Tự hào 50 năm Thành phố mang tên Bác - Kỳ 3: Thành phố đáng sống, lấy người dân làm trung tâm

Những năm đầu sau 1975, khi TP.HCM bước vào giai đoạn tái thiết, giáo dục là một trong những lĩnh vực bắt đầu lại gần như từ con số 0. Ở nhiều nơi của Thành phố, lớp học được mở trong điều kiện thiếu thốn, bàn ghế đơn sơ, sách vở không đủ và không phải đứa trẻ nào cũng có cơ hội đến trường.

Thạc sĩ Nhà giáo ưu tú Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TP.HCM, nhớ lại sau chiến tranh, giáo dục gặp rất nhiều khó khăn. Một bộ phận người dân vẫn chưa biết chữ, cơ sở vật chất thiếu thốn, nhất là vùng sâu, vùng xa. Theo ông điều mong mỏi rất giản dị của người dân thời điểm ấy: “Chỉ cần con em được đến trường, được học chữ là đã quý lắm rồi” - ông nhấn mạnh.

Chính vì vậy Thành phố đã bắt đầu hành trình khôi phục giáo dục từ những cái nền tảng nhất như xóa mù chữ, phổ cập giáo dục, từng bước mở rộng mạng lưới trường lớp.

Không chỉ dừng ở việc “dạy chữ”, giáo dục Thành phố dần chuyển sang mô hình đào tạo hướng đến phát triển con người. Từ cách dạy “thầy giảng - trò chép”, học sinh bắt đầu được khuyến khích thảo luận, trao đổi, phản biện và chủ động tiếp cận kiến thức. Hệ thống trường lớp cũng được đầu tư, hiện đại hóa, tạo điều kiện cho môi trường học tập mở và linh hoạt hơn.

Cùng với sự phát triển đó, TP.HCM ngày càng chú trọng các chính sách giáo dục mang tính nhân văn. Ông Cao Thanh Bình, Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội, HĐND TP.HCM, cho biết Thành phố luôn đặc biệt quan tâm đến trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ mồ côi, trẻ khuyết tật với phương châm “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Ngoài chính sách miễn học phí, nhiều học sinh còn được hỗ trợ 100% chi phí suất ăn bán trú, đồng phục, sách giáo khoa, chương trình ngoại khóa và phương tiện đưa rước. Với những trường hợp chưa có giấy tờ tùy thân, các đơn vị chức năng phối hợp hỗ trợ hoàn thiện thủ tục pháp lý để đảm bảo quyền học tập cho các em.

Khi nền tảng giáo dục được củng cố, Thành phố bước sang giai đoạn hội nhập với việc chú trọng ngoại ngữ, đổi mới phương pháp giảng dạy và xây dựng các mô hình “trường học hạnh phúc”.

Ông Trịnh Vĩnh Thanh, Phó Hiệu trưởng Thường trực Trường THCS - THPT Hồng Hà, cho biết nhà trường định hướng không chỉ giảng dạy văn hóa mà còn đồng hành với học sinh trong suốt quá trình phát triển. Mô hình liên cấp giúp tạo sự đồng bộ trong giáo dục, rèn luyện và định hướng trưởng thành cho học sinh.

Bên cạnh chương trình văn hóa, trường chú trọng đào tạo ngoại ngữ, tin học, kỹ năng sống, kỹ năng mềm và tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm thực tế. Trường hiện có mô hình bán trú, nội trú cùng trang trại rộng 10ha để học sinh tham gia các hoạt động thực hành. Ngoài ra, trường còn có công ty du học riêng để tạo điều kiện cho học sinh tham quan, trải nghiệm giáo dục tại các quốc gia phát triển vào mỗi dịp nghỉ hè, nghỉ lễ.

Theo ông Thanh, định hướng “trường học hạnh phúc” được nhà trường duy trì xuyên suốt nhằm xây dựng môi trường học tập - nơi học sinh được yêu thương, lắng nghe và phát triển toàn diện. Song song đó, nhà trường tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, đổi mới phương pháp giảng dạy và đẩy mạnh đào tạo ngoại ngữ, tin học, AI cho học sinh.

Ở bậc đại học, hội nhập quốc tế tiếp tục trở thành xu hướng quan trọng. Tiến sĩ Đào Gia Phúc, Viện trưởng Viện Pháp luật quốc tế và so sánh, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM, chia sẻ việc hợp tác quốc tế đang là động lực thúc đẩy nghiên cứu và nâng cao chất lượng đào tạo tại đơn vị.

