Từ cuốn sổ tay trong hang đá và ngày trở về của một liệt sĩ

Từ chuyện cuốn sổ tay 20 năm về trước…

Những ngày đầu tháng 8/2026, phóng viên Báo CAND có dịp theo chân đoàn công tác của chính quyền xã Cư Pui và Đội K51 - Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk để lần theo dấu vết tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực hang đá của núi Đá Đen nằm trên địa bàn. Từ trung tâm xã, đoàn phải vượt qua hàng chục cây số đường rừng hiểm trở bằng xe máy và lội bộ. Sau gần 2 giờ băng rừng, lội suối, đoàn cũng có mặt tại chân núi Đá Đen, một trong những địa điểm mà người dân ở đây cho biết, đã có nhiều liệt sĩ đã ngã xuống trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nhưng chưa tìm thấy hài cốt.

Để đến được khu vực hang núi Đá Đen, đoàn công tác phải vượt qua nhiều cánh rừng bằng đường bộ.

Cuộc tìm kiếm xuất phát từ lời kể của một người dân sinh sống trên địa bàn, đó là anh Trương Công Bá (SN 1986, trú tại buôn Ngô, xã Cư Pui). Trong ký ức của anh Bá, cách đây gần 20 năm, anh là người thường xuyên vào khu vực chân núi Đá Đen để săn bắt, lấy mật ong và tìm lan rừng. Địa hình nơi đây đặc biệt hiểm trở với hệ thống hang đá ăn sâu vào lòng núi, những phiến đá lớn xếp chồng lên nhau tạo thành các lối đi chật hẹp, hun hút, có đoạn kéo dài cả trăm mét.

Đoàn công tác băng qua những con dốc thẳng đứng.

Và trong một lần đi rừng như thế, anh Bá gặp trời mưa nên đã len lỏi vào sâu trong hang để trú ẩn.

“Khi vào bên trong, tôi tình cờ phát hiện một cuốn sổ tay đã mất phần bìa. Dù những trang giấy đã úa màu và nhiều dòng chữ phai mờ theo thời gian nhưng tôi vẫn đọc được trong đó có ghi chép lại nội dung về các trận đánh tại đèo Giang Sơn, Yang Reh, Hòa Sơn… cùng số lượng cán bộ, chiến sĩ hy sinh và bị thương sau từng trận”, anh Bá nhớ lại.

Cũng theo lời anh Bá, sau khi đọc qua vài trang, anh đặt cuốn sổ trở lại trên một kè đá rồi tiếp tục chuyến đi rừng. Khi ấy, anh nghĩ đó chỉ là một cuốn sổ cũ của ai đó bị bỏ quên giữa núi rừng nhưng không ngờ rằng, gần hai mươi năm sau, ký ức về nó lại trở thành một manh mối quan trọng trong hành trình tìm kiếm những người lính đã anh dũng hy sinh còn nằm lại nơi đây. “Mình còn nhớ trong cuốn sổ ấy có ghi lại trận đánh ở đèo Giang Sơn, trong trận đánh đó có bao nhiêu người hy sinh, bao nhiêu người bị thương”, anh Bá kể lại.

Để đến được địa điểm cất bốc hài cốt liệt sĩ, cán bộ, chiến sĩ phải luồn mình qua nhiều cửa hẹp, hang sâu.

Anh Bá cho biết thêm, sau chuyến đi rừng năm ấy, những ký ức về câu chuyện tình cờ nhìn thấy cuốn sổ trong hang đá cũng phai mờ theo năm tháng. “Những ngày gần đây, khi nghe thông tin trên báo đài cũng như chính quyền xã tuyên truyền về “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ”, tôi chợt nhớ lại câu chuyện năm xưa nên đã chủ động tìm đến chính quyền địa phương để cung cấp thông tin cất giữ trong ký ức suốt gần hai mươi năm qua”, anh Bá nói.

Đến hành trình trở về của một liệt sĩ

Theo Thiếu tá Nguyễn Duy Thuận - Đội viên Đội K51, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk, sau khi tiếp nhận thông tin do chính quyền địa phương chuyển đến, Đội K51 đã khẩn trương tổ chức xác minh thực địa quanh khu vực hang núi Đá Đen.

“Nếu thực sự có tồn tại một cuốn sổ ghi chép về các trận đánh như lời anh Bá kể thì đây sẽ là nguồn tư liệu rất quý, có thể cung cấp thêm thông tin về đơn vị chiến đấu, địa bàn hoạt động hoặc những vị trí có liệt sĩ đã hy sinh chưa được quy tập. Dù ký ức đã lùi xa gần hai thập kỷ, đơn vị vẫn quyết định không bỏ qua bất kỳ manh mối nào”, Thiếu tá Thuận chia sẻ.

Anh Trương Công Bá (bên phải), người từng nhặt được cuốn sổ trong hang đá năm xưa hướng dẫn cán bộ, chiến sĩ Đội K51 tìm lại dấu vết trong hang đá.

Nhiều ngày liên tiếp, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 cùng anh Bá vượt qua những triền dốc dựng đứng, len lỏi qua hệ thống hang đá chật hẹp, tối tăm. “Mục tiêu ban đầu là tìm lại cuốn sổ tay với hy vọng những trang ghi chép đã úa màu theo thời gian lưu giữ thêm thông tin về các trận đánh, những đơn vị từng chiến đấu và người lính còn nằm lại giữa đại ngàn. Thế nhưng, điều chúng tôi tìm thấy lại vượt ngoài dự liệu. Trong quá trình rà soát khu vực hang đá, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện một bộ hài cốt cùng một số di vật được xác định là của một liệt sĩ chưa rõ danh tính”, Thiếu tá Nguyễn Duy Thuận cho hay.

Và trong cuộc tìm kiếm lại cuốn sổ ấy, Đoàn công tác đã tìm thấy một liệt sĩ.

Sau khi xác định là hài cốt liệt sĩ, ngày 6/8, Đội K51 phối hợp với chính quyền và nhân dân xã Cư Pui tiến hành khai quật. Tại đây, lực lượng chức năng đã tìm thấy nhiều mảnh xương, dây thắt lưng bộ đội, bát ăn cơm B52, lọ dầu gió, dép cao su, cúc quần áo bộ đội, bật lửa...

“Xác định đây là hài cốt liệt sĩ, đơn vị đã tiến hành cất bốc và lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN theo quy định. Đồng thời phối hợp chính quyền địa phương đưa hài cốt về bàn giao cho Ban Quản trang Nghĩa trang Liệt sĩ Krông Bông để tổ chức truy điệu, an táng theo quy định”, Thiếu tá Nguyễn Duy Thuận cho biết thêm.

Chính quyền địa phương cùng Đội K51 tiến hành cất bốc, đưa hài cốt liệt sĩ về an táng theo quy định.