Từ đình Tân Trào đến nhà Quốc hội

Mạch nguồn từ "Thủ đô Khu giải phóng"

Giữa không gian kiến trúc hiện đại và trang nghiêm của Nhà Quốc hội, sự hiện diện của mô hình đình Tân Trào với mái lá cọ mộc mạc như một nốt trầm hùng tráng, đưa người xem ngược dòng thời gian trở về những ngày tháng Tám lịch sử hơn 80 năm trước.

Đình Tân Trào, tọa lạc tại thôn Tân Lập, xã Tân Trào, Tuyên Quang, được xây dựng từ năm Tự Đức thứ 6 (1853). Ngôi đình được dựng lên theo kiến trúc nhà sàn miền núi, mái lợp lá cọ, xung quanh để trống, vốn là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của dân làng. Đến năm Quý Hợi (1923), đình được tu sửa nhưng vẫn giữ nguyên cốt cách dung dị của núi rừng.

Lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Quốc hội, Chính phủ tham quan mô hình phục dựng đình Tân Trào tại triển lãm "Quốc hội Việt Nam - 80 năm đồng hành cùng dân tộc". Ảnh: Phạm Thắng

Thế nhưng, chính ngôi đình đơn sơ nằm ở vị trí chiến lược "tiến khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ" (tiến có thể đánh, lui có thể giữ) ấy đã được Bác Hồ và Trung ương Đảng chọn làm nơi quyết định vận mệnh dân tộc. Sau khi trở về Tuyên Quang ngày 21/5/1945 để chỉ đạo phong trào cách mạng và chọn Tân Trào làm "Thủ đô Khu Giải phóng", đến giữa tháng 8/1945, trong bối cảnh "ngàn cân treo sợi tóc", Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị gấp rút triệu tập Quốc dân Đại hội.

Ngày 16/8/1945, dưới mái đình này, hơn 60 đại biểu đại diện cho các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo và đoàn thể cứu quốc từ khắp mọi miền Tổ quốc đã tề tựu. Tại đây, Tổng Bí thư Trường Chinh đã đọc báo cáo nhấn mạnh hai vấn đề sinh tử: Tổng khởi nghĩa và bầu Chính phủ cách mạng lâm thời. Quốc dân Đại hội đã biểu thị ý chí sắt đá, tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách lớn của Việt Minh - trong đó đặc biệt nhấn mạnh quyền phổ thông đầu phiếu và các quyền tự do dân chủ.

Cũng tại nơi này, Ủy ban Giải phóng Dân tộc Việt Nam (tức Chính phủ Lâm thời) do lãnh tụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch đã ra mắt quốc dân. Quốc dân Đại hội Tân Trào trở thành hội nghị Diên Hồng của thời đại mới, tiền thân của Quốc hội Việt Nam. Từ mái đình này, ngọn lửa Cách mạng tháng Tám đã bùng lên, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc.

Thông điệp về sự tiếp nối và phát triển

Sự xuất hiện của mô hình phục dựng đình Tân Trào tại Nhà Quốc hội hiện đại, trong Lễ kỷ niệm 80 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên (6/1/1946 - 6/1/2026) mang thông điệp đặc biệt: 80 năm qua là một dòng chảy liên tục của tinh thần dân chủ.

Chia sẻ bên lề triển lãm, ông Nguyễn Bạch Đằng, Trưởng phòng Thiết kế thi công, Trung tâm Triển lãm Văn hóa - Nghệ thuật Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, người phụ trách thực hiện mô hình đình Tân Trào không giấu được xúc động. Ông cho biết, ban đầu ý tưởng đề xuất chỉ là mô phỏng "mái đình" mang tính biểu tượng. Tuy nhiên, sau khi nghiên cứu kết cấu cũng như ý nghĩa lịch sử của ngôi đình lịch sử, ông và các cộng sự đã quyết tâm tái dựng đình Tân Trào.

Mô hình tái hiện ngôi đình Tân Trào với tỉ lệ 1:10. Ảnh: TM

"Việc tái hiện nguyên bản ngôi đình Tân Trào (tỉ lệ 1:10) đúng với mục đích, tầm ý nghĩa to lớn của Lễ kỷ niệm 80 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên. Kể cả những vật liệu tái dựng đình như cột gỗ, lá cọ lợp mái... cũng được lấy từ Tuyên Quang, mang theo cả nắng gió của mảnh đất chiến khu lịch sử", ông Nguyễn Bạch Đằng cho hay.

Nhiều ý kiến nhận định, việc đặt mô hình đình Tân Trào - nơi khởi nguồn của cách mạng, của Quốc hội Việt Nam ngay trong tòa nhà Diên Hồng hiện đại mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về sự nối tiếp, kế thừa và phát triển. Xuất phát từ đình Tân Trào, trong điều kiện gian khổ, khó khăn, các đại biểu đã chung ý chí đưa ra quyết sách đánh dấu bước ngoặt lớn của đất nước. Trải qua 80 năm, trong Tòa nhà Quốc hội khang trang, hiện đại, thế hệ đại biểu dân cử lại phát huy vai trò, đưa đất nước bước vào hành trình phát triển mới.

Vinh quang của dân tộc, bởi vậy cũng chính là vinh quang của Quốc hội Việt Nam. Dù ở mái đình đơn sơ hay trong hội trường hiện đại, giá trị cốt lõi được thắp lên từ Quốc dân Đại hội năm xưa vẫn vẹn nguyên. Đó là tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, là khát vọng độc lập tự do và trên hết là nguyên tắc xây dựng một Nhà nước pháp quyền của Dân, do Dân và vì Dân.

Hình ảnh lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Quốc hội, Chính phủ cùng ngắm nhìn mô hình đình Tân Trào tại triển lãm, bởi vậy không chỉ là sự hoài niệm. Đó còn là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau, rằng sự phát triển, đổi mới của Quốc hội và đất nước luôn phải bắt rễ sâu từ truyền thống, từ bài học dựa vào sức dân và vì lợi ích của nhân dân - như tinh thần bất diệt của Quốc dân Đại hội mùa Thu năm 1945.

Hải Đường