Theo Tiến sĩ Đào Gia Phúc, hợp tác quốc tế giúp mở rộng năng lực nghiên cứu, nâng cao chất lượng học thuật thông qua phản biện, đồng tác giả và tiếp cận các nguồn lực nghiên cứu lớn. Tuy vậy, định hướng nghiên cứu của Viện vẫn kiên định với mục tiêu gắn nghiên cứu khoa học với phục vụ cộng đồng và tư vấn chính sách.

Từ những lớp học thiếu thốn sau chiến tranh đến hành trình hội nhập quốc tế hôm nay, giáo dục TP.HCM không chỉ thay đổi ở cơ sở vật chất hay phương pháp giảng dạy, mà còn ở cách nhìn về giáo dục: từ “dạy chữ” sang “phát triển con người”.

Ở cửa ngõ TP.HCM, Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức trở thành “lá chắn” y tế đầu tiên của Thành phố, âm thầm phân luồng và xử lý hàng nghìn ca bệnh mỗi ngày, góp phần giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối.

TS.BS Cao Tấn Phước, Giám đốc bệnh viện, cho biết sau khi mô hình bệnh viện cửa ngõ đi vào hoạt động, lượng bệnh nhân tăng rõ rệt. “Trước đây mỗi ngày tiếp nhận khoảng 80-90 ca cấp cứu, hiện nay đã lên 120-130 ca. Có những đêm phải thực hiện 8-10 ca phẫu thuật” - ông nói.

Không chỉ tăng về số lượng, cơ cấu bệnh nhân cũng thay đổi khi ngày càng nhiều ca nặng được xử lý ngay tại chỗ, giảm đáng kể tình trạng chuyển tuyến như trước. Theo TS.BS Cao Tấn Phước, giá trị lớn nhất của mô hình cửa ngõ không chỉ nằm ở việc giảm tải cho tuyến trên mà còn ở việc nâng năng lực điều trị của y tế cơ sở.

Song song với đó là quá trình đầu tư cơ sở vật chất và chuyển đổi số trong vận hành. Từ khu khám bệnh với hơn 100 phòng khám, hệ thống điều trị nội trú hiện đại đến thanh toán không dùng tiền mặt, chữ ký điện tử… tất cả góp phần rút ngắn thời gian chờ, giảm thủ tục hành chính và giúp người bệnh tiếp cận điều trị sớm hơn.

Với người dân, thay đổi dễ nhận thấy nhất là không còn phải di chuyển xa lên tuyến trung tâm trong nhiều trường hợp. “Ngày trước phải chờ rất lâu, nóng nực. Bây giờ quy trình nhanh hơn, bác sĩ tư vấn kỹ hơn” - ông Nguyễn Anh Quốc, 46 tuổi, chia sẻ.

Còn bà Nguyễn Thị Tùng, 71 tuổi, điều trị bệnh mạn tính nhiều năm tại bệnh viện, cho biết bà cảm thấy yên tâm hơn khi bệnh viện ngày càng khang trang, bác sĩ chăm sóc tận tình.

Theo khảo sát nội bộ, mức độ hài lòng của người bệnh ngày càng tăng, lượng bệnh nhân đến khám và điều trị cũng đông hơn. Hiện gần 50% bệnh nhân của Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức đến từ các vùng lân cận, cho thấy sức lan tỏa của mô hình bệnh viện cửa ngõ Thành phố vượt ra ngoài phạm vi địa phương.

Nếu các bệnh viện cửa ngõ góp phần giảm tải cho tuyến trên, thì tại tuyến chuyên sâu, nhiều bệnh viện lớn của TP.HCM đang từng bước nâng chất lượng điều trị bằng công nghệ hiện đại.

PGS.TS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, chia sẻ hơn 50 năm qua, bệnh viện không chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị mà còn trở thành địa chỉ điều trị tin cậy cho người dân Thành phố và các tỉnh, đặc biệt trong lĩnh vực lão khoa và điều trị các ca bệnh nặng, bệnh khó.

Theo ông Thanh, người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh cùng lúc nên việc điều trị đòi hỏi chuyên môn sâu và hệ thống hỗ trợ hiện đại. Vì vậy, bệnh viện chú trọng đào tạo chuyên khoa lão khoa, đồng thời đầu tư mạnh vào hệ thống trang thiết bị đạt chuẩn khu vực và quốc tế.

