Từ hầm chui đến đô thị đa tầng

Hầm chui Thạnh Xuân góp phần giảm đáng kể áp lực giao thông tại cửa ngõ phía Tây Nam thành phố.

Những viên gạch đầu tiên của giao thông đa tầng

Giữa dòng phương tiện tấp nập tại nút giao Nguyễn Trãi - Khuất Duy Tiến - Nguyễn Xiển, hầm chui Thanh Xuân vẫn duy trì dòng xe lưu thông liên tục theo hướng Nguyễn Trãi - Quốc lộ 6. Sau gần một thập kỷ đưa vào khai thác, công trình này đã trở thành một trong những minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc tổ chức giao thông theo nhiều tầng không gian.

Theo ông Đặng Văn Luyến, Phó Giám đốc Chi nhánh Công ty cổ phần Công trình giao thông 2 Hà Nội, Xí nghiệp Cầu đường số 21, hầm chui Thanh Xuân giữ vai trò quan trọng trong tổ hợp nút giao bốn tầng gồm đường trên cao, đường mặt đất, đường sắt đô thị và hầm chui. Việc đưa công trình vào khai thác đã giúp tách dòng phương tiện theo hướng Nguyễn Trãi - Quốc lộ 6 khỏi khu vực giao cắt, góp phần giảm đáng kể áp lực giao thông tại cửa ngõ phía Tây Nam thành phố.

Không chỉ phát huy hiệu quả về tổ chức giao thông, công trình còn cho thấy khả năng vận hành ổn định trong điều kiện lưu lượng phương tiện lớn. Theo đơn vị quản lý, sau khoảng 10 năm khai thác, chưa ghi nhận trường hợp ngập úng ảnh hưởng đến hoạt động của hầm. Kết quả này có được nhờ hệ thống tiêu thoát nước, thông gió, chiếu sáng và công tác bảo trì được duy trì thường xuyên.

Từ thực tế vận hành các hầm chui hiện có, nhiều chuyên gia cho rằng Hà Nội đang từng bước hình thành tư duy phát triển giao thông đa tầng thay vì chỉ mở rộng hạ tầng trên mặt đất như trước đây.

Ông Lương Đức Thắng, Phó trưởng Phòng Kết cấu hạ tầng giao thông đô thị (Sở Xây dựng Hà Nội), cho biết giao thông đa tầng vẫn là khái niệm khá mới tại Việt Nam. Tuy nhiên, trong bối cảnh quỹ đất đô thị ngày càng hạn chế, việc khai thác không gian ngầm là xu hướng tất yếu của các đô thị lớn.

Theo ông Thắng, định hướng phát triển của Hà Nội không chỉ dừng ở việc xây dựng các hầm chui riêng lẻ mà hướng tới hình thành hệ thống không gian ngầm phục vụ giao thông công cộng và hạ tầng kỹ thuật. Trong đó có các ga đường sắt đô thị, hành lang đi bộ ngầm, bãi đỗ xe ngầm cùng các công trình thương mại, dịch vụ dưới mặt đất.

Đáng chú ý, thành phố đang ưu tiên phát triển không gian ngầm tại các đầu mối giao thông lớn theo mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng), đặc biệt tại khu vực trung tâm và dọc các tuyến đường sắt đô thị. Đây được xem là hướng đi giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đồng thời tạo thêm không gian phát triển cho đô thị trong điều kiện quỹ đất ngày càng hạn hẹp.

Thi công ga ngầm tuyến đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội. Ảnh: Tuấn Lương

Không gian ngầm và dư địa phát triển mới của Hà Nội

Nhìn từ góc độ quy hoạch và phát triển hạ tầng, PGS.TS Phạm Hoàng Kiên, Trưởng Bộ môn Tự động hóa thiết kế cầu đường, Khoa Công trình, Trường Đại học Giao thông Vận tải, cho rằng Hà Nội đã bắt đầu bước vào giai đoạn chuyển đổi từ mô hình giao thông phẳng sang giao thông đa tầng.

Theo PGS.TS Phạm Hoàng Kiên, tầng giao thông trên cao của Hà Nội đang dần được định hình với các tuyến Vành đai 2 trên cao, Vành đai 3 trên cao và các đoạn đường sắt đô thị. Hệ thống này góp phần tách luồng giao thông liên tỉnh khỏi khu vực nội đô, giảm áp lực cho mạng lưới đường phố hiện hữu. Trong khi đó, giao thông mặt đất vẫn đang đảm nhận khoảng 80% nhu cầu đi lại của người dân.

Riêng với không gian ngầm, Hà Nội mới ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển. Ngoài một số hầm chui đường bộ đã đưa vào khai thác, thành phố đang triển khai đoạn đi ngầm của tuyến đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội. Tuy nhiên, để hình thành một hệ thống giao thông ngầm đồng bộ và kết nối liên hoàn vẫn cần thêm thời gian cùng nguồn lực đầu tư lớn.

Đánh giá về vị trí của Hà Nội trong bức tranh phát triển hạ tầng giao thông khu vực, PGS.TS Phạm Hoàng Kiên cho rằng, Thủ đô đã vượt qua giai đoạn phát triển chậm và đang từng bước tiếp cận nhóm đô thị có hạ tầng ở mức trung bình. Dù vậy, khoảng cách với những thành phố đi đầu như Tokyo, Seoul hay Singapore vẫn còn khá lớn.

Theo vị chuyên gia này, một trong những lý do khiến không gian ngầm ngày càng trở nên quan trọng là bởi dư địa phát triển hạ tầng mặt đất không còn nhiều. Việc mở rộng đường sá thường kéo theo những thách thức lớn về giải phóng mặt bằng, tái định cư và tác động đến đời sống người dân. Trong khi đó, hạ tầng ngầm có thể giảm đáng kể những áp lực này.

Không chỉ phục vụ giao thông, không gian ngầm còn giúp tái cấu trúc việc sử dụng đất đô thị. Một bãi đỗ xe ngầm có thể tạo điều kiện để phía trên trở thành công viên, quảng trường hoặc không gian công cộng. Các tuyến đường sắt đô thị đi ngầm cũng góp phần giải phóng mặt bằng trên mặt đất, nâng cao chất lượng môi trường sống và gia tăng hiệu quả khai thác quỹ đất đô thị.

Từ kinh nghiệm của nhiều quốc gia, ông Lương Đức Thắng cho rằng, phát triển không gian ngầm cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đô thị, trong đó đường sắt đô thị đóng vai trò hạt nhân. Xung quanh các nhà ga sẽ từng bước hình thành hệ thống bãi đỗ xe, trung tâm thương mại, công trình kỹ thuật và các không gian dịch vụ ngầm nhằm tạo nên mạng lưới hạ tầng đồng bộ.

Theo các chuyên gia, quá trình phát triển giao thông đa tầng tại Hà Nội sẽ không diễn ra trong một sớm một chiều. Tuy nhiên, từ những hầm chui đã và đang vận hành, cùng với mạng lưới đường sắt đô thị từng bước được hoàn thiện, một cấu trúc giao thông mới đang dần hình thành. Khi quy hoạch không gian ngầm được triển khai đồng bộ với quy hoạch giao thông và phát triển đô thị, Hà Nội sẽ có thêm dư địa để giải quyết bài toán quỹ đất, giảm áp lực hạ tầng và nâng cao chất lượng sống của người dân trong những thập niên tới.