải thiện rõ rệt. "Có nơi tư vấn tôi thay thủy tinh thể nhưng chưa chắc đã nhìn thấy. Bác Đà khám kỹ rồi mới quyết định cách chữa", ông Sơn nói.

Không phải ca bệnh nào cũng cần một cuộc phẫu thuật

Có lẽ điều khiến nhiều bệnh nhân nhớ về bác sĩ Đà không chỉ nằm ở những ca mổ khó, mà còn ở những lần ông nói "không cần mổ". Trong nghề y, đôi khi quyết định không can thiệp lại đòi hỏi bản lĩnh không kém một ca phẫu thuật. Có bệnh nhân từng bị sự cố trong lúc sử dụng máy may, dị vật văng vào mắt. Sau khi đi khám ở một số nơi, người bệnh được tư vấn phẫu thuật, thậm chí thay thủy tinh thể với chi phí cao. Khi thăm khám lại, bác sĩ Đà nhận thấy trường hợp này không nhất thiết phải phẫu thuật.

"Không phải cứ mổ là tốt. Đúng bệnh, đúng phương pháp mới là tốt", ông nói. Bệnh nhân được bắn laser ngay trong buổi chiều. Sau đó mắt sáng trở lại.

Một trường hợp khác là bệnh nhân bị chấn thương mắt, xuất huyết khiến máu đọng trong mắt. Quá lo lắng, người bệnh đi chữa trị nhiều nơi, thậm chí ra Hà Nội, tốn không ít tiền. Sau khi thăm khám, bác sĩ Đà giải thích rằng nếu tình trạng ổn định, lượng máu này có thể tự tiêu và không nhất thiết phải phẫu thuật. Ông khuyên người bệnh bình tĩnh theo dõi. Đúng khoảng 6 tháng sau, lượng máu tự tiêu, thị lực phục hồi mà không cần một cuộc mổ nào.

Những trường hợp như vậy hình thành nên một quan điểm nhất quán của vị bác sĩ đã trải qua nhiều thập niên trong nghề: điều trị phải bắt đầu từ việc xác định đúng bệnh, sau đó mới tính đến phương pháp can thiệp. Ông đặc biệt lưu ý người bệnh không nên vì lo lắng mà chạy chữa khắp nơi, càng không nên nghĩ rằng cứ ra Hà Nội hoặc vào TPHCM mới có thể giải quyết được bệnh.

"Không phải bệnh viện ở đó không tốt. Nhiều khi vấn đề là bệnh nhân chưa tìm đúng bác sĩ chuyên khoa sâu để chữa đúng căn bệnh của mình", ông phân tích. "Người bệnh cần bình tĩnh, tìm đúng chuyên khoa. Không phải bệnh gì cũng phải mổ, càng không phải mổ càng nhiều thì càng tốt", ông nói.

Với người thầy thuốc ấy, mỗi đôi mắt được nhìn thấy trở lại là một câu chuyện về sự sống được tiếp nối. Hơn 40 năm qua, ông đã đi qua hàng chục nghìn ca bệnh bằng đôi bàn tay được tôi luyện trong nghề và một nguyên tắc tưởng như giản dị, chữa bệnh phải vì người bệnh.

Ánh sáng ông mang lại vì thế không chỉ nằm trong đôi mắt. Đó còn là ánh sáng của niềm tin, của hy vọng và của một cuộc sống được tiếp tục.