Hiện Bệnh viện Thống Nhất đã đưa vào sử dụng hệ thống CT công nghệ cao có thể khảo sát toàn thân chỉ trong khoảng 4 giây, hệ thống MRI 3.0 hỗ trợ phát hiện sớm tổn thương não và các cơ quan khác, cùng nhiều hệ thống nội soi, siêu âm hiện đại phục vụ chẩn đoán và phát hiện sớm ung thư.

“TP.HCM là địa phương rất quan tâm đến lĩnh vực y tế với nhiều cơ chế hỗ trợ đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất cho các bệnh viện. Nhờ đó, hệ thống y tế Thành phố đang từng bước hình thành mạng lưới chăm sóc sức khỏe liên hoàn từ tuyến cơ sở đến tuyến chuyên sâu” - PGS.TS Lê Đình Thanh nhấn mạnh.

PGS.TS Lê Đình Thanh cũng đánh giá chủ trương phát triển y tế chuyên sâu, đưa Thành phố trở thành trung tâm y tế khu vực và phát triển du lịch y tế là hướng đi đúng. Sau Nghị quyết 72, TP.HCM cũng triển khai nhiều chính sách mới, trong đó có chủ trương khám sức khỏe miễn phí ít nhất một lần mỗi năm cho người dân. Trong các chiến dịch này, Bệnh viện Thống Nhất cũng phối hợp với y tế địa phương tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho người dân tại nhiều phường, xã.

Không chỉ dừng ở điều trị chuyên sâu, TP.HCM còn bước vào giai đoạn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao trong y tế.

TTƯT.PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (TP.HCM), Giám đốc Trung tâm đào tạo & Nghiên cứu khoa học Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, cho biết để cung cấp dịch vụ y tế chất lượng cao, bệnh viện đã chủ động đầu tư đồng bộ hàng loạt và bền vững vào công nghệ hiện đại và xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao đủ khả năng làm chủ công nghệ.

Theo ông Bính, thời gian qua Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã đầu tư mạnh với những “siêu máy” vào các hệ thống xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh như hệ thống máy CT hơn 100.000 lát cắt, CT 1975 lát cắt, MRI 3 Tesla tích hợp AI cùng loạt “siêu robot” phẫu thuật hiện đại như Da Vinci Xi, Modus V Synaptive hay Cuvis-Joint, Artis Pheno...

Việc ứng dụng robot trong phẫu thuật giúp nâng cao độ chính xác, giảm chảy máu, hạn chế tối đa biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh. Với robot Modus V Synaptive trong phẫu thuật sọ não, bệnh viện đã thực hiện hơn 250 ca mà không ghi nhận tai biến, thời gian nằm viện giảm từ 10-15 ngày xuống còn khoảng 3-5 ngày.

Với robot Da Vinci Xi, chỉ sau một năm triển khai, bệnh viện đã thực hiện thành công hơn 340 ca điều trị ung thư và các bệnh phức tạp ở 4 chuyên khoa: Tiết niệu, Tiêu hóa, Lồng ngực Mạch máu và Phụ khoa. Riêng trong lĩnh vực tiết niệu, robot Da Vinci Xi cũng đã được ứng dụng cho hơn 220 ca phẫu thuật phức tạp, giúp thời gian nằm viện giảm còn 2-3 ngày.

Theo ông Bính, việc triển khai phẫu thuật robot không chỉ giúp người dân tiếp cận công nghệ y khoa tiên tiến ngay trong nước mà còn góp phần nâng tầm vị thế y tế Việt Nam trong khu vực. “Quan trọng hơn, người bệnh được hưởng các dịch vụ kỹ thuật cao ngay tại Việt Nam, tiết kiệm chi phí thay vì phải ra nước ngoài điều trị” - TTƯT.PGS.TS.BS Trần Quang Bính nói thêm.

Trong hành trình phát triển của TP.HCM suốt 50 năm qua, bên cạnh tăng trưởng kinh tế hay mở rộng hạ tầng đô thị, an sinh xã hội luôn là một trong những trụ cột được thành phố đặc biệt chú trọng.

Thành phố luôn xác định lấy sự thụ hưởng của người dân làm nền tảng để xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đúng theo quan điểm “dân là gốc” và mục tiêu cao nhất là người dân được thụ hưởng thành quả phát triển.

Thời gian qua, MTTQ Việt Nam TP.HCM đã phối hợp với HĐND, UBND TP.HCM rà soát, đề xuất nhiều chính sách phát triển kinh tế - xã hội, an sinh và bảo trợ xã hội theo hướng đảm bảo mức thụ hưởng cao nhất cho người dân. Sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, Thành phố đã ban hành 23 chính sách liên quan trực tiếp và gián tiếp đến an sinh xã hội.

Nhiều chính sách mang ý nghĩa nhân văn được triển khai như hỗ trợ 100% cho trẻ em mồ côi; miễn, hỗ trợ học phí cho học sinh từ mầm non đến các bậc học; hỗ trợ bảo hiểm y tế cho học sinh đến hết THPT; hỗ trợ 100% BHYT cho người từ 65-75 tuổi; hỗ trợ chi phí học tập, nghiên cứu khoa học cho học sinh, sinh viên là đồng bào dân tộc thiểu số; khám sức khỏe miễn phí cho người dân. Thành phố cũng đang hướng tới mở rộng hỗ trợ BHYT cho người từ 60 tuổi trở lên và miễn phí vé xe buýt cho người dân.

Song song đó, Thành phố còn triển khai nhiều chương trình chăm lo thông qua Quỹ Vì người nghèo, Quỹ An sinh xã hội, Quỹ “Vì biển đảo quê hương - Vì tuyến đầu Tổ quốc” cùng các nguồn cứu trợ khẩn cấp nhằm hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm yếu thế.

Các hoạt động an sinh của TP.HCM không chỉ dừng lại ở một cấp, một ngành mà lan tỏa đến từng địa bàn cơ sở và trong cả cuộc sống đời thường.

Ở phường Đông Hưng Thuận, chương trình “Vòng tay yêu thương - Mẹ đỡ đầu” được triển khai như một mạng lưới đồng hành lâu dài với trẻ em khó khăn. Bà Nguyễn Ngọc Yến, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường, Chủ tịch Hội LHPN phường, cho biết mô hình “Mẹ đỡ đầu” được mở rộng từ sau đại dịch COVID-19 cho đến nay. Cùng với đó, địa phương còn duy trì nhiều mô hình như suất ăn yêu thương, bảo hiểm trao tay, bữa tối ấm tình, cùng em đến trường.

Giữa nhịp sống đô thị đông đúc, những mô hình sẻ chia nhỏ bé cũng dần trở thành một phần của đời sống Thành phố. Những “ổ bánh mì treo”, “ly sữa treo” xuất hiện ở các điểm bán quen thuộc, khi người có điều kiện sẽ gửi lại một phần ăn cho người khó khăn. Những mô hình ấy không giải quyết toàn bộ bài toán an sinh, nhưng lại tạo nên một dạng “hạ tầng mềm” của đô thị, nơi con người kết nối và hỗ trợ nhau bằng những hành động rất đời thường.

Trong bức tranh an sinh của TP.HCM, hệ thống bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế cũng dần trở thành một “tấm lưới an toàn” bao phủ ngày càng sâu vào đời sống người dân.

Ông Nguyễn Duy Hiểu, Phó Giám đốc BHXH TP.HCM, cho biết sau khi mở rộng không gian đô thị, đến cuối năm 2025, số người tham gia BHXH đã vượt 4,7 triệu người, trong khi BHYT đạt hơn 13 triệu người. Theo ông Hiểu, chính sách bảo hiểm đang dần chuyển từ mục tiêu “bao phủ” sang “phù hợp và tiếp cận nhanh”, đặc biệt với các nhóm yếu thế.

Nhiều chính sách hỗ trợ đã được triển khai như hỗ trợ 100% BHYT cho người cao tuổi, học sinh; hỗ trợ BHYT cho hộ nghèo, cận nghèo, người mới thoát nghèo; mở rộng hỗ trợ cho trẻ em khó khăn, người khuyết tật, bệnh nhân nặng; hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện cho hộ nghèo và cận nghèo với mức lên đến 80% và 65%.

Song song đó, TP.HCM cũng đẩy mạnh cải cách thủ tục và chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội như triển khai mã vạch trên thẻ BHYT, chi trả lương hưu qua tài khoản ngân hàng, áp dụng cơ chế “một cửa liên thông”, giúp người dân giảm giấy tờ và thời gian chờ đợi.

Đáng chú ý, hệ thống an sinh của Thành phố đang từng bước mở rộng đến nhóm lao động phi chính thức như tài xế công nghệ, người bán hàng online hay lao động tự do – những nhóm trước đây ít được bao phủ bởi hệ thống bảo hiểm.

Từ những chính sách quy mô lớn đến các mô hình sẻ chia đời thường, TP.HCM đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái an sinh theo hướng không chỉ hỗ trợ khi khó khăn xảy ra, mà còn tạo cảm giác người dân luôn được đồng hành và bảo vệ trong suốt nhịp sống đô thị.